Albert Heijn gaat bio

Vanuit een verdomhoekje verovert biologisch voedsel ineens de supermarkten. Albert Heijn voert nu een uitgebreid assortiment bio-producten, en bij Dekamarkt zijn sommige groenten alleen nog maar biologisch te krijgen....

MARGREET VERMEULEN

ZUIVELGIGANT Campina Melkunie maakt zich wel eens vrolijk over de markt voor biologische melk. 'Als wij hier 's ochtends de machines aan- en meteen weer uitzetten, hebben we al genoeg melk om een week lang te voldoen aan de vraag naar biologische melk', vertelt Bas de Lange, lid van de hoofddirectie van Campina. 'En dat is geen grap. Het is een buitengewoon klein segment van de markt.'

Toch kocht Campina vorige maand de biologische melkfabriek De Zwaluw in Udenhout. Ook Zuiver Zuivel, de biologische zuivelfabriek in Limmen, staat op het verlanglijstje van Campina. 'Onze afnemers, de supermarkten, vragen er om. Aan die vraag willen we voldoen', vertelt De Lange.

Jarenlang kon de consument in de supermarkt alleen biologisch geteelde aardappelen, uien, winterpeen en zuurkool krijgen. Maar het assortiment eco-producten, waaraan geen bestrijdingsmiddelen en geen kunstmest te pas komen, breidt zich in ongekend snel tempo uit. Elke zichzelf respecterende supermarkt heeft inmiddels biologische champignons, melk, vla, yoghurt, kaas, karnemelk, brood en eieren in het schap staan. Of is druk bezig met die producten in het schap te krijgen.

Marktleider Albert Heijn deed daar onlangs een flinke schep bovenop door ook in het niet-vers assortiment een groot aantal eco-producten te lanceren. Het gaat om jam, azijn, koffie, kip, speculaas, thee en appel- en sinaasappelsap. Is de jarenlang kwakkelende verkoop van biologische teelt onverwacht aan een definitieve doorbraak begonnen?

'Beslist', meent Jan Wieringa van stichting Biologica, een organisatie die de belangen behartigt van biologische boeren en handel. 'Je zult zien dat in navolging van Albert Heijn steeds meer supermarktketens een breed assortiment aan produkten gaan voeren met het keurmerk er op.' Wieringa verwijst naar Denemarken waar de markt voor biologische zuivel in vier jaar groeide van 1 procent naar 15 procent, nadat de marktleider overstag was gegaan. 'Dat kan hier ook gebeuren. En dat noem ik een doorbraak. Stel je eens voor dat het aantal biologische boeren met 15 procent toeneemt'

Campina gelooft er niet in. 'Melk blijft melk', schampert De Lange. 'Biologische melk wijkt geen spat af van gewone melk. Dus waarom zou de consument bio-melk gaan kopen, die hetzelfde smaakt maar duurder is? Dat moet dan zijn omdat de wijze waarop die melk geproduceerd is, hem beter aanstaat. Nou, ik voorspel dat maar een heel beperkt deel van de consumenten dat zal doen. Als dat ooit vijf op de honderd worden is het veel.'

Leontine Gast, projectmanager biologische producten bij Albert Heijn, is het daarmee niet eens. 'Natuurlijk vindt de consument de smaak van het product belangrijk. Maar het is uiteindelijk de combinatie van verschillende argumenten die de consument doet kiezen voor ecologisch verantwoorde produkten.' Gast noemt eco-producten minder belastend voor dier en milieu, gezonder voor de mens omdat er geen resten bestrijdingsmiddel of antibiotica in terug te vinden zijn. 'En over smaak valt niet te twisten. Ik hoorde een klant laatst zeggen dat hij proefde dat de koe op een rijker grasland had gestaan.'

Biologische melk mag dan als twee druppels water lijken op gewone melk, veel andere biologische producten onderscheiden zich wel, benadrukt Biologica. 'De winterwortels zijn zoeter, de spinazie slinkt minder, eco-vlees bevat minder water, de aardappelen zijn rijker van smaak. Bovendien associëren de klanten biologisch geproduceerd voedsel met puur en zuiver en goed voor de wereld. Het gaat om die combinatie.'

De biologische teelt kent een hogere kostprijs. Daarom zijn biologische artikelen doorgaans duurder. Op koffie en thee zit bijvoorbeeld een prijsverschil van twintig à dertig cent per pak. 'We gaan voor elk product afzonderlijk bekijken wat haalbaar is', aldus Gast.

Het Produktschap voor Vee en Vlees gelooft absoluut niet dat de consument dieper in de buidel wil tasten om het milieu te ontzien en het dierenwelzijn te bevorderen. 'Wat wij niet gedáán hebben om het scharrelvarken te promoten . . . ', verzucht een woordvoerder. 'Maar het heeft hoegenaamd niets geholpen.'

'Dat is een totaal andere kwestie', vindt Jan Wieringa van Biologica. 'Scharrelvlees is een onduidelijk product. Er zit nog steeds antibiotica in het veevoer, maar minder. Het is minder onaangenaam voor het dier en minder slecht voor het milieu, maar dat zijn veel te diffuse verkoopargumenten.

'Het -keurmerk daarentegen biedt de consument duidelijkheid. Dat trekt mensen over de streep. Dat keurmerk betekent dat er helemaal geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, géén kunstmest, géén chemische geur- en smaakstoffen, dat het milieu niet wordt belast en dat het dierenwelzijn optimaal wordt gewaarborgd.' Het keurmerk is bovendien betrouwbaar, omdat het intensief en internationaal wordt gecontroleerd door een onafhankelijke organisatie (SKAL) die door de overheid is aangewezen.

Dat keurmerk is een klantenbinder bij uitstek, is ook de ervaring van inkoper Cor Smit van de Dekamarkt. De Dekamarkt, met zestig filialen in Noord-Holland, is de enige supermarkt waar de bieten, de koolsoorten en nog wat groenten alleen maar biologisch verkrijgbaar zijn - en waar de consument dus geen keus meer heeft. 'Als je gangbaar én biologisch aanbiedt, moet je de biologische variant veelal verpakken. Dat is ook weer zonde voor het milieu en het dijft de prijs op', legt Smit uit.

Winterpeen en uien zijn bij de Dekamarkt zowel gangbaar als alternatief verkrijgbaar. Maar de eco-peen rukt snel op, met een groei van 70 procent per jaar. Eenderde van de verkochte winterpeen is nu eco-peen. De afzet van eco-uien groeit met 60 procent per jaar. Een kwart van de verkochte uien is nu biologisch. 'Ongelooflijk', vindt Smit.

Sinds de Dekamarkt biologische groenten verkoopt, is de verkoop van sommige groenten gestegen. 'Jarenlang zagen we de verkoop van bieten en koolsoorten verder in elkaar zakken. Maar sinds we ook veel eco-groenten aanbieden is die trend gekeerd. Ik heb vorig jaar zelfs twee maal zoveel bieten verkocht dan normaal. Misschien dat de groente beter smaakt, ik weet het niet want ik lust geen bieten. Maar eigenlijk heb ik er geen verklaring voor.'

De verkopen groeien snel, bevestigt ook Albert Heijn, zonder cijfers te willen geven. Maar uitgesmeerd over álle productgroepen komt het marktaandeel van biologische producten nog niet boven de 1 procent uit. Is dat werkelijk interessant voor de grootgrutter? 'Wij willen de consument een ruime keus bieden. Daarbij horen biologische producten gewoon', aldus Leontien Gast.

Gast noemt de groep klanten die biologische producten koopt 'zeer gemêleerd'. 'Het zijn moeders met jonge kinderen, studenten, hoger opgeleiden en ouderen die op zoek zijn naar de smaak van vroeger.' Allemaal klanten die niet zo snel naar een natuurvoedingswinkel gaan, maar die wel sóms biologisch willen inkopen.

Uit recent onderzoek van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) blijkt dat 6 procent van de consumenten vaak of altijd biologische producten koopt. De helft doet dat soms. Bijna 20 procent verwacht in de toekomst méér eco-artikelen te gaan kopen. 'Die consumentenvraag kan Albert Heijn natuurlijk niet negeren', meent Wieringa van Biologica. 'Maar toch geloof ik dat Albert Heijn is gezwicht voor de druk van maatschappelijke organisaties en de overheid en níet zozeer voor de consument.

'De milieubeweging, dierenbeschermingsorganisaties en de ministeries van Landbouw en Milieu en stichting Biologica hebben de grootgrutter eindeloos gevraagd om meer eco-producten te gaan verkopen. Onder die maatschappelijke druk hebben ze toen biologische aardappelen en winterpeen in het schap gelegd en pas toen dat een overweldigend succes bleek te zijn, ging Albert Heijn om.'

'Dáármee ben ik het niet helemaal eens', reageert Leontine Gast. 'De vraag van de consument staat bij ons centraal. In 1989 was die groep heel klein, maar hij is de afgelopen jaren gegroeid en blijft groeien.'

Albert Heijn wil biologisch geteelde spullen zo gewoon mogelijk maken. Ze liggen niet in een apart hoekje, 'we willen de klant niet stigmatiseren'. Bovendien smaken de producten zoveel mogelijk normaal. 'Wij zoeten de eco-jam en de koekjes gewoon met suiker, zodat de smaak herkenbaar blijft. In natuurvoedingswinkels gebruiken ze veelal diksap of moutstroop als zoetstof omdat suiker in die kringen een negatief imago heeft. Het gevolg is dat koekjes en jam uit natuurvoedingswinkels heel anders smaken. Dat willen wij voorkomen.'

Dat de afzet van biologische producten beperkt blijft tot 1 procent van het totaal, komt volgens Albert Heijn en de Dekamarkt niet zozeer door de consument maar door het beperkte aanbod. 'Ik wilde vorig jaar het hele seizoen louter biologische bospeen verkopen. Maar zoveel biologische bospeen ís er domweg niet. Dat is het probleem. En dat geldt voor negen van de tien groenten', aldus Smit.

De veel grotere Albert Heijn loopt nog sneller tegen die grenzen op. 'Als we een product lanceren, moet dat over heel Nederland gebeuren in pakweg zeshonderd filialen. En dan niet eenmalig. We eisen een continue aanvoer van continue kwaliteit. Die waarborg kan de biologische landbouw in veel gevallen (nog) niet geven.'

Die aanbodkant is onderontwikkeld. Op slechts 0,9 procent van het Nederlandse landbouwareaal wordt door biologische boeren geboerd. Maar toch zit de biologische landbouw onmiskenbaar in de lift. Het aantal bio-boeren steeg vorig jaar met 25 procent en de kredietverlening door de Rabobank in deze sector steeg in een jaar tijd van acht naar tachtig miljoen gulden.

Het is niet alleen uit idealisme dat steeds meer boeren omschakelen naar biologische teeltmethoden. Uit onderzoek van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) blijkt dat bio-boeren meer verdienen dan gewone boeren. En de traditionele weerstand van 'gewone' boerenorganisaties tegen hun alternatieve collega's is aan het slijten. Daarom besloot LTO Nederland vorige week intensief te gaan samenwerken met de Federatie van Biologische Boeren.

De ultieme stimulans verwacht Jan Wieringa van Biologica uit Den Haag. 'Alle politieke partijen bezinnen zich op de vraag hoe ze de biologische landbouw de helpende hand toe kunnen steken. Ik hoop dat ze nog eens in herinnering roepen hoe dat destijds is gegaan met loodvrije benzine. Door gelode benzine extra te belasten is het marktaandeel van loodvrije benzine gestegen naar bijna 100 procent. Waarom zou dat met biologisch geteelde producten niet kunnen?'

Campina in Zaltbommel gelooft, zoals gezegd, niet dat het zo'n vaart zal lopen. Waarom wil de zuivelgigant dan toch twee biologische zuivelfabrieken opkopen? 'Van alle melk is slechts één procent bio-melk. Maar één procent van 1,2 miljard liter melk is wel twaalf miljoen liter melk. En dat is op zichzelf weer een behoorlijke plas.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden