REPORTAGE

Al is carnaval satire, niemand gaat als profeet

Dit weekeinde barst in het Zuiden het carnaval los. Hoe ver kun je in 2015 nog gaan in je uitdossing? Zou je in de optocht kunnen meelopen als Mohammed? 'Ich bèn Charlie.'

Klanten bekijken vrijdag het aanbod van feestwinkel P.W. Hoofs in het centrum van Den Bosch.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Heeft u ook een Mohammed-pak? De vraag overvalt Astrid Hoofs van de feestwinkel P.W. Hoofs in het centrum van Den Bosch niet eens. 'Nee', zegt ze in 'de grootste feestwinkel van Nederland' resoluut. 'Daar is geen vraag naar. We willen het wel gezellig houden. En als er wel vraag naar was, weet ik niet of we ze zouden verkopen. Het lijkt me niet zo carnavalesk.'

Carnaval is satire. Tijdens de optochten wordt de actualiteit op de hak genomen, van de blunderende wethouder tot de al te rigide bisschop. Ook internationale gebeurtenissen komen regelmatig aan bod. De vraag is dus wat de carnavalvierders met de terroristische aanslagen op Charlie Hebdo of de onthoofdingen in Syrië gaan doen. En wat de organisatoren nog wel en wat ze net niet meer gepast vinden.

De politie raadt carnavalsvierders alvast sterk af verkleed te gaan als politieagent. Een leverancier van feestartikelen moest het nieuwe politie-uniform uit de collectie halen. Het zou tot te veel verwarring bij burgers kunnen leiden. En ook met het oog op de eigen veiligheid van de feestgangers acht de politie de uitdossing onverstandig.

In Keulen heeft de organisatie een themawagen uit de optocht geweerd die over de bloedige aanslag op de redactie van Charlie Hebdo ging. Zo ver is het, voor zover bekend, in Nederlandse carnavalssteden nog niet gekomen.

Patrick van der Krabben, minister van Tochten bij de Oeteldonksche Club van 1882, zegt alert te zijn op wat de deelnemers aan de optochten in Den Bosch uitbeelden: 'Het mogen geen kwetsende uitingen zijn, en het moet Oeteldonks en carnavalesk zijn.'

De grote praalwagens heeft hij al gezien, daar zijn 'geen problemen mee'. De kleine groepen en individuen worden bij de start gecontroleerd. 'Als iemand Charlie Hebdo wil uitbeelden? Dan bepalen we dat op dat moment. Het ligt eraan wat hij wil uitbeelden. De profeet Mohammed? Het hangt ervan af wat hij verder aan teksten en accessoires bij zich heeft. Als dat een afgehakt hoofd is, gaat hij een grens over.'

In Sittard heeft zich wel een Charlie aangemeld. Peet van Erp, voorzitter van het optochtcomité: 'Die man is even gebeld over zijn bedoelingen. Hij loopt met een bordje Ich bèn Charlie en gaat als Charlie Chaplin. Prima, dat is ludiek. Maar ik denk dat als hij met 'je suis Charlie' had gelopen, we wel even een gesprek met hem waren aangegaan. Je moet geen problemen maken waar geen probleem hoeft te zijn. Met religie kun je mensen beledigen.'

Aangescherpt

In Breda zijn de reglementen sinds 2001 ('9/11') aangescherpt. John Kuijlaars, veiligheidsadviseur bij de Bredase Carnavals Viering: 'Uitbeeldingen mogen niet beledigend zijn naar geloof en geloofsovertuiging, of kwetsend bij gebeurtenissen met een grote maatschappelijke weerslag. Neem Charlie Hebdo, waar zoveel slachtoffers vielen, dat is geen carnavalesk onderwerp om in de optocht uit te beelden.'

Bij het carnaval worden vooral lokale politiek en aangelegenheden op de hak genomen, soms nationale politiek. Met belangrijke gebeurtenissen die maatschappelijk sterk doorwerken moet je niet de draak steken, vindt Kuijlaars. De profeet Mohammed zit in Breda niet in de optocht, weet hij. 'In principe is alles toegestaan, zolang het niet kwetsend is. Het is niet verboden iets met de islam te doen, maar ga niemand beledigen', aldus de Bredase veiligheidsadviseur.

De rooms-katholieke kerk krijgt er wel vaak van langs met carnaval. Jongens als non verkleed, dat is een klassieker. De laatste jaren duikt her en der ook een geile priester op die vragend rondloopt: 'Waar is de kinderoptocht?'

Klanten bij carnavalswinkel Hoofs. Een meisje showt een karnavalsoutfit aan haar vriendinnen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Sittardenaar Van Erp: 'De katholieke kerk wordt wel vaak op de hak genomen. Carnaval is een persiflage op de kerkelijke en wereldlijke overheid. Maar ook dan moet het niet kwetsend of beledigend zijn.'

Kan een priester die het met jonge jongetjes doet? Kuijlaars: 'Het ligt eraan hoe aanstootgevend de uitbeelding is. Ik denk wel dat het christelijke geloof minder snel op de tenen is getrapt dan andere geloven.'

De katholieke clerus maakt al eeuwen deel uit van de samenleving, terwijl de imam nog een betrekkelijk nieuw fenomeen is. 'Je ziet eigenlijk niemand die met de islam de draak wil steken', aldus de Bossche 'minister' Van der Krabben. Of dat uit een soort zelfbescherming is, weet hij niet. Verboden is het in ieder geval niet. 'Toen Arabieren FC Den Bosch wilden overnemen - dat geintje op tv - toen zag je wel Arabieren meelopen in de optocht.'

Carnaval zonder prins: dorp bloedt dood

Het Limburgse dorp Ohé en Laak viert dit jaar carnaval zonder prins. Geen enkele man onder de 850 inwoners voelde zich geroepen de scepter te zwaaien. Uit onvrede en protest over dat gebrek aan animo heeft carnavalsvereniging de Noatevraeters besloten geen enkele activiteit te ontplooien in de aanloop naar en tijdens vastelaovend, zoals het feest in Limburg heet.

'We willen hiermee een signaal afgeven dat er iets moet gebeuren, anders bloedt het dorp dood', zegt secretaris Albert Griens van de carnavalsvereniging. Griens geeft de vergrijzing de schuld - jongeren trekken weg - maar ook maatschappelijke veranderingen. 'Iedereen wil wel graag overal aan meedoen, maar ze willen niet meer zelf de handen uit de mouwen steken.'

Vorig jaar kon ook al geen prins worden gevonden. Toen is uit arren moede maar besloten een prinses te benoemen die voorgaat in het feestgedruis: Wendy I. Dit jaar heeft de carnavalsvereniging besloten een statement te maken: geen prins of prinses, geen bal, geen bonte avond en prinsenreceptie.

'Het kost gewoon tijd om prins carnaval te zijn', verklaart Griens. 'Je moet veel vrije tijd opofferen en ook vrij krijgen van de baas.' De prins moet veel weekenden voor carnaval al opdraven, bezoekt prinsen van andere dorpen en heeft nog wat overige plichtplegingen. Voor het geld hoeft hij het niet te laten, meent Griens, want de vereniging betaalt alles.

Waarom wordt iemand van de carnavalsvereniging dan geen prins? 'Iedereen is al een keer geweest', aldus de secretaris. 'En je wordt maar één keer prins.' De spoeling wordt dus steeds dunner. 'De prins moet ook een band met het dorp hebben. Je kunt niet iemand uit een ander dorp nemen of een prins inhuren.'

Ondanks het gebrek aan een prins wordt er in Ohé en Laak wel degelijk gewoon carnaval gevierd. De stichting Boerenbruiloft heeft de organisatie van de optocht overgenomen. Daarin zal echter de praalwagen met de prins of prinses ontbreken.

Uit een recent onderzoek blijkt dat de helft van de Limburgers helemaal geen carnaval viert. Van de 50-plussers viert zelfs slechts 39 procent 'vastelaovend'. Zij zouden zich steeds minder thuis voelen in de cafés, waar vooral jongeren feest vieren en hossen op hun muziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden