Al Qaida rukt op in Afrika

De opmars van radicaal-islamitische bewegingen baart de Afrikaanse leiders zorgen. De VS zoeken naar bondgenoten om het tij te keren....

NAIROBI In het diepe zuiden van Algerije overleggen Noord-Afrikaanse generaals. Een paar duizend kilometer verderop, aan de kust van Somalië, vuurt een ongemarkeerde helikopter raketten af. Twee gebeurtenissen, die zijn ingegeven door dezelfde zorg: de toenemende invloed van Al Qaida in Afrika.

In het Algerijnse Tamanrasset kwamen legerleiders uit Mali, Niger, Mauritanië en Algerije afgelopen weekeinde bij elkaar om een ‘gezamenlijke strategie in de strijd tegen terrorisme en georganiseerde misdaad’ te ontwerpen. Aanleiding is de ontvoering, in Niger, van vijf Fransen en twee Afrikanen die voor een Frans energiebedrijf werkten.

Die ontvoering is opgeëist door Aqim, ‘Al Qaida in de Islamitische Maghreb’. De organisatie, die in Algerije is ontstaan, laat steeds vaker van zich horen. En het gebied waarbinnen de diverse facties van Aqim opereren, blijkt steeds groter te worden. Aqim dreigt inmiddels ook met aanslagen in Frankrijk.

Wat Aqim is in de Sahara-landen van Afrika, is het in Somalië opgerichte Al-Shabaab in Oost-Afrika: een radicaal-islamitische beweging die zegt banden te hebben met het terreurnetwerk van Osama bin Laden, en die zich in haar activiteiten niet beperkt tot één land. Want Al-Shabaab heeft ook in Oeganda toegeslagen.

Steeds meer Afrikaanse en westerse landen maken zich daarom zorgen over radicale moslims van binnen en buiten het continent. In de Sahara is momenteel vooral sprake van gewapende islamitische bendes, die drugs- en smokkelroutes beheersen en bij ontvoeringen meer uit zijn op geld dan op ideologische erkenning.

Toch stuurde Frankrijk na de ontvoering van de medewerkers in Niger van het bedrijf Areva zeker tachtig militairen naar het land. Met de ontvoering zegt Aqim wraak te willen nemen voor eerdere Franse militaire aanvallen in de Sahara. Criminele groepen gaan steeds meer banden aan met radicale strijders.

Het werkterrein van Aqim spreidt zich inmiddels uit van Mauritanië tot in Tsjaad. Dan is het nog slechts een relatief kleine stap naar Oost-Afrika. Bekend is dat Al-Shabaab niet alleen strijders rekruteert in Somalië zelf, maar ook in landen in de regio. Overigens hebben de twee groepen onderling nog geen enkele band.

De president van de vrijwel machteloze Federale Overgangsregering in Somalië, Sharif Sheik Ahmed, noemt zijn land ‘de zwakke schakel’ in de strijd tegen internationaal terrorisme. Ahmed zei dit tijdens de algemene vergadering van de VN. President Mwai Kibaki van Kenia ging daar een stap verder en noemde het conflict in Somalië een bedreiging voor heel Afrika.

Maar ook voor landen daarbuiten, zoals de Verenigde Staten. Een van de belangrijkste redenen voor de Amerikaanse bemoeienis met radicale moslims is de angst dat zij op Amerikaans grondgebied aanslagen zullen plegen. Dat geldt voor Afghanistan, maar in toenemende mate ook voor Somalië, dat steeds meer buitenlandse jihad-strijders werft.

Helikopteraanval
In 2008 en 2009 hebben de VS in Somalië zeker twee keer zelf militaire aanvallen uitgevoerd. Afgelopen zondag verscheen boven de Somalische kustplaats Merka een ‘buitenlandse’ gevechtshelikopter, mogelijk afkomstig van een van de westerse oorlogsschepen in het gebied. De helikopter vuurde op een huis waar Al-Shabaab vergaderde. Over slachtoffers is niets bekend.

Het Pentagon ontkent dat het gaat om een Amerikaanse actie. Maar dat de Verenigde Staten de zorg om Somalië vertaalt in steeds actievere betrokkenheid staat buiten kijf. Johnnie Carson, de onderminister voor Buitenlandse Zaken belast met Afrika, maakte eind vorige week bekend dat de VS de banden willen aanhalen met Somaliland en Puntland, twee gebieden in Somalië die zich onafhankelijk hebben verklaard.

Het is een zeer opmerkelijke stap, gezien de nauwe banden van Washington met de Federale Overgangsregering in Mogadishu. De VS verzekeren dat zij Sharif Sheik Ahmed niet laten vallen, maar zien de twee zelfstandige gebieden in het noorden nu als ‘zones van relatieve politieke en burgerlijke stabiliteit’ die kunnen dienen als een ‘bolwerk tegen extremisme en radicalisme’ in het zuiden van Somalië.

De VS willen daarnaast contact leggen met clans en organisaties in het zuiden die zich tegen Al-Shabaab verzetten. Daarbij valt te denken aan Ahlu Sunna, de groep van gematigde soefimoslims die onlangs juist de samenwerking met de Overgangsregering heeft opgezegd.

Jaren geleden al zijn de VS begonnen met militaire trainingen in Sahara-landen waar nu Aqim actief is. Frankrijk volgt in dit gebied een eigen beleid. Daarnaast werkt de Europese Unie in Oeganda aan de opleiding van Somalische soldaten, die het tegen Al-Shabaab moeten opnemen. Zo vormt zich in Afrika steeds meer een actief westers militair front tegen islamitisch terrorisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden