Alarm vanaf Alaska

Beroepsavonturier Bernice Notenboom stond al op de Noordpool, de Zuidpool en de Everest. Wat ze wil: de gevolgen van de klimaatverandering tonen. De komende weken op tv.

Vanaf 8 september is ze te zien in de zesdelige VPRO-serie Klimaatjagers. Een serie, de naam zegt het al, over de gevolgen van klimaatverandering. Notenboom (51) ging naar Groenland, Brazilië, Afrika, Alaska, Oceanië en India en sprak er met wetenschappers en lokale bewoners. De makers van de serie houden zich niet bezig met de vraag óf het verandert, maar wanneer, en wat de gevolgen daarvan zijn.

Notenboom, die ook boeken schrijft en lezingen geeft over haar expedities en over klimaatverandering, stoort zich vaak aan de Nederlandse berichtgeving over het onderwerp. 'In veel kranten zie je dat in elk artikel over dit onderwerp een klimaatscepticus aan het woord móét komen. Terwijl bijna alle wetenschappers het erover eens zijn dat het klimaat verandert door toedoen van mensen.'

In het 'klimaatdebat', zoals dat heet, wordt Notenboom vaak niet gezien als objectief 'klimaatjournalist', zoals ze zelf het liefst zou willen, maar als een activist, iemand die volgens haar critici 'de Greenpeace-agenda' behartigt en uitvoert. 'Het is te zot dat er nog ruimte is voor klimaatsceptici. Maar de media willen spanning, debat. In Amerika is het nog erger - daar is klimaatverandering een belief. Met wetenschap heeft het niets te maken.'

In de politiek leeft het onderwerp nauwelijks. De economische crisis eist de aandacht op. Maar ook de wetenschap zelf heeft schuld aan het feit dat het klimaat de meesten nauwelijks bezighoudt. 'Wetenschappers weten ontzettend veel over één deelgebied. Ze durven nooit grote conclusies te trekken, nooit te generaliseren, nooit alarm te slaan. Heel langzaam verandert dat. Wetenschappers van rond de 30 zijn boos.'

Het programma, een idee van Notenboom en een Australische productiemaatschappij, is verkocht in Canada, Duitsland, België, Australië, India, Engeland, Zweden, België, Noorwegen en Rusland. Met andere landen is de productiemaatschappij nog in onderhandeling. Het programmabudget bedroeg bijna 2 miljoen euro - expedities in onherbergzame gebieden zijn nu eenmaal kostbaar. De VPRO is partner, net als het Amerikaanse Weather Channel.

De Nederlandse versie zal anders zijn dan die in de Verenigde Staten, want die laatste moest vanwege het grote publiek (vele miljoenen Amerikanen kijken naar The Weather Channel) zeer toegankelijk en spannend worden. Het is lastig een balans te vinden, zegt Notenboom, tussen het willen overdragen van soms ingewikkelde wetenschappelijke informatie en het maken van een boeiend tv-programma. Soms zou ze de wetenschappers liefst langer aan het woord laten, ten koste van beelden waarin zij kajakt tussen Groenlandse ijsschotsen.

'In de Amerikaanse versie is het nog veel erger dan in de Nederlandse. Daar komen de wetenschappers tien seconden aan het woord en moet alles twintig keer worden herhaald. Soms druist het in tegen wie ik ben. Dan denk ik: laat iemand maar eens echt goed uitleggen waarom het in Australië gevolgen heeft als het ijs op de Noordpool smelt. Die tijd krijgen we niet. Het moet allemaal snel en lekker verpakt.'

Het is aan Notenboom om de wetenschap te vertalen naar, zoals ze zelf zegt, het niveau van een 12-jarige. 'Ik moet een stapje terug doen, maar ja, je bereikt er veel mensen mee.'

Een paar jaar geleden maakte Notenboom een film over haar beklimming van de Mount Everest. Ook in die film wilde ze tonen wat de gevolgen van klimaatverandering zijn in een extreem gebied waar nauwelijks mensen komen, en waar dus ook weinig wetenschappelijk onderzoek kan worden gedaan. 'Op de Everest ligt veel minder sneeuw dan jaren geleden. Alle gletsjers in de Himalaya zijn teruggetrokken tot 5.000 meter en hoger. Op 90 procent van die gletsjers kun je niet komen, laat staan met apparatuur om onderzoek te doen.'

Het halen van de top was geen doel op zich, zweert ze. Er zijn inmiddels honderd mensen per jaar die de top bereiken. Poolexpedities, dat is pas écht afzien. 'Daar is niemand die je tentje opzet, niemand die je eten maakt.'

Poolexpedities zijn ook duurder: een Everestbeklimming kost, schat Notenboom, 100 duizend dollar; aan vergunningen, kampopbouw, uitrusting en ondersteuning. Wie op Noordpoolexpeditie wil, moet behalve extreem hard trainen (Notenboom: 'Ik moet een sixpack hebben, en dat op mijn 51ste') ook een half miljoen dollar bij elkaar zien te krijgen. 'Omdat je zelf een vliegtuig moet regelen en langer bezig bent.'

Op de Everest kregen Notenboom, haar toenmalige vriend en de sherpa die hen begeleidde, een ongeluk. Notenboom en haar vriend zaten een tijdje vast in een gletsjerspleet, de sherpa overleed. In de documentaire die Notenboom over die expeditie maakte, zien we hen de tocht naar de top vervolgen. 'Je moest eens weten hoeveel druk er op ons werd uitgeoefend om te stoppen. Waarom zou je verdergaan, wat moet je nou bewijzen? Dat soort vragen. Niemand was ermee gediend als wij zouden stoppen, ook de familie van de sherpa niet. Dit soort risico's horen bij het klimmen, maar als ik dat zeg, word ik koud en kil genoemd. Dan heb ik geen hart.'

Volgend jaar skiet Notenboom van de Noordpool naar Canada: 800 kilometer. De tocht, in samenwerking met Greenpeace, staat gepland voor maart volgend jaar. Ook met deze expeditie wil Notenboom de gevolgen van klimaatverandering laten zien. Als het ijs goed is en de wind in de rug, kan het in 30 dagen. Als het tegenzit, kan het 60, 70 dagen duren.' Dat betekent 70 dagen in snijdende kou een slee met uitrusting achter je aan trekken, niet douchen, nauwelijks praten (want: te koud) en nauwelijks contact met de buitenwereld. 'Het zal de zwaarste, moeilijkste reis van mijn leven worden.' Ook hiervan wordt een documentaire gemaakt - opnieuw wil Notenboom de gevolgen van klimaatverandering in kaart brengen - die de VPRO al op voorhand heeft aangekocht.

Notenboom heeft een relatie, maar geen kinderen. Ze stoort zich aan de reacties wanneer vrouwelijke avonturiers wel een gezin hebben. 'Als je een man bent en je beklimt een berg, ben je een held. Als je een vrouw bent met kinderen, ben je een egoïst. Het is een heel dubbele wereld. Een Engelse klimster, Alison Hargreaves, overleed op de K2 en liet een man en twee jonge kinderen achter. Ze kreeg alle media over zich heen. Veel vrouwen laten zich afschrikken. Ik denk dat ik tot de twintig vrouwen behoor die ooit de Noord- én de Zuidpool hebben bereikt.'

Vanaf zondag 8/9 is Bernice Notenboom te zien als presentator van VPRO-programma Klimaatjagers.

Bernice Notenboom

Bernice Notenboom vertrok als jonge twintiger naar de Verenigde Staten om daar bedrijfskunde te studeren. Na haar studie werkte ze bij Microsoft, maar ze zegde die baan op om een raftingbedrijf in Utah te beginnen. Ze maakte reisreportages voor National Geographic en is nu beroepsavonturier. Haar geld verdient ze met het maken van televisieprogramma's, het schrijven van boeken en het geven van lezingen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden