Al Adnani was veel meer dan alleen de stem van IS

Hij werd vooral bekend als de woordvoerder die het Westen waarschuwde en moslims opriep westerlingen te doden. Maar Al Adnani was ook een belangrijk strateeg van de terreurorganisatie.

Abu Mohammed al Adnani op een ongedateerde foto die dinsdag door aanhangers van IS op internet werd verspreid. Beeld AP

In mei van dit jaar hield Abu Mohammed al Adnani, de stem van Islamitische Staat (IS), zijn laatste grote toespraak. Zoals altijd klonk hij alsof hij het Westen nog één keer wilde waarschuwen. 'Dus luister, o Amerikanen! Luister, o Kruisvaarders! Luister, o Joden!'

IS, de terreurbeweging waarvan hij aan de wieg stond, werd op dat moment aan alle kanten omsingeld. In Irak stond de stad Fallujah op het punt te vallen en stond het beleg van Mosul reeds op de agenda. In Libië waren lokale milities opgerukt tot vlak bij Sirte, het plaatselijke IS-hoofdkwartier.

Maar dat deed er allemaal niet toe, aldus Al Adnani tegen zijn westerse toehoorders. 'Zouden wij verslagen zijn en jullie overwinnaars worden als jullie Mosul, Sirte, Raqqa of zelfs al deze steden innamen en wij moesten terugkeren naar ons oorspronkelijke bestaan? Natuurlijk niet.' IS, zo stelde de woordvoerder, is pas verslagen als 'de Koran uit de harten van de moslims' verdwijnt. 'Hoe onmogelijk!'

Dinsdag kwam Al Adnani volgens een IS-bulletin om het leven bij een luchtaanval in Noord-Syrië. Dat gebeurde in de buurt van Al Bab, een van de regio's waar IS nu zware verliezen leidt. De Amerikanen en de Russen, beide militair actief in Syrië, claimden dinsdag allebei dat ze verantwoordelijk zijn voor zijn liquidatie.

De Syriër, 38 of 39 jaar oud, was 'een van de meest invloedrijke emirs van IS', stellen de Verenigde Naties in een officiële verklaring, het Amerikaanse Pentagon noemt hem 'een van de hoogste leiders van IS,' die verantwoordelijk was voor vele 'lone wolve-aanslagen', zoals de Amerikaanse bewaker die onlangs uit naam van IS in Orlando 49 nachtclubbezoekers doodschoot. De VS loofden vorig jaar een premie uit van 5 miljoen dollar voor informatie over de verblijfplaats van Al Adnani, die eigenlijk Taha Sobhi Falaha ('keuterboer') heette.

Salafistische strijder

Al Adnani wordt geboren vlak bij Idlib, Syrië, op nog geen uur rijden van de plaats waar hij nu waarschijnlijk is gedood. Als jongeman komt hij al regelmatig in aanraking met de Syrische veiligheidsdienst, die hem zou hebben gemarteld.

In 2005 duikt Al Adnani als salafistische strijder op in Irak, waar hij wordt gearresteerd door de Amerikanen. Ze houden hem zes jaar vast omdat ze vermoeden dat hij lid is van Al Qaida, maar laten hem uiteindelijk gaan.

In zijn toespraken zal hij later regelmatig Bush en Obama ('O, ezel van de Joden') hekelen vanwege hun interventie in Irak, die volgens hem tot mislukken was gedoemd en die ze niet durfden door te zetten.

Achter de schermen heeft Al Adnani dan al het vertrouwen gewonnen van Abu Bakr al Bagdadi, de latere voorman van IS. Bij het grote publiek wordt hij bekend als hij eind 2014 het islamitische kalifaat uitroept in delen van Syrië en Irak. Als IS-woordvoerder roept hij bij herhaling op tot het vermoorden van een 'ongelovige Amerikaan of Europeaan' en dan vooral de 'haatdragende en vuile Fransen'.

Het zijn woorden die hun schaduw vooruitwerpen op de aanslag in Parijs ruim een jaar later. Ongelovige westerlingen vermoorden mag op elke manier die zich voordoet, stelt de IS-voorman. 'Sla zijn hoofd kapot met een steen, slacht hem met een mes, rij over hem heen met je auto.'

In zijn vaak lange speeches slaat Al Adnani er geen twijfel over bestaan wat IS wil bereiken met terreuraanslagen: angst zaaien onder de westerse bevolking en ervoor zorgen dat die alle moslims als vijand ziet, als mensen om voor weg te rennen. 'Zelfs in je slaapkamers zullen jullie je niet meer veilig voelen.'

Voor IS is het verlies van wat de facto hun vicevoorzitter was een zware slag. In een officiële verklaring stelt de terreurbeweging dat zij afscheid neemt van een 'dappere ridder' die een 'indrukwekkende plaats in het paradijs' verdient. Al Adnani was veel meer dan alleen een woordvoerder: hij gold als degene die niet alleen opriep tot terreuraanslagen in het Westen, maar ze ook plande en hielp uitvoeren.

Veiligheidsdeskundigen maken zich geen illusies over de koers van IS nu hij niet meer leeft; waarschijnlijk is zijn opvolging al lang geleden voorbereid. Hoe markant ook, een terrorist als Adnani is 'waarschijnlijk vervangbaar', aldus terrorismedeskundige Seth Jones van onderzoeksbureau Rand tegen persbureau Reuters.

Zelf zei Al Adnani in zijn toespraken meermaals dat doodgaan niet erg is. Juist omdat de westerlingen de dood vrezen, zullen ze uiteindelijk de oorlog verliezen, stelde hij bij herhaling. Voor de jihadist geld: 'Als hij sterft, verlicht hij het pad voor degenen na hem, en gaat naar zijn Heer als een blije martelaar.'


VS en Rusland claimen beide Al Adnani te hebben gedood

Wie heeft Abu Mohammed al Adnani gedood? Het Pentagon en het Kremlin strijden om de eer. Nadat IS had aangekondigd dat hun topman was omgekomen, kwam het Amerikaanse leger met een verklaring. Al Adnani zou getroffen zijn in een 'precisie-aanval', al kon niet worden bevestigd dat hij is overleden. De Amerikaanse legerwoordvoerder benadrukte dat het 'genadeloos uitschakelen' van IS-leiders zoals Al Adnani van belang is om het vaderland en bevriende naties te beveiligen en de 'tumor' van IS in Irak en Syrie te bestrijden, evenals 'uitzaaiingen' over de hele wereld. Enkele uren later kwamen de Russen met een verklaring dat Al Adnani samen met nog ongeveer veertig andere militanten was uitgeschakeld tijdens Russische luchtaanvallen in de provincie Aleppo. Een anonieme functionaris van het Amerikaanse Pentagon deed de Russische verklaring af als 'een grap'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden