Al-Maliki is splijtzwam en autoritaire ramp

Irak had jihadisten kunnen bedwingen met een centrale regering die een nationale visie had, en geen sektarische.

Firas al-Atraqchi

In: AlJazeera.com

Al Qaida is nooit verslagen in Irak. Toen na 2007 de Al Qaida-groepen werden verdreven uit de Anbar-provincie, bood de provincie Nineveh, die in meerderheid soennitisch was, een strategisch steunpunt voor de groep en verschafte daarmee toegang tot Syrië en Turkije. Al Qaida, dat zich had hernoemd als de Islamitische Staat Irak (ISI), kon van daaruit strategische invallen doen in Anbar, met het doel die provincie te heroveren.


De burgeroorlog in Syrië had niet op een beter moment kunnen komen voor de ISI: dankzij het versagen van de VS en de Golfstaten verschafte de oorlog tegen de Syrische president Bashar al-Assad de beste kans voor de groei en expansie van ISI. Zelfs zozeer, dat toen de Syrische burgeroorlog een jaar op weg was, ISI de Levant (of 'Sham', in het Arabisch) aan haar naam toevoegde om aan te geven dat ze tot in Libanon wilde doordringen.


Met elke initiële overwinning op Assad werd ISIS populairder en won ze rekruten, materieel en fondsen. Deze gegroeide beweging keerde deels terug naar Irak en haar bases in Nineveh en Anbar.


ISIS terroriseert de bevolking van Mosul al jaren. Onwillige imams werden geëxecuteerd, winkels die alcohol of westerse muziek verkochten werden opgeblazen, en burgers ontvingen folders waarin de man werd opgedragen erop toe te zien dat zijn vrouw zich fatsoenlijk kleedde. Professoren, rechters, overheidsdienaren en ook veel gewone burgers werden vermoord.


Hoofden rolden - en ISIS gebruikte haar geoliede propagandamachine om de boodschap te verspreiden dat de oppositie zou worden onthoofd. Niet onthoofd, maar afgeslacht, door het afsnijden van hoofden met messen. Stel je de arme Irakese soldaten voor die in Nineveh zijn gestationeerd en hebben gezien hoe hun gevangen genomen kameraden voor de camera werden afgeslacht.


Als ISIS de controle houdt over Anbar, en misschien Mosul, kan dat op lange termijn leiden tot een de facto deling van het land, waarbij provincies als Basra en Koerdistan alleen verdergaan.


Firas al-Atraqchi is een Iraakse politieke analist.

Roula Khalaf

In: Financial Times

Dat Mosul opnieuw in handen valt van jihadisten verbeeldt de tragedie die Irak nu meemaakt: een mislukte staat met een centrale regering die geleidelijk de greep kwijtraakt over grote delen van zijn territoir. Veiligheidstroepen die met miljarden Amerikaanse dollars werden opgebouwd, lijken geen partij voor de veel kleinere maar goed gemotiveerde splintergroep.


Irak had deze jihadisten kunnen bedwingen als het een geloofwaardige centrale regering had gehad die zich bediende van een nationale in plaats van een sektarische visie.


Premier al-Maliki, de sjiitische premier die sinds 2006 aan de macht is, heeft iedereen tegen zich in het harnas gejaagd met zijn steeds autoritairder en corrupter bewind. In plaats van zijn beloften na te komen aan soennitische stammen die tegen Al Qaida vochten, trakteerde hij ze op een golf van repressie.


Maliki heeft zo lang kunnen overleven door gebruik te maken van de verdeeldheid in sjiitische en soennitische kringen, en vanwege Amerikaanse steun: de VS beschouwen hem als minder in de greep van Iraanse belangen dan andere sjiieten. Maliki's blok won 92 van de 328 zetels in de parlementsverkiezingen van april. In de nakende machtsstrijd in Bagdad zouden weleens, terwijl de jihadisten oprukken, alle politieke krachten kunnen gaan verliezen.


Roula Khalaf is oud-Midden-Oosten-correspondent en chef buitenland van de Financial Times.

Anthony Cordesman

In: bbc.com

De Islamitische Staat van Irak en de Levant (ISIS) vecht nu op twee fronten en wil een breder islamitisch kalifaat stichten, maar heeft daarbij te kampen met grote uitdagingen. Als ISIS verder oprukt richting Bagdad is dat een directe bedreiging van een belangrijke olie-exporteur, van Iran en van belangrijke Golfstaten - wat zelfs deze de facto vijanden zou kunnen verenigen. Olie is simpelweg te belangrijk om ISIS heel Irak te laten veroveren. Moeilijker wordt het om te voorkomen dat ISIS een (tijdelijke) enclave vestigt in Noordwest-Irak en sommige delen van Noordoost-Syrië.


Wat Irak betreft: premier Nouri al-Maliki is een splijtzwam en een autoritaire ramp. ISIS heeft niet echt de Iraakse troepen verslagen in Falluja, Ramadi of Mosul. Het heeft de soennitische boosheid en wrevel geëxploiteerd die is gegroeid met elke daad van repressie sinds de verkiezingen van 2010. Maliki's onderdrukking van vreedzame protesten, de weigering olierijkdom te delen en corruptie hebben de soennitische boosheid en het gewapend verzet gevoed, net als het feit dat hij naliet de Zonen van Irak (soennitische milities die vroeger met de VS samenwerkten) te incorporeren of respect te tonen aan soennitische leiders.


Maliki werd zijn eigen grootste vijand. Zijn troepen, opgeleid door de VS, verloren hun eenheid, moraal en leiderschap. Omdat ze niet om konden gaan met stedelijke oorlogvoering, probeerden ze zich naar een overwinning te bombarderen. Veel van het westen en noorden van Irak keerde zich tegen Maliki - ondanks de vergrijpen en het extremisme van ISIS. Dat verklaart de instorting van Mosul, samen met de massale desertie in het leger.


Het roept de vraag op of vooruitgang mogelijk is met Maliki. Hij lijkt steeds meer op een sjiitisch equivalent van Saddam Hoessein, en is net zo bedreigend voor Irak als ISIS. Irak heeft een nationale leider nodig die het land boven zichzelf plaatst.


Anthony Cordesman is een veiligheidsexpert van het Center for Strategic and International Studies in Washington.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden