Reconstructie Bezetting varkensbedrijf

Al zingend de varkens verlossen, de boer blijft aangedaan achter

Dierenactivisten bezetten een boerderij in Boxtel en demonstreren voor een beter welzijn van dieren in de veehouderij. Beeld Rob Engelaar/Hollandse Hoogte

Maanden zijn de dierenactivisten van Meat the Victims bezig met hun plan: het bezetten van een varkenshouderij in Nederland. Doelwit zijn de stallen van ‘varkensbaron’ Van Sleuwen in Boxtel. De actie krijgt een onvoorziene wending.

DE VOORBEREIDINGVizier op Noord-Brabant

Het idee om ook in Nederland een varkensbedrijf te bezetten om de ‘misstanden’ in de stallen naar ­buiten te brengen, ontstaat zo’n twee maanden geleden. Meat the Victims-acties, begonnen in Australië, waren er ook al in andere landen. In maart nog werd een varkensbedrijf in Engeland bezet, in december een kippenfarm in Spanje. Dierenactivisten hebben veel internationale connecties. Dus waarom ook niet in Nederland?

Enkele activisten maken een evenement op sociale media aan: wie willen er meedoen? Meat the Victims is een beweging van individuele dierenactivisten die actievoeren tegen wat zij noemen het massale misbruik van dieren. Het zijn vooral veganisten, die niks van dieren willen eten, drinken of gebruiken.

Als er genoeg belangstelling is, moet er een bedrijf worden uitgekozen. De initiatiefnemers weten dat de regio bij Boxtel een veedicht gebied is. Ze verkennen de buurt en komen uit bij een varkenshouderij van de Van Sleuwen Groep, een van de grootste varkensconcerns van Nederland met vestigingen in Noord-Brabant en Zeeland. Het bedrijf in Boxtel (met 600 zeugen en duizenden biggen) wordt geleid door Jeroen van Sleuwen, zoon van Chris van Sleuwen, die ook wel de ‘varkensbaron’ wordt genoemd.

‘We zijn er al eerder een kijkje gaan nemen, om te zien hoe de boerderij erbij ligt, of die groot genoeg is en of je er makkelijk binnen kan komen’, verklapt woordvoerder Jonathan Loogman (22), student uit Groningen.

‘Het is niet zo dat dit bedrijf slechter is dan andere’, zegt Glenn Lemmens (23) uit Gent die zich ‘fulltime activist’ noemt. ‘We willen de standaardpraktijk in de varkenshouderij laten zien, de eerlijke versie van hoe het eraan toegaat achter de staldeuren, het standaardleed van zoveel dieren. Dat is al erg genoeg.’

Een datum is ook snel geprikt. In het weekeinde van 11 en 12 mei vindt er op de Dam in Amsterdam een manifestatie plaats van een andere dierenrechtenorganisatie, Anonymous for the Voiceless. In dat kader zijn al veel dierenactivisten uit diverse landen in Nederland. Een deel van hen zal zich een dag later aansluiten bij de actie in Boxtel. Volgens Meat the Victims hebben 250 activisten uit 26 landen aan de demonstratie in en buiten het Brabantse varkensbedrijf meegedaan.

Een aantal dagen voor de actie slaat de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) alarm over de komst van honderden dierenactivisten naar Amsterdam. De belangenorganisatie van de varkenssector stuurt op donderdag 9 mei een extra nieuwsflits naar haar leden: ‘Alert op dieractivisten.’ Daarin wordt gewaarschuwd dat de activisten hun verblijf in Nederland mogelijk ook zullen benutten voor ‘een onaangekondigd bezoek’ aan veehouderijen. ‘Houd uw staldeuren goed op slot’, is een van de adviezen.

DE BEZETTINGIn de geest van King

Maandagmorgen 13 mei om half 12 spreken alle actievoerders af op het NS-station in Boxtel. Een Duitse activist heeft voor de zwarte shirts gezorgd, met op de rug de historische woorden van Martin Luther King: ‘One has a moral responsibility to dis­obey ­unjust laws.’ In personenauto’s vertrekken ze naar de Brede Heide, een bochtig met bomen omzoomd weggetje in het buitengebied van Boxtel.

Via een zandpad lopen ze naar de achteringang van het stallencomplex. Volgens de activisten was de deur gewoon open. Een Poolse medewerker die naast het varkensbedrijf in een stacaravan woont, probeert de demonstranten tegen te houden. Maar hij is in zijn eentje niet bestand tegen zo veel overmacht.

Dierenactivisten van Meat the Victims zetten zich met bezetting in één klap op de kaart in Nederland

Volgens de POV, die namens de boer het woord voert, was de ingang van de varkensstal wel degelijk op slot. ‘Ze hebben de deur met een soort koevoet geforceerd en opengebroken’, aldus POV-woordvoerder Geesje Rotgers. De recherche is een onderzoek begonnen naar ‘de vernieling van de toegangsdeur’.

Een groep van 125 activisten gaat rond half 1 het bedrijf binnen, een ongeveer even grote groep blijft buiten om te demonstreren. De bezetters doen witte beschermende pakken aan en halen hun schoenen door een bak met desinfecterende vloeistof voordat ze de stallen betreden – volgens eigen zeggen om de gezondheid van de dieren niet in gevaar te brengen.

Maar de POV noemt die voorzorgsmaatregelen een lachertje. ‘Sommige activisten liepen op gympies’, schampert Rotgers. ‘Als ze die helemaal in die bak zouden stoppen, hadden ze allemaal natte voeten. Je mag sowieso niet met je eigen schoenen zo’n bedrijf binnen – misschien heeft wel iemand buiten in de hondenpoep getrapt.’

Alix, een 27-jarige activist uit België die een studie geneeskunde heeft afgerond, vertelt over de ‘ellende’ die ze in de stallen aantreft. ‘Het eerste dat we tegenkomen, is een dood biggetje in een prullenbak’, zegt ze. ‘Links en rechts gangen met varkens in verschillende groeifasen. Gigantisch grote zeugen die geen kant op kunnen, met biggetjes eromheen, sommige eronder, die worden gewoon geplet. Veel dode biggen ook. Een moeder die een dood biggetje probeert op te eten. En overal die stank, de ammoniak slaat enorm op je keel.’

Dierenrechtenactivisten kijken uit de deur van de stal die ze bezet hebben. Beeld ANP

Ze schiet even vol als ze verhaalt over een biggetje dat aan het eind van de gang ligt te schokken op de grond, met veel bloed aan één kant. ‘Ik heb hem in mijn armen gepakt en geprobeerd te kalmeren’, zegt Alix. Een dierenarts onder de actievoerders, die de gezondheid van de dieren checkt, constateert dat het beestje ernstig ziek is. Alix: ‘Ik heb urenlang met dat biggetje op schoot gezeten.’

Buiten de stal heeft de Poolse medewerker inmiddels alarm geslagen. De politie zegt kort voor 13 uur een melding te hebben gekregen dat ‘een grote groep dierenactivisten een varkenshouderij was binnengedrongen’. Varkensboer Jeroen van Sleuwen komt aan als de politie er al is. Ook de POV is gebeld: voorzitter Linda Janssen, directeur Theo Duteweerd en communicatieadviseur Geesje Rotgers zijn er wat later.

‘Jeroen was helemaal aangeslagen en stil: ‘Wat gebeurt hier?’’, zegt Rotgers. ‘Dat is een typische reactie van sommige boeren, die worden in zo’n situatie heel stil.’

Met toestemming van de varkensboer en de politie proberen de POV’ers contact te leggen met de bezetters. Samen met de directeur en de dierenarts gaat Rotgers naar binnen. Ze stuit op ‘een heel grote groep die hutje mutje op elkaar gepakt staat in de centrale gang’. Het is ook nog eens bloedheet. Enkele activisten kruipen door de kraamstallen om met hun smartphones foto’s en video’s te maken.

Terwijl de POV-directeur en de dierenarts in gesprek zijn met de officiële woordvoerder van de bezetters, loopt Rotgers wat verder de gang in en spreekt enkele actievoerders aan. Ze hoort dat ze uit allerlei landen ­komen, vreedzaam zijn en het veganisme propageren. Rotgers vraagt ook hoe lang ze willen doorgaan. ‘Twee weken, drie weken, een maand, net zo lang als nodig is’, antwoorden ze haar, aldus Rotgers. ‘Desnoods een maand in de stal zitten? Toen dacht ik: arme mensen.’

De eisen van de bezetters

De bezetters hebben twee eisen, die ze ook aan de politie meedelen: de media moeten toegang tot de stallen krijgen en de zieke dieren moeten de stallen uit voor verzorging. De POV’ers merken op dat de varkens wel hoognodig moeten worden gevoerd. ‘Dan laten we de boer gewoon door, antwoorden ze’, aldus Rotgers. ‘Alsof hij met de kruiwagen vol brokken langskomt. Zo werkt dat natuurlijk niet. Dat gaat allemaal automatisch.’

Dierenrechtenactivisten van Meat the Victims bij de varkensfokkerij in Boxtel. Beeld ANP

Buiten de stal scanderen hun medeactievoerders leuzen over dierenmisbruik, dierenrechten en dierenbevrijding. Ook zingen ze geregeld hun ‘animal song’. De politie zegt urenlang ‘in onderhandeling’ te zijn met de actievoerders, maar daar zit weinig schot in. Want beide eisen van de bezetters kunnen niet worden ingewilligd. De politie wil ‘escalatie voorkomen’. De grote vraag is: hoe haal je 125 dierenactivisten uit een stal zonder de varkens de stuipen op het lijf te jagen?

Agressieve protesten in de bio-industrie: zorgen die echt voor minder vleesconsumptie?

De situatie wordt er niet makkelijker op als aan het eind van de middag tientallen boeren op hun trekkers naar het varkensbedrijf komen voor een tegendemonstratie. De boeren zijn woedend over de inval. De politie besluit direct op te schalen om een confrontatie tussen beide demonstrantengroepen te voorkomen.

De sfeer, aanvankelijk rustig, wordt ’s avonds grimmiger. Boze boeren en jongeren duiken opeens ook aan de achterkant van het bedrijf op – ijlings worden agenten in die richting gedirigeerd. Vooral voor de actievoerders buiten dreigt de situatie penibel te worden. Ze zijn blij met de bescherming door de politie, ook al geven ze dat later niet toe en kritiseren ze vooral het politieoptreden. De POV-vertegenwoordigers proberen de gemoederen van hun achterban tot bedaren te brengen.

Enkele activisten die al eerder zijn vertrokken, worden volgens hun woordvoerder Jonathan Loogman met stenen bekogeld of zelfs geslagen door boze boeren. Ook worden drie auto’s van actievoerders – herkenbaar aan actiestickers en buitenlands kenteken – door een groep tegendemonstranten handmatig omgekieperd. ‘De voorruit en voorkap van een andere auto zijn besmeurd met plakken varkensvlees’, aldus Loogman.

Belangstellende boeren zijn naar de varkensfokkerij in Boxtel gekomen die al de hele middag bezet wordt door dierenrechtenactivisten van 'Meat the Victims?. Een aantal boeren blokkeert met hun tractor de toegangsweg. Beeld Robin van Lonkhuijsen/ANP

DE ONTRUIMING: chaos in de duisternis

In de loop van de avond wordt er steeds meer politie opgetrommeld naar de bezette boerderij, omgeven door boze boeren. Ook de ME wordt ingeschakeld. Pas om 10 uur ’s avonds geeft de burgemeester van Boxtel het startsein voor de ontruiming. De bezetters hebben dan hun eisenpakket al afgezwakt: ze willen alleen twee zieke biggetjes meenemen uit de stal.

De POV vraagt zich af waarom zo lang is gewacht met de ontruiming, die nu in de duisternis moet plaatsvinden. Volgens een politiewoordvoerder heeft dat te maken met de aanvoer van voldoende hulptroepen uit andere politieregio’s.

Volgens locoburgemeester Peter van de Wiel heeft de gemeente met politie en OM eerst ingezet op ‘de-escaleren’: de bezetting beëindigen, activisten die worden verdacht van strafbare feiten aanhouden en de stress voor dieren zoveel mogelijk beperken. ‘Toen dat niet bleek te werken, hebben we ervoor gekozen de ME in te zetten’, aldus de locoburgemeester. Hij spreekt van ‘een complexe situatie’.

De bezetters krijgen de vordering ‘binnen 5 minuten’ te vertrekken, ­anders worden ze aangehouden. ­Iedereen wordt geregistreerd. Activisten die geen legitimatiebewijs bij zich hebben, worden eveneens aangehouden. Volgens woordvoerder Loogman verloopt de ontruiming chaotisch. Een groep die denkt dat nog wordt onderhandeld over het meenemen van twee zieke biggetjes, wordt volgens hem ‘ten onrechte gearresteerd’.

Daarna moeten veel actievoerders nog urenlang buiten wachten tot ze in politiebusjes en een touringcar naar veiliger oorden worden gebracht. Sommigen worden slechts onder politiebegeleiding naar het eind van het zandpad gebracht. ‘Nu moeten jullie het zelf maar uitzoeken’, krijgen ze volgens Loogman te horen van de agenten. ‘Lekker veilig, zo tussen de boeren.’

De politie zegt 76 dierenactivisten te hebben aangehouden (en één ­tegendemonstrant voor het vernielen van een politievoertuig): 64 voor lokaalvredebreuk en 12 voor het niet kunnen of willen tonen van hun identiteitspapieren. Op dinsdag zijn ze weer vrijgelaten, de meesten met een dagvaarding. In augustus zijn twee zittingen gepland voor de politierechter: één voor 55 activisten uit het buitenland en één voor 9 Nederlandse verdachten.

De familie Van Sleuwen laat in een reactie weten: ‘Het is niet te bevatten wat er zich voor schouwspel in onze normaal zo rustige stallen heeft afgespeeld. Wij zijn totaal in schok en aangedaan.’

Ondanks alle commotie vinden de dierenactivisten hun actie een succes: ze hebben het leed in de stallen laten zien. ‘In veel reacties wordt de boer nu de slachtofferrol toebedeeld’, zegt Loogman. ‘Maar vergeet niet dat de echte slachtoffers de varkens zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden