Update

Al 26 tegenstanders van Kabila gedood in Congo na verkapte coup

Veiligheidstroepen van de omstreden president Joseph Kabila hebben zeker 26 betogers doodgeschoten in de hoofdstad Kinshasa en andere steden in de Democratische Republiek Congo. Dat zegt een waarnemer van Human Rights Watch. De betogers eisen het vertrek van de president omdat zijn termijn er sinds maandagnacht op zit.

Demonstraten eisten het vertrek van Kabila wier tweede en laatste ambtstermijn in de nacht van maandag op dinsdag na 15 jaar presidentschap verstreek. Beeld afp

Maandagnacht verliep Kabila's tweede en laatste ambtstermijn na 15 jaar presidentschap. Maar nadat hij al eerder verkiezingen had uitgesteld, weigert hij nu op te stappen. Hij heeft zichzelf een verlenging tot 2018 gegeven.

De belangrijkste oppositieleider, Etienne Tshisekedi, riep de bevolking dinsdag in een videoboodschap op 'vreedzaam te protesteren' tegen de 'staatsgreep' van Kabila.

Onrustig in de straten

De Congolese president stelde dit najaar al de beoogde verkiezingen voor november uit, zogenaamd vanwege logistieke en financiële problemen. Nu wil hij tot woede van de oppositie pas in 2018 nieuwe verkiezingen houden.

Het is al sinds het weekeind onrustig in de straten van het Midden-Afrikaanse land. Maandagnacht zouden volgens ooggetuigen twee betogers zijn doodgeschoten bij hevige onlusten in de hoofdstad Kinshasa. De politie vuurde dinsdag met traangas op activisten die barricades hadden opgeworpen van brandende autobanden.

Ook in andere steden was het onrustig. In de stad Lubumbashi zou door de politie met scherp geschoten zijn, waarbij een 14-jarige jongen zou zijn omgekomen. Mensenrechtenorganisaties sluiten niet uit dat meer doden zijn gevallen.

Een man wordt gearresteerd door de marechaussee in Goma, nadat een groep uit protest de weg blokkeerde. Beeld afp

Grote vrees voor escalatie

De vrees voor escalatie is groot. De harde opstelling van de veiligheids-troepen en het feit dat sociale media zijn platgelegd om betogingen tegen te gaan, bevestigt het wijdverbreide vermoeden dat de 45-jarige Kabila zich vastklampt aan de macht. Hiermee lijkt hij in het voetspoor te treden van lang zittende presidenten van zijn buurlanden zoals Pierre Nkurunziza van Burundi. Die begon vorig jaar in strijd met de grondwet aan zijn derde ambtstermijn.

Het veelgeplaagde Congo lijkt hiermee een nieuwe periode van dictatuur tegemoet te gaan. De voormalige Belgische kolonie werd na de onafhankelijkheid in 1960 32 jaar lang met ijzeren hand geregeerd door dictator Mobutu Sese Seko die het land omdoopte tot Zaïre. Hij werd in 1997 afgezet door toenmalig rebellenleider Laurent-Desiré Kabila, de vader van de huidige president. Een bloedige etnische burgeroorlog volgde die aan 5 miljoen Congolezen het leven heeft gekost. In 2001 werd Kabila vermoord door zijn lijfwacht en werd hij opgevolgd door zijn zoon Joseph.

Dit najaar werden de geplande verkiezingen voor november tot nader order uitgesteld, zogenaamd wegens logistieke problemen. Dit leidde in september tot bloedige protesten in het hele land waarbij meer dan zestig mensen om het leven kwamen. De regering zou nu met een deel van de oppositie zijn overeengekomen dat er in 2018 verkiezingen komen, maar de oppositie onder leiding van de 84-jarige Etienne Tshisekedi wil dat ze al in 2017 worden georganiseerd.

Gesprekken mislukt

Gesprekken tussen de regering en de oppositie onder leiding van Congolese bisschoppen mislukten afgelopen weekeind. Kabila zou aangeboden hebben om een tijdelijk kabinet te vormen en uit te breiden met enkele ministers vanuit de oppositie maar het is nog onduidelijk of die daarmee genoegen neemt.

De tweede belangrijke oppositieleider Moise Katumbi, de verbannen ex-gouverneur van de steenrijke mijnprovincie Katanga, heeft Kabila maandag met klem opgeroepen op te stappen om 'chaos en bloedvergieten te voorkomen'. 'Vanaf middernacht is hij geen wettige president meer. Het is nog steeds mogelijk een nalatenschap achter te laten', zo adviseerde hij zijn rivaal via de Britse krant The Guardian.

Kabila's hang naar de macht wordt onder meer verklaard uit zijn wijdvertakte zakenimperium. Uit onderzoek van Bloomberg News en het Pulitzer Center on Crisis Reporting bleek vorige week dat Kabila en zijn familie via ten minste zeventig bedrijven voor honderden miljoenen aandelen in de winning van grondstoffen als kobalt, goud en andere mineralen die Congo rijk is. Uit de Panama Papers bleek al eerder dat de presidentiële familie via een offshore bedrijf grootaandeelhouders is in Vodacom Congo, de belangrijkste mobiele telecomaanbieder.

Volgens de VN-hoge commissaris voor de mensenrechten, Zeid Ra'ad Al Hussein, is de situatie in Congo zeer verontrustend, 'temeer omdat niemand verantwoordelijk is gehouden voor de dood van de demonstranten in september', zo zei hij tegen Reuters.

De Verenigde Staten en Europa hebben Kabila opgeroepen de 'grondwet te respecteren; Frankrijk en België dringen aan op sancties 'wegens de ernst van de situatie'. België heeft ordetroepen klaar staan om bij verdere escalatie vierduizend landgenoten uit Congo te evacueren. Activisten in Congo zeggen geïnspireerd te zijn door de gebeurtenissen in Burkina Faso, waar president Blaise Compaoré na massaprotesten in december 2015 wél het veld ruimde, na 27 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.