Alarm slaan en aanklagen

Vandaag begint het Amnesty International Film Festival. 'Het engagement is weer helemaal terug.'..

'HET was de smerigste en sterkste stank die je je kunt voorstellen: een mengsel van stront, urine, kots en rottend vlees. Het was een geur die je alle geuren doet vergeten.'

In Jamie Dorans documentaire Afghan Massacre vertelt een getuige over de containers waarin gevangen genomen Taliban-strijders werden vervoerd tijdens de alweer bijna vergeten oorlog van de Verenigde Staten in Afghanistan. In zijn documentaire stelt Doran dat met medeweten van Amerikaanse troepen drieduizend Taliban-strijders zijn vermoord. Dat gebeurde in het noorden van Afghanistan, nadat een groep van achtduizend Talibanstrijders zich had overgegeven aan krijgsheer Dostum, een bondgenoot van de Amerikanen.

Afghan Massacre is een van de films die draaien tijdens het vijfde Amnesty International Film Festival. De films, zowel speelfilms als documentaires, hebben gemeen dat ze de mensenrechten of aspecten ervan belichten. Veel van de makers van de films willen iets. Ze willen alarm slaan over misstanden, aanklagen, veranderingen teweegbrengen.

Zo ook Jamie Doran. De Schotse filmmaker, journalist noemt hij zichzelf liever, is gedreven als het gaat over wat hij in Afghanistan heeft ontdekt. 'De gevangen genomen strijders werd gegarandeerd dat hen niets zou overkomen, door Dostum. Maar tijdens hun vervoer zijn velen ernstig gewond geraakt of omgekomen. Ondermeer omdat er - zogenaamd om luchtgaten te maken - op de containers werd geschoten. Daarna is een deel van de gevangenen naar de woestijn gebracht en daar vermoord.'

Doran vertelt een verhaal dat bijna alle andere journalisten hebben laten liggen. 'Tot degenen die zich overgaven, behoorde ook de Amerikaan John Walker Lindh. Dat was een sensatie. Toen hij weg was gebracht, nam de aandacht van de media voor de groep Taliban af. Ik ben gebleven, omdat ik uit verschillende krijgsgroepen vreselijke verhalen te horen kreeg.'

Kern van Dorans verhaal is dat hij de Amerikanen verantwoordelijk stelt. Getuigen in de film stellen dat Amerikaanse soldaten de gevangenen ondervroegen over Bin Laden. 'In feite waren de Amerikanen de baas, ook in de woestijn.'

Opmerkelijk genoeg is Leo Hannewijk, programmeur van het festival, niet zo'n liefhebber van de thematische aanpak. 'Het leven is ook niet eenzijdig. Ook films zijn op meerdere manieren uit te leggen.' Vandaar dat Amnesty zowel tijdens het International Documentary Festival Amsterdam (IDFA) als tijdens het International Filmfestival Rotterdam (IFFR) prijzen uitreikt, de Amnesty Awards.

'Met die prijzen laten we zien dat een film niet vantevoren het stempel mensenrechtenfilm hoeft te dragen, om toch iets over dat thema duidelijk te kunnen maken.' Eigenlijk is het festival een afgeleide van de Awards-toekenning. De komende dagen zijn in Amsterdam nog eens de tien IDFA- en tien IFFR-genomineerden te zien. Daarnaast toont het festival twaalf films uit de grote stapel inzendingen die Amnesty jaarlijks uit alle delen van de wereld ontvangt.

'De films gaan niet alleen over marteling en gevangenissen', zegt Hannewijk. 'Het kan ook gaan over katholieke meisjesscholen of de problemen van aboriginals in Australië. Wat je in ieder geval ziet is dat het engagement in de cinema toeneemt. Cannes heeft onze beoogde openingsfilm geselecteerd - S21, la machine de mort khmère rouge - van Rithy Panh. Die kunnen we daarom nu niet vertonen. Het is een signaal: de wereld staat in brand, daar geven we ons rekenschap van.'

Jamie Doran filmt nu in de VS over de moord op de krijgsgevangenen. Hij wil nog niet veel loslaten over wat hij daar naar boven haalt. Maar hij zal wel, zegt hij, doorgaan tot er een officieel onderzoek komt. 'Dit gaat niet weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.