Al fout voor de oorlog

Carel F. Overhoff was geen verzetsheld zoals historici als dr Lou de Jong en prof. dr Joh. de Vries beweren....

Van onze verslaggever

Peter de Waard

AMSTERDAM

Dit concludeert de Amsterdamse jurist J.P. Meihuizen in het uitvoerige essay Goed Fout over Carel F. Overhoff.

Volgens Meihuizen hebben gerenommeerde historici als De Jong en De Vries het criminele verleden van Overhoff bij hun beschrijving over zijn rol in de oorlogsjaren in de doofpot gestopt. Zij hebben wel veel aandacht besteed aan de rol die Overhoff speelde in de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) - een rol die volgens Meihuizen weinig betekenis had - maar geen enkele aandacht besteed aan het feit dat hij later werd veroordeeld wegens verduistering. Uit dat laatste blijkt, aldus Meihuizen, dat Overhoff onbetrouwbaar was en dat aan zijn eigen verhalen weinig geloof moet worden gehecht.

Carel F. Overhoff had vanaf 1931 samen met de procuratiehouder W. van der Beke Callenfels de leiding van het commissiehuis Kerkhoven & Co. De ster van Overhoff steeg snel tijdens de oorlogsjaren. In 1941 werd hij voorzitter van de beurs, toen nog een part-time functie. Omdat de Duitsers ook voor de beurs het leidersbeginsel invoerde, kreeg hij daar een absoluut gezag. 'Overhoff wàs de beurs', aldus Meihuizen.

Tijdens zijn voorzitterschap werd op de Amsterdamse beurs het joodse effectenbezit door de onder Duits beheer gestelde roofbank Lippmann Rosenthal & Co. te gelde gemaakt. Overhoff werd dat later niet echt kwalijk genomen. Hij had volgens de historici 'zeer zeker oprecht en goed bedoeld' gemeend dat met deze verkopen de joodse effecten in Nederland zouden blijven en niet naar Duitsland zouden worden verkast.

Omdat Overhoff door de verzetsbankier Walraven van Hall op 2 oktober 1944 was benoemd tot commandant van de BS, kwam hij zelfs als verzetsheld uit de oorlog en ontving hij ondermeer de Militaire Willemsorde.

Pas veel later kwam Overhoff toch in opspraak. Vanaf 1929 had hij samen met Callenfels voor privé-doeleinden geld van cliënten uit de kas van de eigen firma Kerkhoven opgenomen. Het stelde hen in staat op grote voet te leven.

Pas in oktober 1948 liepen ze tegen de lamp toen Kerkhoven & Co. hierdoor ten onder dreigde te gaan en werd overgenomen door De Twentsche Bank. In 1952 werden Overhoff en Callenfels wegens langjarige verduistering tot respectievelijk 2 1/2 en 2 jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Meihuizen vindt het merkwaardig dat De Jong - in zijn serie Het Koninkrijk - en De Vries - in zijn in 1976 verschenen standaardwerk Een Eeuw vol Effecten - in hun beschrijving van de rol van Overhoff in de oorlogsjaren de verduisteringszaak verzwijgen.

De Vries schetst van Overhoff een beeld van een goed vaderlander 'aan wiens principiële verzetshouding niemand kan twijfelen'. De Jong heeft dat beeld later - gebaseerd op de bevindingen van De Vries en de memoires van Overhoff zelf - volgens Meihuizen klakkeloos overgenomen.

Meihuizen komt juist tot de conclusie dat Overhoff gezien de verduisteringszaak 'chantabel' en 'onbetrouwbaar' was. 'De houding die Overhoff van meet af aan heeft aangenomen getuigt ook eerder van een naar opportunisme neigende accomodatie.'

Meihuizen concludeert dat Overhoff niet uit 'goed vaderlandschap' maar uit redenen van eigen belang in november 1941 beursvoorzitter is geworden. In december 1939 had het beursbestuur een voorstel gedaan voor het invoeren van een accountantscontrole bij de leden. Overhoff stond daar gezien zijn verduisteringsactiviteiten bepaald niet om te trappelen. Het voorzittersschap bood hem zogezegd een buitenkansje. Hetzelfde gold voor zijn benoeming als commandant van de BS. 'Het was voor hem een geschenk uit de hemel. (...) De ontmaskering van beursvoorzitter Overhoff als verduisteraar was door zijn aanstelling tot BS-commandant verder weg dan ooit.' Meihuizen verwijt De Jong en De Vries dat zij deze verbanden nooit hebben gelegd.

J.P. Meihuizen: Goed Fout - Het criminele verleden van beursvoorzitter en verzetsman Carel F. Overhoff in de doofpot van de historici. Academische Boekhandel; ¿ 19,90. ISBN 90 9008609 9.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden