Update

Akkoord Turkije en EU 'grote stap voorwaarts'

De Europese regeringsleiders stellen Turkije miljarden euro's financiële steun in het vooruitzicht als het land meewerkt de vluchtelingenstroom naar de EU in te dammen. De leiders beloven verder haast te maken met het afschaffen van de visumplicht voor Turken die naar Europa willen reizen.

Vluchtelingen komen met een rubberbootje aan op het Griekse eiland Lesbos, nadat ze de oversteek hebben gewaagd vanuit Turkije. Beeld afp

Premier Rutte en zijn EU-collega's preciseerden de omvang van de beloofde steun niet tijdens een werkdiner donderdagavond. Volgens betrokken EU-diplomaten gaat het om 3 miljard euro (inclusief een half miljard dat eerder was toegezegd), grotendeels op te brengen door de lidstaten. Volgens Rutte is extra geld voor de opvang in Turkije een kwestie van welbegrepen eigenbelang: Nederland hoeft minder vluchtelingen op te nemen.

EU-president Tusk noemde het EU-Turkije Actieplan, waarin de afspraken zijn vastgelegd, 'een grote stap voorwaarts' om de migratiecrisis beheersbaar te maken. De Duitse bondskanselier Merkel toonde zich donderdagavond tevreden na afloop van de EU-top. Eerder op de dag zei Merkel al dat Turkije onmisbaar is voor een oplossing van de vluchtelingencrisis. 'De meeste oorlogsvluchtelingen (uit Syrië) komen via Turkije naar Europa. We kunnen die stroom niet tegenhouden zonder samenwerking met Turkije', aldus Merkel. Zij ontmoet de Turkse president Erdogan komende zondag.

Mensenrechten
Andere leiders toonden scepsis over te nauwe banden met Turkije waar de mensenrechten de laatste jaren steeds vaker geschonden worden. De Franse president Hollande waarschuwde bij aankomst in Brussel dat versoepeling van de visavereisten nog geen gelopen race is. 'Dat we Turkije nodig hebben om de vluchtelingen tegen te houden, wil niet zeggen dat we alle voorwaarden laten varen', aldus Hollande. EU-landen vreesden eerder voor een intocht van Turken als die zonder beperking naar de EU mogen reizen.

Na afloop zei voorzitter Juncker van de Europese Commissie dat 'een versnelling' van de gesprekken over het verdwijnen van de visumplicht, geenszins betekent dat de EU-voorwaarden (deugdelijke paspoorten; betere controle wie Turkije binnenkomt; respect mensenrechten) verwateren. Het afschaffen van de visa valt of staat ook met de medewerking van Ankara om vluchtelingen buiten de EU te houden.

Timmermans
Het EU-Turkije Actieplan kwam donderdagochtend tot stand na uren onderhandelen door Europees Commissaris Frans Timmermans in Istanbul en Ankara. Het Actieplan spreekt over 'omvangrijke nieuwe fondsen' voor Turkije voor de opvang van vluchtelingen aldaar. Turkije herbergt naar eigen zeggen circa 2,5 miljoen vluchtelingen (vooral uit Syrië) en heeft voor de opvang al 7 miljard euro uitgegeven.

Het nieuwe EU-geld moet de opvang voor de vluchtelingen verbeteren, ook met onderwijs, zorg en banen. Turkije op zijn beurt belooft de registratie van de migranten serieus uit te voeren en te zorgen voor afdoende bescherming.

EU-lidmaatschap
In het Actieplan zeggen Brussel en Ankara verder de grenzen (vooral tussen Turkije, Griekenland en Bulgarije) beter te bewaken en mensensmokkelaars hard aan te pakken. Verder is de EU bereid de onderhandelingen met Turkije over het EU-lidmaatschap nieuw leven in te blazen. Het Actieplan wordt komende weken uitonderhandeld door de Europese Commissie en Ankara, mede om het precieze steunbedrag vast te stellen.

EU-president Tusk en Commissievoorzitter Juncker berispten de leiders voor het niet nakomen van hun financiële beloften. Van de vorige maand toegezegde 2,8 miljard euro voor de opvang vluchtelingen is nog geen 300 miljoen binnen. Ook zijn de lidstaten maar mondjesmaat bereid de hun toegewezen asielquota in te vullen. De leiders beloofden beterschap.

Europese grenswacht
In hun slotverklaring pleitten de premiers voor een betere bewaking van Europa's buitengrenzen, in eerste instantie door meer samenwerking van de nationale grenswachten. Hollande pleitte - in navolging van Juncker - voor de oprichting van een Europese grenswacht. Premier Rutte nam daar direct afstand van om 'moeilijke discussies over soevereiniteit' te vermijden.

Een bitse discussie ontstond nadat Merkel aandacht vroeg voor een permanent crisismechanisme voor de spreiding van migranten over de EU-landen. De Commissie presenteert binnenkort een voorstel daartoe. De Hongaarse, Slowaakse en Poolse premiers verzetten zich fel tegen het expliciet benoemen van zo'n spreidingsplan in de slotverklaring. Deze landen keerden zich al eerder tegen Brusselse asielquota. Dankzij steun van Italië en Zweden kreeg Merkel uiteindelijk ten dele haar zin: een impliciete verwijzing naar het Commissieplan.

De Turkse premier Ahmet Davutoglu en Frans Timmermans in Ankara Beeld anp

Wat wil EU aan Turkije vragen? En wat wil Ankara daarvoor terug?

De Europese Unie heeft Turkije nodig om het vluchtelingenprobleem op te lossen, maar wat gaat de EU nu precies aan Ankara vragen op de top die donderdagavond begint? En wat wil Turkije daar voor terug hebben? We zetten de verlanglijstjes van de deelnemers aan de top voor u op een rij.

Beeld afp
Beeld afp

Vluchtelingennieuws

Oorlogen en onrust hebben een enorme stroom vluchtelingen op de been gebracht. Volg al het nieuws over de vluchtelingencrisis in Nederland en Europa op twee overzichtelijke kaarten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden