Al kost lopend afdalen dus meer energie, het doet twee dagen later minder pijn

Geen geleerder seizoen dan de zomer. Kennis ligt er voor het oprapen. Aflevering 3: Afdalen..

Michael Persson

Het voelt meestal niet zo, maar een wandelaar die na een klim uitgeput op een berg staat, is een vat vol energie. Hoe dikker, hoe beter: op een top heeft elk grammetje vet potentieel. Die op de zwaartekracht veroverde energie kun je natuurlijk gebruiken om zo fris mogelijk weer beneden te komen. Maar hoe? Wetenschappers breken zich al decennia het hoofd over de beste tactiek.

Hadden we maar wieltjes, verzuchten zij. Die botsen tenminste niet, zoals voeten, om de meter met een klap tegen de grond, waarbij hoe dan ook energie verloren gaat. Het hoogst haalbare bij tweebeners is dat verlies tot een minimum te beperken.

Dan is de vraag: lopend of rennend de berg af? Wie rent neemt grotere passen, en maakt dus minder klappen. Wie loopt, botst met zijn voeten vaker tegen de grond, maar verliest daarbij per stap minder energie. Ergens moet een optimale snelheid zitten.

Voor het vlakke is daarnaar gezocht door de Nederlandse bewegingswetenschappers Molen, Rozendal en Boon, wier onderzoek uit de jaren zestig en zeventig nog vaak wordt geciteerd. Het blijkt dat wandelaars een minimale hoeveelheid zuurstof consumeren bij een snelheid van 3,7 kilometer per uur. Bijbehorende frequentie: anderhalve stap per seconde. Een combinatie die een wandelaar haast vanzelf kiest.

Bergaf valt het been echter bij elke stap een beetje, en het zou zonde zijn die valenergie niet te gebruiken, om af te zetten voor de volgende stap. Ongeveer zoals een spiraalveer die uit zichzelf de trap afloopt.

Zo zouden ook mensen gratis naar beneden kunnen stuiteren, zegt bewegingswetenschapper dr. Jos de Koning van de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Tenminste, als we perfecte veren waren.'

De daarvoor geëigende beweging is rennen: na het neerkomen zet de voet meteen weer af, en maakt zo het best gebruik van de elastische energie. Dit in tegenstelling tot wandelen, waar de voet langere tijd aan de grond geplakt blijft.

Het ritme waarin dat rennen/stuiteren het lekkerst gaat, is gemiddeld 2,2 stappen per seconde, hebben onderzoekers bepaald. Maar helaas: mensen zijn verre van perfecte veren. Alleen de pezen zijn van een soort elastiek, en dus veerkrachtig. Maar ze zijn tamelijk kort, rekken niet ver uit, en kunnen dus weinig elastische energie opslaan. De Koning: 'Kangoeroes, die hebben pas echte achillespezen.'

Dan is er nog een probleem. Om de pezen, hoe kort ook, als veer te gebruiken moeten ook de spieren aan het werk. Als de hiel tijdens het afdalen de grond raakt, dan worden ook de spieren aan de achterkant van het been gestrekt. Tijdens dat strekken moeten ze zich spannen, om als een schokbreker de klap van de stap op te vangen: een zogeheten excentrische spiercontractie. Het tegenovergestelde van het beter bekende samenballen van de spieren, concentrische contractie genoemd.

Die excentrische contractie kost kracht. Zoveel dat ongetrainde bergwandelspieren beschadigd raken, en enkele dagen later een venijnige Delayed Onset Muscle Soreness voelen. De Koning, zelf op het punt van vertrek naar de Alpen: 'Ook al kost lopend afdalen dus meer energie, het doet twee dagen later minder pijn. Dus mogen mijn kinderen best naar boven rennen, maar naar beneden houd ik ze tegen.'

'De mens is meer gemaakt om te klimmen dan te dalen', zegt ook robotbouwer dr. ir. Martijn Wisse. Hij bouwt machines die uit zichzelf hellingen aflopen.

En ach, hoeveel energie is het nou helemaal, die je bovenop een berg op de zwaartekracht hebt veroverd, en dus onderweg naar beneden ter beschikking hebt? Massa maal zwaartekrachtversnelling maal hoogteverschil, dat is voor een volwassene na een flinke klim zo'n 750 kilojoule, ofwel één boterham met kaas. Zoveel verlies je dus, wanneer je rustig naar beneden loopt in plaats van te stuiteren. Dan maar een boterham meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden