Al een half jaar in de cel voor het bekogelen van de Gouden Koets

Sinds Prinsjesdag 2010 zit Erwin L., de 'waxinelichthoudergooier', vast. Nu moet hij van de rechter naar het Pieter Baan Centrum. Waarom?

DEN HAAG - De man die sinds Prinsjesdag bekendstaat als de waxinelichthoudergooier, de 'verwarde man' die een glazen waxinelichthouder van 626 gram tegen de Gouden Koets smeet, moet ter observatie moet worden opgenomen in het Pieter Baan Centrum. Dat heeft de rechtbank in Den Haag vrijdag besloten.


Sinds het incident zit de nu 30-jarige inwoner van Lichtenvoorde vast. Een half jaar inmiddels. En daar gaat meer detentietijd bij komen. De standaard onderzoeksperiode in die psychiatrische observatiekliniek, annex Huis van Bewaring, bedraagt zeven weken. Een route richting tbs dreigt.


Zelf ziet Erwin L. zich allesbehalve als 'verward' of 'gek'. Hij heeft een bovengemiddelde intelligentie, wat blijkt uit zijn afgeronde hbo-opleiding. Hij vergeleek zich deze week tijdens zijn rechtszitting met het jongetje uit het sprookje van Hans Christian Andersen, dat als enige de waarheid durfde te roepen: namelijk dat de keizer helemaal geen mooie kleren aan had, maar in z'n blote kont langs zijn onderdanen paradeerde.


De jaarlijkse rijtoer van koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima was net begonnen toen L. zichzelf op 21 september 2010 tot landelijk nieuws bombardeerde. Met drie, vier rijen toeschouwers voor zich wierp hij een glazen waxinelichthouder tegen de Gouden Koets die vlak bij Paleis Noordeinde de Heulstraat in draaide. Het projectiel sloeg met een harde 'pok' tussen twee marcherende lakeien door tegen het rechterportier.


Al snel na zijn arrestatie bleek de 'waxinelichthoudergooier' geobsedeerd door de Nederlandse monarchie. Hij betitelt de Oranjes als 'een criminele familie van verraders, oplichters en dieven' en zijn actie als 'een symbolische verzetsdaad'. Hij is ervan overtuigd dat 'de huidige Koninklijke familie' niet de rechtmatige troonopvolgers levert. Dna-onderzoek zal dat aantonen, betoogt hij. Zijn verzoek om onderzoek van het wangslijm van Beatrix wordt door de rechtbank Den Haag afgewezen.


Volgens het Openbaar Ministerie dient L. te worden ontslagen van alle rechtsvervolging wegens 'volledige ontoerekeningsvatbaarheid'. Het OM wil dat hij één jaar gedwongen wordt behandeld, mét medicijnen, in een gesloten psychiatrische inrichting. De rechtbank wil eerst meer inzicht in L.'s geestelijke gesteldheid. Vandaar de overplaatsing naar het Pieter Baan Centrum.


'Mijn cliënt wil dat de rechter hem veroordeelt tot een straf. Die zal, gelet op wat hij gedaan heeft, uiteraard lager zijn dan zijn voorarrest', zegt L.'s advocaat Mariëlle van Essen. Maar de kans op een vonnis van die strekking is na het tussenvonnis van gisteren praktisch uitgesloten, erkent Van Essen.


De rechtbank liet in het tussenvonnis duidelijk doorklinken dat zij ook een tbs-maatregel als optie meeneemt bij haar overwegingen. Al was het maar omdat de psychiater die in deze zaak als getuige-deskundige is gehoord verklaarde dat een behandelingstermijn van één jaar in L.'s geval vermoedelijk te kort is, omdat hij 'een sissende vulkaan is'.


Dat L. in woede kan ontsteken, blijkt onder meer uit een opgenomen telefonische bedreiging aan het adres van zijn broer. Nadat hij met zijn 'symbolische verzetsdaad' op Prinsjesdag in het nieuws was gekomen, meldde een medewerkster van de Hoge Raad zich bij de politie met het verhaal dat ook zij drie maanden eerder telefonisch was bedreigd door de 'waxinelichthoudergooier'.


Sinds de mislukte aanslag van Karst Tates, de 38-jarige 'loner' die op Koninginnedag 2009 met zijn zwarte Suzuki Swift dood en verderf zaaide in Apeldoorn, worden protestacties tegen de monarchie niet langer beoordeeld als 'ludiek', zegt advocaat Michiel Pestman.


Dat het stressniveau bij optredens van de Koninklijke familie sinds die fatale Koninginnedag is opgelopen, bleek vorig jaar tijdens de nationale Dodenherdenking, toen een dakloze man met één luide schreeuw grote paniek veroorzaakte op de Dam.


Pestman verdedigde de actievoerder die in 2002 in Amsterdam op de huwelijksdag van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima een zakje water gevuld met meel tegen de Gouden Koets wierp. De 'wittewaterwerper' kwam indertijd nog weg met een geldboete van 250 euro.


'Zes maanden voorarrest voor het gooien van een waxinelichthouder is draconisch', zegt Pestman. 'Was het doelwit uw of mijn auto geweest, dan was dit natuurlijk niet gebeurd.'


Pestmans collega Peter Plasman vindt dat flauwekul. 'Ook iemand die een licht delict pleegde, kan een ernstig gevaar vormen voor de samenleving', zegt hij. 'Ik ken een geval waarbij iemand voor een simpele bedreiging tbs met dwangverpleging kreeg. Als er gevaar is voor herhaling, gaan alle ankers los.'


Hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen typeert het verloop van het proces tegen L. als 'redelijk zorgvuldig' en 'verstandig'. 'Geen risico nemen', zegt hij.


Dat de psychiater en de psycholoog die als getuigen-deskundigen optraden slechts kort met L. spraken - de psycholoog 5 à 10 minuten - is geen reden om te twijfelen aan de rechtsgang, zegt Van Koppen. 'Als iemand evident gestoord is, heb je weinig tijd nodig om dat vast te stellen.'


'Ik ken veel voorbeelden van mensen die zich op dezelfde manier vastbijten in de bijbel als deze meneer dat doet in de monarchie', zegt hoogleraar forensische psychiatrie Hjalmar van Marle. Wat in het ene geval onschuldig is, kan in een ander geval levensgevaarlijk uitpakken, zegt hij. Dat L. volhoudt dat hij geestelijk in orde is, past in het ziektebeeld, zegt Van Marle. 'Psychiaters noemen dat gebrek aan ziektebesef. Het is een tricky term. In de Sovjet-Unie werden dissidenten op die gronden in psychiatrische klinieken opgesloten. Maar in Nederland hebben we geen repressief politiek systeem. We zijn er met z'n allen bij dat dit hier ook niet gaat gebeuren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden