Albanië vreest terugkeer 'struikrover' Berisha

De breuk in de regerende Socialistische Partij heeft in Albanië geleid tot een politieke crisis. De gewraakte oud-president Sali Berisha ziet ineens kansen op terugkeer....

Komt hij terug? Als het een hem ligt wel. Sali Berisha is weer vaak op de Albanese tv - althans: op het commerciële kanaal dat hij in zijn macht heeft. Hij spreekt daar zachtmoedige, verzoenende taal. Hij wil liever geen nare dingen zeggen over zijn tegenstanders. Hij vindt het fijner over zijn 'programma' te praten.

Diplomaten en Albanië-watchers wisten niet hoe ze het hadden. Wat is dat nou? Sali Berisha die niet meer rood aanloopt, geen tirades meer houdt. Sali Berisha: de man die na de val van het Albanese communisme de Democratische Partij oprichtte, maar jarenlang op weinig democratische wijze over Albanië heerste. De man die na het instorten van de piramidefondsen in 1997 zelfs een geweldsanarchie riskeerde om de macht te behouden.

'Wij zijn erg bang voor een comeback van Berisha', zegt Gent Ibrahimi van het Instituut voor Politieke en Juridische Studies in Tirana. 'In de Democratische Partij is helemaal niets veranderd. Berisha heerst daar nog steeds als een dictator.'

Het charme-offensief heeft de Berisha-achterban bovendien nog niet bereikt. Fahri Balliu, directeur van de Berisha-krant 55, schroomt er niet voor de regerende socialisten 'identiek' te noemen aan 'de oude stalinisten van Enver Hoxha'. 'Zelfs de Sigurimi, de oude geheime politie, is nog intact', zegt hij.

Deze Democraten zijn nog geen democraten. Verzoening hangt nog niet bepaald in de lucht. Naar illustraties hoef je niet lang te zoeken. Tirana is een kleine stad. Tijdens het interview met Albaniës bekendste commentator Fatos Lubonja, een van de Berisha's felste criticasters, passeert bij toeval 55's hoofdredactrice. De blikken die zij elkaar toewerpen zijn ronduit vernietigend.

Lubonja zucht. 'Normaliter zou de Berisha-clan het spel voorgoed verloren hebben. Maar die verdomde socialisten zijn zo corrupt en onverantwoordelijk bezig, dat we die zekerheid niet meer hebben.' Gent Ibrahimi: 'Het idee dat mensen nooit meer op Berisha zouden stemmen heeft bij de socialisten een buitensporig machtsmisbruik in de hand gewerkt.'

Beter een zakkenroller dan een struikrover - luidde het stemadvies van Fatos Lubonja bij de parlementsverkiezingen van juni vorig jaar. De zakkenroller was de Socialistische Partij. De struikrover was Berisha. Als bij alle eerdere Albanese verkiezingen, waren de uitslagen onderwerp van diepe controverse. De socialisten wonnen, maar Berisha erkende de resultaten niet.

Berisha's woede sloeg om in opgetogenheid toen zich in de maanden na de verkiezingen een splitsing aftekende in het socialistische kamp. Partijleider Fatos Nano opende de aanval op diens jonge premier Ilir Meta. Fatos Nano: de aartsvader van de Socialistische Partij en de aartsvijand van Berisha, die hem ooit gevangen zette. Gent Ibrahimi beschouwt Nano na Berisha als het tweede grote obstakel voor de democratisering van Albanië. Doordat beiden weigeren van hun machtspositie afstand te doen, loopt dat proces nog steeds vertraging op.

Lubonja bestempelt Nano echter als 'iets verlichter, iets meer in staat macht te delen en intelligente mensen in zijn omgeving te dulden'.

In september 1998 trachtte Berisha door een coup aan het toenmalige premierschap van Nano een einde te maken. Die couppoging mislukte, maar had tot gevolg dat Nano het premierschap voortaan afstond aan jonge partijgenoten, die evenwel door hem werden gecontroleerd. In het geval van de 32-jarige Ilir Meta werd dat echter steeds moeilijker.

Direct na de socialistische verkiezingszege van 2001 vormde Meta een regering waarin hij Nano-loyalen volledig buitenspel zette. Aangemoedigd door de met Albanië belaste Duitse Europarlementariër Doris Pack, keerde Meta zich bovendien tegen Nano's kandidatuur voor het Albanese presidentschap. Nano waande zich op dat moment al zeker van het feit dat het Albanese parlement hem dit voorjaar tot president zou kiezen. 'Een complot tegen Nano met een beetje hulp van de internationale gemeenschap', noemt Ibrahimi het.

Nano's wraak was zoet. In een groots opgezette campagne beschuldigde hij de Meta-clan van grove corruptie. 'Hij gebruikte daarin oude communistische lastertechnieken', zegt Ibrahimi. 'Maar de feiten die hij naar buiten bracht waren dermate shockerend dat het moeilijk is partij te kiezen voor Meta.'

In januari trad Meta af als premier. In de weken daarna voltrok zich een de facto-scheuring van de Socialistische Partij. Met een gespleten socialistisch kamp, is het voor het parlement nagenoeg onmogelijk geworden een nieuwe president te kiezen. Vervroegde verkiezingen hangen in de lucht. Sali Berisha is er zeker van: uit deze politieke crisis zal hij als winnaar te voorschijn komen.

'In het ergste geval komt Berisha inderdaad terug', zegt Lubonja. 'Maar in zijn eerste machtsperiode kon hij met één telefoontje alles regelen. Dat is nu niet meer mogelijk.' Gent Ibrahimi: 'Albanië is sinds de dagen van Berisha toch veranderd. Toen werden de media op grote schaal gecensureerd. Er werd geweld gebruikt tegen politieke tegenstanders. Die ruimte bestaat niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden