Al Qaida ziet Libië als nieuwe thuishaven

In tegenstelling tot de succesvolle opstanden in Tunesië en Egypte heeft de opstand in Libië een chaotisch karakter. In Tunesië en Egypte was de rol van islamisten uiterst marginaal. Zij hebben de betogingen niet geïnitieerd en moesten zich opportunistisch aansluiten bij een rijdende trein. Demonstrerende jongeren verlangden naar vrijheid, democratie en mensenrechten. De islamisten deelden de sociale grieven van de demonstranten, maar niet hun leuzen en hang naar democratie.


In Libië lijken de gebeurtenissen een andere wending te nemen. Onmiddellijk na de start van de opstand heeft de dissidente islamistische groep 'Front van de Al-Azhar Geleerden' een fatwa voor de jihadstrijd in Libië uitgevaardigd. Op 22 februari riepen deze dissidente ulama 'de helden van het Tahrirplein' op om een mars te organiseren richting de grens met Libië.


De oproepen van deze groep Azhardissidenten hebben de weg geopend voor verschillende islamisten om zich verder te bemoeien met de Libische opstand. Ook sjeik Al-Qaradawi liet zich niet onberoerd. Hij riep Kadhafi op te vertrekken; zo niet dan was hij vogelvrij. In het oosten van het land werden Libiërs getrakteerd op een fatwa van sjeik Sadik al-Ghoryani, die expliciet tot de jihadstrijd opriep. Het oosten van Libië kent een sterke islamistische traditie.


Het meest opvallende en verontrustende is echter de intensieve bemoeienissen van Al Qaida met de Libische opstand. Waren ze tijdens de opstanden van Tunesië en Egypte nauwelijks te horen, dit keer reserveren de aan Al Qaida gelieerde sites alle tijd en ruimte voor de jihad die nu plaatsvindt in Libië.


Al Qaida had een eigen dependance in Libië in de vorm van de Jama'a al islamiyya al libiyya al muqatilah. Deze Libische GIA heeft de laatste jaren een grote gedaantewisseling ondergaan. Op initiatief van Saif Kadhafi trad ze in gesprek met het regime. Resultaat: vrijlating van grote aantallen van haar aanhang en herziening van haar gewelddadige ideologie. Maar Kadhafi heeft niet alle gevangenen van de groep vrijgelaten en kwam niet alle afspraken na.


Twee dagen voor de massale opstanden in Libië hebben de in het buitenland verblijvende leiders van de groep een nieuwe beweging gelanceerd vanuit Londen. In hun eerste verklaring riepen zij de islamistische beweging in Libië op haar 'natuurlijke rol' weer op te pakken en leiding te geven aan de opstanden. Een dag na deze oproep liet Kadhafi de rest van de jihadi's vrij uit de gevangenis. Een duidelijke poging om de islamistische beweging te neutraliseren. De islamisten trapten hier niet in. De actie van de dictator was te laat. Er moest een einde worden gemaakt aan zijn regime.


In tegenstelling tot Tunesië en Egypte heeft Libië geen staats- of maatschappelijke instituties. Het heeft evenmin een sterke traditie van civil society of van liberale of linkse politieke partijen. Er is ook geen vrije vakbeweging. De oppositie bestaat uit een vrij zwak seculier deel, dat hopeloos is verdeeld. Daarnaast bestaat de oppositie uit voornamelijk islamistische bewegingen. Van Sufi-ordes, Moslimbroeders, individuele geleerden tot gewapende jihadisten. Vooral de laatste groep kan bogen op de nodige militaire expertise, omdat vrijwel alle leden in Afghanistan of Tsjaad hebben gevochten. Aan wapens geen gebrek nu de laatste berichten zeggen dat de militairen die zich hebben aangesloten bij de opstand, ook wapendepots vrij hebben gegeven.


Kadhafi heeft in zijn toespraken benadrukt dat de islamisten een emiraat in de oostelijke stad Derna willen gaan stichten. De voorman van de Libische salafistische beweging, sjeik Ali Muhammad al-Salabi ontkende dat deze week. Islamisten krijgen echter een prima kans om voet aan de grond te krijgen als het geweld voortduurt, Kadhafi aan de macht blijft en de internationale gemeenschap niet per direct ingrijpt in de crisis. Dan komen de jihadisten om de hoek kijken. Want gewapende strijd is hun roeping en professie. Hoe langer Kadhafi in Tripoli blijft, hoe sterker zij worden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden