Al Hoceima, de meest Hollandse stad in Marokko

Notities uit: Al Hoceima

Nadia Ezzeroili en Hassan Bahara beschrijven vanaf vandaag om en om de opstand in de Rif die deze zomer tot een hoogtepunt komt. Dit is de eerste aflevering: Al Hoceima, de meest Hollandse stad in Marokko.

De haven- en badplaats Al Hoceima in de Rif, Noord-Marokko. Foto anp

Mijn eerste bezoek aan Al Hoceima en dit is wat mij direct opvalt: al die banken, pinautomaten en geldwisselkantoren. Ze zijn talrijker dan bakkerijen. In sommige straten kom je er drie achter elkaar tegen.

Iets anders dat mij opvalt: de bedrijvigheid in en rondom Al Hoceima. Er wordt flink gebouwd. Van het vliegveld naar de stad Al Hoceima - een ritje van 18 kilometer - zie je langs de weg arbeiders bezig met aanleggen van trottoirs en in Al Hoceima wordt het ene na het andere gebouw uit de grond gestampt.

En: de straten zijn relatief netjes. Op het centrale plein wordt zelfs met een gigantisch soort stofzuiger het vuil opgezogen. Ik ken steden en dorpen in Marokko die er armoediger bij liggen - waar het stof al na honderd meter lopen aan je wimpers blijft kleven en een zwerm vliegen op je neerzijgt.

Allemaal buitenkant, zegt inwoner Karim Akrouh (45) als ik hem mijn eerste observaties voorleg. Ik spreek hem in café Miramar, dat ligt aan een prachtige baai.

In Marokko moet je altijd 'naar binnen kijken', legt hij uit. Want 'binnen' heerst nog altijd de waanzin van corruptie, kampt de jeugd met grote werkloosheid, is toegang tot goede gezondheidszorg zeer beperkt en is de visindustrie zo goed als vernietigd: redenen waarom de lokale protestbeweging Hirak al negen maanden lang de straat op gaat om te demonstreren.

Psycholoog Karim Akrouh.

De bedrijvigheid die ik langs de wegen en in de stad zie is volgens Akrouh windowdressing. De Marokkaanse overheid probeert nu in allerijl het aanzicht van Al Hoceima te verbeteren, zonder iets te doen aan de diepere structurele problemen.

Dat de meeste bewoners hun hoofd boven water kunnen houden, is volgens Akrouh vooral te danken aan financiële steun van familieleden in Europa die met name in Nederland wonen en de zomers in Al Hoceima doorbrengen. Vandaar al die pinautomaten van banken als WAFA, Itajara, Banque Populaire en BMCE.

Er is geen Hollandser stad in Marokko dan Al Hoceima. Iedereen spreekt wel een woordje Nederlands of kent een Nederlandse uitdrukking ('druk, druk, druk!'). Eettentjes serveren gerechten die ook in Nederland - inclusief Nederlandse vertaling - op het menu staan, zoals 'kerrie kip met roti pannekoek' en 'kapsalon'. En zodra de eerste zomervakantie in Nederland is begonnen, wemelt het in de straten van auto's met Nederlandse kentekens.

Menu's met 'kerrie-kip'.

Karim Akrouh, de enige psycholoog in de ruim 120 duizend inwoners tellende stad, heeft ook familie in Nederland. Hij heeft er zelfs een tijd gewoond. In 2000 vertrok hij op 28-jarige leeftijd naar Amsterdam om er psychologie te studeren. Akrouh hield het twaalf jaar vol in Nederland. Het leren van de Nederlandse taal viel hem zwaar ('ik kon woorden moeilijk van elkaar onderscheiden, ik verstond alleen maar gar-gar-gar') en hij hield niet van de atmosfeer ('altijd maar 'Marokkanen dit, Marokkanen dat'-gesprekken op de werkvloer').

Zijn leven van toen beschrijft hij als voortdurende 'ochtenddauw' - alsof hij niet meer goed kon zien en ademen. Het enige wat hij nu nog echt mist aan Nederland is democratie. En het enige dat hij mee terug heeft genomen naar Marokko is psychotherapie: de kracht van praten over angsten en taboes.

De haven, plaats voor 'aqua-protest'.

Tegenwoordig heeft Akrouh een eigen praktijk, dus van zijn familie in Nederland hoeft hij in ieder geval niet financieel afhankelijk te zijn. In zijn vrije tijd ondersteunt hij de protestbeweging Hirak door 's avonds informatiebijeenkomsten te organiseren voor familieleden van gearresteerde activisten.

De Hirak-beweging heeft een therapeutische werking, meent Akrouh: het geeft een stem aan weggestopte pijn en het biedt hoop. 'In mijn tijd waren activisten vooral boos en bang. De Hirak-activisten van nu zijn creatief.' Hij wijst op het speelse karakter van alternatieve protestvormen sinds de opgevoerde politie-aanwezigheid demonstreren op straat harder aanpakt. Massaal op daken staan bijvoorbeeld, en dan op potten en pannen slaan. Of in zwemkleding naar het strand om vanuit de zee protestleuzen te scanderen terwijl de mobiele eenheid onhandig tot aan de enkels in het water staat.

Foto's van de zogeheten 'aqua-protesten' worden nu gretig gedeeld onder lachsalvo's op sociale media. Akrouh geniet ervan. 'Dat ziet er toch niet uit?' grijnst hij. 'De politie heeft geen idee wat ze met die jongeren aan moet. De autoriteiten doen nu maar wat.'

Akrouh kijkt op van ons tafeltje aan het terras, naar het strand beneden in de baai. Er is weer een aqua-protest uitgebroken, terwijl een afgeladen veerboot met Marokkaans-Europese vakantiegangers vanuit Spanje aanmeert in het naastgelegen haventje.

Waarom zijn wij in Al Hoceima?
Op 28 oktober 2016 komt Mohsin Fikri, een visser uit Al Hoceima, op gruwelijke wijze om het leven na een hoogoplopend conflict met de politie. Agenten gooien zijn visvangst - buiten het seizoen gevangen zwaardvis - in een vuilniswagen. Fikri springt er achteraan en wordt geplet door het hydraulisch systeem.

Er breken protesten uit die een diepe woede blootleggen over corruptie en de algehele achterstelling in de rifregio (Noord-Marokko). De Hirak al shaabi ('Volksbeweging') wordt geboren en eisen voor politieke en sociaal-economische verbetering worden op tafel gelegd. Al Hoceima is het centrum van de Hirak. Hier komen de meest charismatische leiders van Hirak vandaan. Op 20 juli houdt Hirak de grootste demonstratie tot nu toe. Veel Marokkaanse Nederlanders, die hier hun wortels hebben, zullen meelopen.

Welke vragen willen we beantwoorden?
Wat is de achtergrond van Hirak? Hoe ver terug gaat de opstandige mentaliteit van de rif? Welke mensen maken deel uit van Hirak? Welke rol gaan Europese Marokkanen innemen in Hirak?