Al die tijd op weg naar nachtfoto's

Het effect in de nachtfoto’s ontdekte ze bij toeval: ze gebruikte een dagfilm voor nachtopnamen. Zo ontstond de serie Dream Villa, een verontrustende reeks....

amsterdam De Indiase fotografe Dayanita Singh steekt meteen van wal: ‘Verstuur je nog wel eens ansichtkaarten? Ja? Dan krijg je een pakje met mijn foto’s erop. Maar je moet ze wel versturen, hè. De meeste mensen bewaren het boekje met kaarten. Maar ik wil juist mijn werk over de wereld verspreiden. Ik begon als fotojournalist; via de krant bereik je enorm veel mensen. Nu ik kunstfoto’s maak, moet ik andere wegen vinden. Een museum heeft een te beperkt publiek.’

Welke kaart uit de serie Blue Book te versturen naar de beste vriend? Singh: ‘Deze met een fabriek in de nacht; ik heb die van hoog genomen, het perspectief van een ansicht van een Zwitsers berglandschap. Het is niet wat het lijkt. Ik verleid de kijker met mooie kleuren, een prachtige afdruk en dan blijkt het een vieze fabriek.’

Twintig jaar lang fotografeerde Dayanita Singh (1961) in zwart-wit. Het waren stuk voor stuk trendsettende series: meisjes in een ashram (een internaat van een mystieke sekte), familieportretten, rijke dames in Calcutta, en haar beroemdste serie waarin ze de eunuch Mona Ahmed dertien jaar volgde. Een keuze uit dit hele oeuvre is vanaf vandaag te zien in Huis Marseille in Amsterdam.

Steeds weer werden haar onderwerpen door andere fotografen overgenomen en tot een stereotype, zegt ze. Eerst was armoede de trend in de fotografie van India, toen ging zij juist rijke dames laten zien. Weldra werd dat ook een cliché. ‘Iedereen ging zelfs eunuchs fotograferen.’ Daarop liet ze de mensen weg; op haar foto’s kwamen kale interieurs en toen zij een paar jaar terug alsnog op kleur overging, besloot ze ’s nachts te fotograferen.

Toevallig, eigenlijk. Ze stond op een heel hoge stellage voor de nachtfoto van de fabriek toen haar zwartwitrolletjes op waren. Ze had alleen nog een kleurenfilm in haar tas. ‘Die gebruikte ik toen maar. De foto bleek later blauw. Dat kwam omdat ik het verkeerde filmpje had, voor dagopnamen. Eerst had ik de pest in, toen zag ik plots hoe mooi vervreemdend het was. Zo ontdekte ik het effect van fotografen met dagfilm in het donker. Als ik digitaal had gewerkt, was dat nooit gebeurd.’

Nu werkt ze aan een nieuw oeuvre op die manier, Dream Villa. Ook geel, rood, oranje en groen zijn in haar nachtopnamen doorgedrongen. Soms is er slechts een gekleurd silhouet van een boom te zien, in andere foto’s een surrealistisch tafereel. Die foto’s hebben ‘meer van een nachtmerrie’, zegt ze, dat past bij haar somberder kijk op het leven dan voorheen, door de spanningen in de wereld en door narigheid in haar privéleven die niemand verder iets aangaat. ‘De lege kamers in foto’s van vroeger riepen een gevoel van verlies op, maar ook van liefde, troost en rust, je kon de aanwezigheid van mensen die er kort daarvoor waren nog voelen. Maar de foto’s in Dream Villa hebben iets verontrustends. Ze zien er mooi uit, maar ik hoop dat ze de kijker zenuwachtig maken. Er klopt iets niet. Zet deze boot in het donker maar in de krant. Mooie boot, hij zou op zee moeten zijn, maar hij ligt op het land.’

Dayanita Singh groeide op tussen de foto’s. ‘Mijn moeder was een bezeten amateurfotograaf, het huis hing vol met haar foto’s, ze maakte stapels albums.’ Enkele jaren geleden bracht Dayanita een ode aan haar moeder met zeven kleine fotoalbums in een doosje, van bezoekjes die zij aan verscheidene steden in India bracht.

Verlangt ze nooit terug naar die intiemere fotografie? Het beeldverhaal van de eunuch Mona is heel roerend. Mona’s vreugde over de ‘dochter’ die ze kreeg toegewezen, het verdriet toen die door de sekte van eunuchs werd afgepakt na een ruzie, (eunuchs wonen in groepen en verdienen geld door optredens bij familiegebeurtenissen en door afpersing), hoe zij een eenzaam leven op een kerkhof met haar konijnen en andere dieren ging leven. Alles op indringende foto’s, tot 2001.

Singh: ‘Ik heb nog steeds contact met haar. Ze is als een tweede moeder. Van de royalty’s van ons fotoboek heeft ze een auto gekocht. Met airco en alles. Niet dat ze er ooit in heeft gereden. Ze leeft nog steeds op het kerkhof, onderhouden door de eunuchs die haar hebben verstoten.’ Maar haar fotograferen wil Dayanita Singh niet meer.

Ze wil niet meer die intensieve contacten aangaan met mensen voor op foto’s. In Dream Villa toont ze haar eigen wereld. Maar ze zegt erbij: ‘Nu ik deze overzichtstentoonstelling inricht, besef ik voor het eerst dat ik vanaf het begin van mijn fotografie op weg ben geweest naar deze nachtfoto’s. Dat Mona een bewoonster is van de Dream Villa.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden