Al die reizen en niets om vrolijk te worden

President Obama houdt stug vol dat het uitblijven van diplomatieke successen geen teken van zwakte is, maar zijn minister van Buitenlandse Zaken begint zijn geduld te verliezen.

Het rommelt binnen de Amerikaanse regering. John Kerry, de onvermoeibare afgezant van president Obama, begint zijn geduld te verliezen. Dat is een veeg teken, omdat het hier gaat om de man die de verpersoonlijking is geworden van een Amerika dat de voorkeur geeft aan diplomatie boven interventie. De minister trekt er hard aan, maar al het praten levert zo weinig op dat de lange aristocraat uit Massachusetts met die sonore stem het gezicht dreigt te worden van de teloorgang van een supermogendheid. Voorzichtig kijkt hij daarom weer naar de stok als disciplinerend wapen.


Kerry heeft daarbij vooral Syrië op het oog. Assad vertoont geen enkele beweging aan de onderhandelingstafel en talmt met de toegezegde ontmanteling van zijn gifgasvoorraad. Tijd voor een robuuster optreden, vindt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Wie niet horen wil, moet voelen. Hij spreekt zelfs weer over 'militair ingrijpen', meldt The Wall Street Journal.


Deze optie is daarmee terug van weggeweest, maar het is nog moeilijk in te schatten of dit nieuws het begin is van iets groters of dat het weer zal overwaaien. Het Pentagon is tegen elke vorm van militaire actie, of het nu gaat om een aanval die Assad moet verzwakken of om het sturen van commando's die de rebellen moeten gaan trainen en bewapenen. Samantha Power, de ambassadeur bij de VN en erkend humanitair interventionist, is voor. Niet duidelijk is wat Obama vindt.


Volgens de krant is Kerry 'gefrustreerd' door de Syrische impasse. Maar het is de vraag of er niet meer speelt. Het zou niet verbazen als zijn ongenoegen veel breder is. Want als hij op zijn ontelbare reizen de moeite neemt tussen het landen en opstijgen door naar de wereld te kijken zoals zij nu is, kan hij daar vanuit Amerikaans perspectief niet vrolijk van worden.


De Russische president Poetin annexeert grondgebied van een ander land en kan daarvoor rekenen op begrip van drie Duitse oud-kanseliers: Helmut Schmidt, Helmut Kohl en Gerhard Schröder.


De huidige kanselier Angela Merkel stelt zich weer wat milder op tegenover Poetin en lijkt net als andere Europese bondgenoten weinig te voelen voor een hardere lijn tegenover Moskou, zoals de Verenigde Staten willen.


De Israëliërs en Palestijnen laten Kerry in de kou staan op het moment dat hij zaken wil doen over een vredesregeling.


De Afghaanse president Hamid Karzai blijft weigeren een veiligheidsakkoord te tekenen over het handhaven van een beperkt aantal Amerikaanse troepen na 2014.


De Chinese minister van Defensie zegt tegen zijn Amerikaanse collega onomwonden dat China 'nooit beteugeld' kan worden.


Bij elkaar opgeteld lijkt hier zo langzamerhand sprake te zijn van een patroon. Het begon vorig najaar toen Assad erin slaagde een door Obama getrokken rode lijn over te steken zonder daarvoor echt gestraft te worden. Hij kwam zelfs versterkt uit deze confrontatie tevoorschijn, terwijl de Amerikaanse bondgenoten Turkije en Saoedi-Arabië zich in de steek gelaten voelden. De indruk ontstond dat de VS de wil tot optreden hebben verloren.


Die perceptie is sindsdien alleen maar sterker geworden. En hoewel Kerry volgens ingewijden over een opmerkelijk vermogen beschikt om vernederingen te ondergaan, begint het beeld van een verzwakt Amerika nu kennelijk te wringen bij hem. Dinsdag werd hij in de Senaat afgedroogd door John McCain. De Republikein zei dat de minister hard op weg is naar een 'driedubbele mislukking' in de onderhandelingen over Syrië, het Iraanse kernprogramma en een Israëlisch-Palestijns vredesverdrag. Nadat de Republikein zijn lange lijst met grieven had afgewerkt, kreeg Kerry de lachers op zijn land toen hij zijn antwoord begon met de opmerking: 'Laat me beginnen met je voorbarige oordeel over de mislukking van, eh, alles.'


Maar de grappenmaker wist heel goed dat hij de schijn tegen heeft. Zozeer zelfs dat Obama zich gedwongen zag om hem in bescherming te nemen, ook tegen kritiek uit de eigen Democratische partij. De president zei alleen maar 'bewondering' te hebben voor hoe 'John' heeft getrokken aan het Israëlisch-Palestijnse vredesproces.


Ogenschijnlijk zit er geen licht tussen president en minister. Maar niet uitgesloten is dat er toch sluipenderwijs een verwijdering ontstaat. Waar Kerry nu tekenen begint te vertonen dat hij zich ongemakkelijk voelt, daar houdt Obama stug vol dat er geen sprake is van zwakheid. Hij staat voor de toekomst, een man als Poetin voor het verleden; de waarden en ideeën waar Amerika voor staat, zullen op de lange termijn zegevieren, aldus Obama. Dat klinkt mooi, maar een frontstrijder als Kerry, die vooral te maken heeft met de korte termijn en bijna elke dag in de ogen kijkt van zijn tegenstanders aan de overkant van de onderhandelingstafel, kan niet zoveel met dit soort nuffige rationalisaties en abstracties.


Mogelijk stelt hij daarom voor om Assad ouderwets de Amerikaanse gesel te laten voelen of er op zijn minst mee te dreigen. Dat is een taal, die in Syrië en de rest van de wereld klaarblijkelijk nog altijd het beste wordt verstaan, zoals Duitse oud-kanseliers bewijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden