Column

Aleid Truijens: 'Media zijn zo goed en zo slecht, zo dom of slim als rest van de wereld'

'Ik word ook doodmoe van dat neurotische getetter van de media de hele dag', zegt columnist Aleid Truijens.  Maar dat wil nog niet zeggen dat we dommer worden. 'Ieder medium krijgt de gebruikers die het verdient. Op sommigen werken ze afstompend en debiliserend. Anderen worden juist slimmer van.'

Egypte krijgt een nieuwe president! En dan eindelijke een democratische, niet-corrupte en niet-seksistische. We moeten er nog een jaartje of vijftien op wachten, maar dan heb je ook wat: Ali Ahmed, Egyptes hoop in bange dagen.

Twaalf is hij en hij zit in de eerste van de 'preparatory'. De leeftijd waarop de meeste jongetjes niets anders doen dan over elkaar heen rollen, hun zusje sarren, opscheppen over hun voetbalkwaliteiten of wezenloos gamen. Zo niet Ali, die te zien is op een filmpje dat een hit is op Youtube, en verbijstering opriep op Twitter.

Ouwelijk koppie
Hij heeft een wat ouwelijk koppie, een permanente frons en een melancholieke oogopslag. Ernstig analyseert hij voor ons wat er mis is met zijn land, enkele weken geleden, toen Morsi nog niet was afgezet. Er is sprake van 'confiscatie van de grondwet door één enkele partij', zegt Ali. Dat is vreselijk, want 'we hebben geen militair regime aan de kant gezet om het te vervangen door een fascistische theocratie'.

'Huh', vaagt de interviewster, wat bedoel je? Zelfs zij weet niet wat een fascistische theocratie is. Even kan er een klein lachje af bij Ali. Hij legt geduldig uit: 'Er is een fascistische theocratie wanneer je religie manipuleert en extremistische regels voorschrijft in de naam van die religie, ook al schrijft de religie zelf die regels niet voor.'

De interviewster is verbluft. Dan begint Ali over de sociale misstanden in zijn land, het gebrek aan banen, de armoede, de graaiers. En dan de vrouwen, 'de helft van de bevolking!'. Waarom zitten er maar zeven vrouwen in de Assemblee, vraagt hij retorisch, waarvan zes islamisten? Mannen in hun land mogen hun vrouwen 'disciplineren'. Slaan dus. Dat zou Ali nóóit doen. Er trekt woede over zijn gezicht. Een geboren hoofdschudder.

Hoe weet Ali dit allemaal? Ali haalt zijn schouders op. 'I just know it', zegt hij eenvoudig. Nou ja, hij leest veel, in kranten en op internet, hij luistert naar gesprekken en gebruikt zijn 'brains'. Een kind kan de was doen.

Akelig misbruik
Is hier sprake van een geniale jonge commentator, of van akelig misbruik van een kind voor propaganda? Of allebei? We zullen het nooit weten, en evenmin of de Engelse ondertiteling klopt. Maar mochten volhardende volwassenen dagenlang op dit kind hebben ingepraat, dan nog is er sprake van een geniaal en eloquent acteurtje. Je ziet aan Ali's gezicht dat hij begrijpt wat hij zegt; hij geeft soepel antwoord op onverwachte vragen.

Of Ali nu 'echt' is of niet, ze bestaan, zulke kinderen. Onvolwassen wijze mensen, die dingen wat sneller doorhebben dan anderen. Die moeilijke woorden en abstracte begrippen moeiteloos opnemen, die mensen en situaties doorzien, verbanden leggen en patronen herkennen. Je zou ze hoogbegaafd kunnen noemen, sleetse term, want ouders vinden hun kind al snel hoogbegaafd. Anderen drukken er een stempel als Asperger op. Je kunt ook zeggen: ze behoren tot die paar procent mensen die dingen bedenken waar al die anderen, in het beste geval, plezier van hebben.

Woeden we steeds dommer? Stefan Hertmans denkt van wel. Dat maak ik tenminste op het interview dat Jonathan Witteman in de Volkskrant had met deze 'dwarse denker'. Maar zo dwars denkt deze schrijver niet; wat hij zegt is gebruikelijk voor zijn generatie intellectuelen. Hertmans (1951) wil 'geen onheilsprofeet' zijn maar is het toch. Mensen zijn slaaf van de nieuwe media, zegt hij, die hen voortdurend mobiliseren: om rotzooi te trappen, om liefdeloze seks te hebben, om sentimenteel mee te jammeren. Deze generatie is snel verveeld, met die eeuwige iPhone altijd in contact met anderen, niet geneigd tot reflectie. Ja, Hertmans eigen zoon van 17, die is anders. Die speelt gitaar en geniet van opera's van Wagner. Maar die is dan ook door hem opgevoed.

Neurotisch getetter
In eerste instantie ben ik (1955) geneigd Hertmans gelijk te geven. ik word ook doodmoe van dat neurotische getetter de hele dag. Maar hij heeft geen gelijk. Wij zijn niet louter het product van de media. Die zijn zo goed en zo slecht, zo dom of slim als de wereld. Ieder medium krijgt de gebruikers die het verdient, het zuigt zich vol met hun kwaliteit, of het gebrek eraan. Op sommigen werken ze afstompend en debiliserend. Jongeren als deze Ali, of hij nu bestaat of niet, doen hun voordeel met internet en nieuwe media. Ze bieden hun een eindeloze bron van kennis en stof tot verwondering en nadenken. We worden steeds dommer én slimmer.

Aleid Truijens is columnist voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden