Aleid Truijens: hoeveel mensen met doodswens zouden overblijven als we beter voor ouderen zorgen?

'Hoeveel mensen met een doodswens zouden er overblijven als we beter voor ouderen zorgen?'

Wéér een groep professionals die zich verzet tegen het wettelijk recht op hulp bij zelfdoding voor mensen die niet uitzichtloos ziek zijn en hun leven voltooid achten: artsenfederatie KNMG. Zij raadpleegde haar leden, omdat 'voltooid leven' een belangrijke rol zal spelen in de formatie. Niet doen, zeggen de artsen. De huidige euthanasiewet biedt genoeg ruimte, ook bij 'stapeling van ouderdomsklachten'.

De KNMG volgt hiermee de conclusie van de Commissie-Schnabel, die het onderwerp tot in alle medische en ethische uithoeken verkende - en door de ministers Schippers en Van der Steur botweg werd genegeerd. Zij willen hulp bij zelfdoding mogelijk maken, als wordt voldaan aan bepaalde criteria, die getoetst moeten worden door een 'stervenshulpverlener'. Zo kan de overheid geheel legaal de dood faciliteren.

In de afgelopen maanden keerden enkele organisaties van psychiaters, verpleeghuisartsen, psychologen en verpleegkundigen zich tegen verruiming van de wet. Allemaal mensen die, anders dan de meeste politici en columnisten, dagelijks met oude, demente of depressieve mensen te maken hebben. Zij weten waarover ze praten en hoe precair dit onderwerp is. Zij ervaren bijvoorbeeld dat 'dood willen' niet altijd een vast voornemen is, maar kan veranderen als de omstandigheden verbeteren. Dat 'klaar' zijn met pijn, eenzaamheid en verdriet niet per se betekent dat je klaar met leven bent.

Groot probleem is dat dood willen moeilijk te onderscheiden is van symptomen van depressie. Schrijfster Betsy Udink schreef ná een diepe depressie, waarbij haar hulp bij zelfdoding was aangeboden: 'Wat ik wilde zeggen is dat ik als ik dood wil, ik nog lang niet dood hoef.' Die waarschuwing is het herhalen waard.

Veel hulpverleners zijn huiverig zich te laten gebruiken. Damiaan Denys, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, ziet het gevaar dat zijn oordeel dat iemand geen depressie heeft, een vrijbrief wordt voor hulp bij zelfdoding. Hij noemde het kabinetsplan een 'uitvloeisel van onze individualistische, pragmatische, op productiviteit gerichte samenleving'. Hij heeft gelijk. De dood is veruit de snelste en goedkoopste oplossing is voor de vergrijzing en groeiende zorgkosten.

Geriaters, verpleeghuisartsen en verpleegkundigen ondervinden dat de opgeruimde term 'voltooid leven' niet rijmt met het moeras van emoties dat zij aantreffen. Eenzaamheid, verveling, gebrekkig contact met kinderen, vrees voor afhankelijkheid, bezorgdheid om tot last te zijn en angst voor een pijnlijk sterfbed spelen een grote rol bij de wens tot sterven.

Hoeveel mensen met een doodswens zouden er overblijven als we beter voor ouderen zorgen, we hun leven veraangenamen en goede palliatieve zorg garanderen? Als hun leven meer zin en sjeu krijgt? Dat is de strekking van het manifest Waardig ouder worden, een initiatief van omroep Max en de ChristenUnie, waarbij SP, CDA en de actiegroep van Hugo Borst en Carin Gaemers zich aansloten. Ook ouderenpsychiater Boudewijn Chabot, euthanasie-voorvechter van het eerste uur, ondertekende het manifest.

Zou het menslievende GroenLinks zich eens over deze pijnlijke vragen willen buigen, in plaats van te hameren op 'zelfbeschikking'?

Deze discussie is een andere dan die over 'de pil van Drion', waarbij mensen zelfstandig tot de dood besluiten. Ik weet niet hoe je voorkomt dat zo'n pil in verkeerde handen valt, maar het is een autonoom besluit. Van zelfbeschikking - grote troef van alle voorstanders van de nieuwe wet - is geen sprake als een stervenshulpverlener van overheidswege de doodswens komt toetsen. Hoe alwetend moet zo'n functionaris zijn om zo'n verstrekkend oordeel te kunnen vellen?

Zeker is dat hij of zij niet komt om alternatieven voor de dood te onderzoeken. Zo'n frequente bezoeker kan in verpleeghuizen de bange vraag oproepen: mag ik er nog wel zijn? Ook de KNMG ziet het gevaar dat 'ouderen zich onveilig en overbodig gaan voelen of druk ervaren om er een eind aan te maken'.

Zulke overwegingen van mensen die de complexe praktijk kennen afdoen als 'bekrompen', zoals Frits Bolkestein doet een opinieblog in deze krant, getuigt van weinig respect. Het helpt de discussie geen steek verder. Mark Rutte denkt er anders over dan zijn eminente partijgenoot. Hij is van de lijn 'bij twijfel niet doen' en heeft geen haast met de wet. Rutte zei dat op 9 maart in een klein, christelijk nisje, waar hij misschien hoopte niet ontdekt te worden door Edith Schippers, het Nederlands Dagblad.

Hoeveel beloofde Rutte ook alweer voor de ouderenzorg? Twee miljard?

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe.
Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden