Al tien jaar niet op vakantie

Sociale vakanties zijn niet alleen leuk, maar ook belangrijk. Mensen die langdurig op het minimumniveau leven, kunnen maatschappelijk geïsoleerd raken....

HEEFT iedereen recht op vakantie? Nou en of, vinden enkele landelijke hulporganisaties, die daarom het 'Platform Vakantie voor Minima in Nederland' hebben opgericht. Stuk voor stuk organiseren ze al jaren vakanties voor volwassenen en gezinnen die langdurig moeten rondkomen van een sociale uitkering en het geld niet hebben om er eens tussenuit te gaan.

'Deze mensen moet ook op vakantie kunnen', zegt Alphons Devilee, die namens Zon en Vrijheid Vakantiecentra het initiatief nam tot vorming van het platform. 'Sommigen zijn al tien, twaalf jaar niet weggeweest.' Hij beschrijft hoe gezinnen die die kans krijgen, haast verbluft reageren. 'Mogen wíj met vakantie?'

Het overleg tussen de hulpinstellingen, in november begonnen, is bedoeld om meer financiële bronnen aan te boren en het aantal vakantiemogelijkheden uit te breiden. Ook wil het platform meer ruchtbaarheid geven aan het bestaan van sociale vakanties en het imago ervan verbeteren. Devilee: 'Mensen hebben het idee: de sociale dienst betaalt mee, moet ik dan mijn hand ophouden?'

Dat is geenszins het geval, zegt hij. Zijn eigen instelling bezit zeven accommodaties voor zowel betalende als sociale toeristen, maar maakt geen onderscheid tussen die twee. 'Bij ons merk je het verschil niet.' Dat beide groepen er naast elkaar te gast zijn, heeft te maken met de herkomst van Zon en Vrijheid uit de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC). De organisatie opereert op commerciële basis, maar heeft nog altijd een aantal ideële doelstellingen.

Andere organisaties in het platform zijn het Nationaal Ontmoetingscentrum (beter bekend als Jantje Beton), de Woodbrookers, de Interkerkelijke Stichting Diakonaal Vakantiewerk (ISDV), de Vierde Wereld-Beweging en Humanitas. Ze zijn het erover eens dat sociale vakanties niet alleen leuk zijn, maar ook belangrijk, omdat mensen die langdurig op het minimumniveau leven maatschappelijk geïsoleerd kunnen raken. Bovendien, zegt Henriette Buijze van Jantje Beton, zit het probleem vaak dieper dan het moeten rondkomen van een bijstandsuitkering. 'Veel mensen hebben daarnaast hoge schulden met een jarenlange afbetaling.'

De Vierde Wereld-Beweging, die zich richt op de langdurig allerarmsten in de samenleving, vindt vakantie niet meer of minder dan een mensenrecht. Vice-voorzitter Henri van Rijn noemt ook het onderlinge contact belangrijk. 'Mensen ontdekken dat ze niet alleen staan, dat hun armoede niet aan hen persoonlijk ligt.' Zo'n vakantie schept zelfbewustzijn, zegt Van Rijn. Hij heeft meegemaakt hoe deelnemers erna aan een lees- en schrijfcursus durfden te beginnen, of aan de volksuniversiteit.

Zon en Vrijheid ziet juist hoe steeds meer hoger geschoolden schoorvoetend een beroep doen op zijn organisatie. 'Moeders die langdurig in de bijstand zitten bijvoorbeeld. Achteraf zeggen ze: het was goed voor de kinderen, blij dat ik het heb gedaan.'

De hulporganisaties hebben, vinden ze, veel gemeen. Naast een dak boven het hoofd bieden ze allemaal begeleiding en opvang tijdens de vakantie, veelal verzorgd door vrijwilligers. Niet alleen schenken die kopjes koffie en organiseren ze kinderprogramma's met dagjes uit; ze fungeren ook als praatpaal. Dat is met regelmaat nodig, zegt Jantje Beton, soms zijn er spanningen. Dan blijkt sterk dat sommige deelnemers weinig sociale contacten hebben. 'Ineens moeten ze met andere mensen optrekken, een babbeltje maken.' Het komt ook voor dat gezinnen moeten wennen. 'Die hebben dan geen traditie om dingen met elkaar te doen.'

Het is wel de bedoeling dat bepaalde verschillen tussen de organisaties blijven bestaan. 'Dat heeft te maken met het clubgevoel', zegt de initiatiefnemer van het platform. De regelrechte verzuiling waarvan enkele jaren geleden nog sprake was, begint volgens Devilee te verdwijnen. Onderlinge onbekendheid was het gevolg. Zo heerste het misverstand dat de ISDV, het vakantiebureau van de hervormde en gereformeerde diaconiën, alleen voor christenen werkte. 'Dat komt doordat de kerken hun verspreidingsgebied zijn, daar liggen hun blaadjes.'

INMIDDELS zijn de organisaties op de hoogte van elkaars werkwijze en doelgroep. De kinderkampen van Humanitas zitten niet in alle delen van het land en zijn ook nog onderling verschillend; het Zeeuwse kamp is voor Zeeuwse kinderen bedoeld en het Limburgse alleen voor kinderen uit een bepaalde wijk in Heerlen. Jantje Beton organiseert naast kindervakantiekampen, zij het beperkt, vakanties voor éénouder- en bijstandsgezinnen. Opdat potentiële vakantiegangers bij de meest geschikte club terechtkomen, gaan de organisaties voortaan naar elkaar doorverwijzen.

Juist degenen die voor een sociale vakantie in aanmerking komen, weten vaak niet dat de mogelijkheid bestaat. 'De mensen die wij zoeken, grijpen niet zo snel naar de telefoon', aldus de Vierde Wereld-Beweging. Die hebben ze namelijk niet. De meeste organisaties komen indirect aan 'hun' mensen. Via familie of kennissen, maatschappelijke instellingen als Blijf-van-mijn-lijfhuizen en buurt- en clubhuiswerk, en via gemeentelijke sociale diensten.

Soms heerst er drempelvrees. De Vierde Wereld-Beweging laat gasten een dagje kennismaken. 'In eerste instantie zijn ze weleens angstig om naar iets onbekends te gaan.' Bij groepsvakanties is een gezin aanwezig dat al eens eerder heeft meegedaan. 'Dat kan de rest op hun gemak stellen.' Bij Zon en Vrijheid is de vakantie inclusief busvervoer heen en terug. 'Anders komen ze niet.'

Desondanks zijn de hulporganisaties wars van betutteling en opvoedkundige neigingen. 'Iedereen krijgt zo veel mogelijk respect, we leggen niemand langs de meetlat', zegt de Vierde Wereld-Beweging. Mede daarom wordt verwacht dat de deelnemers, hoe weinig ze ook bezitten, toch aan hun eigen vakantie meebetalen. Niemand mag zich afhankelijk voelen. 'Het is heel belangrijk een eigen bijdrage geleverd te hebben', aldus Jantje Beton. 'De waardigheid van mensen staat voorop.' Zon en Vrijheid: 'Wat voor niks is, kan niet goed zijn. Het moet iets kosten.'

De eigen bijdragen variëren van enige tientallen tot honderden guldens, afhankelijk van de draagkracht van de deelnemers en de organisatie waarmee ze op vakantie gaan. Doorgaans zijn het kleine bedragen in verhouding tot de werkelijke kosten van de vakantie. De hulporganisaties betalen die gedeeltelijk uit hun eigen fondsen, afkomstig van donaties en sponsors. Een ander deel komt van gemeenten, die zo jaarlijks een handvol eigen inwoners op vakantie kunnen sturen.

Leiden doet dat al ruim een jaar of vijf. Zo'n negenduizend Leidse huishoudens, 17 procent van het totaal, leven van het sociale minimum. De gemeente geeft hun korting op voorzieningen als sportclubs en bibliotheken en ook op vakanties. 'Dat voorkomt sociaal en maatschappelijk isolement', zegt Kees Paalvast van Sociale Zaken. 'Mensen gaan op pad met een groep die ze niet kennen, ze zijn uit de sleur van alledag.'

VIA DE huis-aan-huis bezorgde Stadskrant worden Leidenaren attent gemaakt op de vakantiemogelijkheden van drie hulporganisaties waarmee de gemeente afspraken heeft. De sociale dienst beoordeelt wie in aanmerking komt. De inkomensgrens is zo gelegd dat niet alleen bijstandsgerechtigden, maar ook banenpoolers en anderen met een laag inkomen een kans maken. De dienst betaalt een deel van de algemene vakantiekosten en soms een deel van de eigen bijdrage.

De gemeente heeft verschillende mogelijkheden om iets extra's te doen voor mensen die langdurig moeten rondkomen van een bijstandsuitkering. Zoals de bijzondere bijstand, die meestal wordt gebruikt voor 'noodzakelijke bestaanskosten' als de aanschaf of afbetaling van grote huishoudelijke apparaten. Het geld dat Leiden de afgelopen jaren van de bijzondere bijstand overhield, werd benut voor de sociale vakanties. Omdat zo'n overschot er dit jaar niet in zit, worden de vakanties voortaan betaald uit het gemeentelijk minimabeleid. Paalvast: 'Daarmee staan ze op onze begroting, en zijn we niet meer afhankelijk van geld dat overblijft.'

Hulporganisaties roemen het Leidse voorbeeld. 'Een goeie gemeente ziet dat vakantie heel belangrijk is', zegt Devilee van het platform. De hulporganisaties vinden het spijtig dat niet alle gemeenten er zo over denken, vermoedelijk omdat ze niet weten dat ze de bijzondere bijstand voor vakanties kunnen benutten. Het platform wil uitzoeken in welke gemeenten dat het geval is en daarna gaan praten met Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten. 'Om ze wakker te schudden', aldus Devilee.

'Wij kunnen gemeenten opmerkzaam maken op deze zaken', beaamt Divosa-directeur Paul Lemmen. 'Dit is een tijd dat op vakantie gaan wordt gezien als iets normaals.' Vorige week heeft de Tweede Kamer een wetsontwerp aangenomen dat de mogelijkheden van de bijzondere bijstand verruimt. Niet alle betrokkenen verwachten echter dat er meer mogelijkheden komen voor sociale vakanties. Het betekent in elk geval één ding. Lemmen: 'Het beleid is in beweging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.