nieuws Eurogroep

Akkoord over ‘schokfonds’ is slap aftreksel van origineel idee, tot opluchting van minister Hoekstra

De Eurogroep heeft woensdagavond een akkoord bereikt over een stabilisatiefonds om economische schokken op te vangen. Iedereen riep zichzelf uit als winnaar van de onderhandelingen, maar met de uitgeklede versie van het schokfonds is vooral Wopke Hoekstra echt tevreden.

Eurogroepvoorzitter Mário Centeno donderdag tijdens een persconferentie over het akkoord. Beeld EPA

‘Habemus deal!’ twitterde Eurogroepvoorzitter Mário Centeno donderdag iets na middernacht. De opluchting spatte ervanaf. De Europese ministers van Financiën bereikten woensdag letterlijk om vijf voor 12 dan toch een akkoord over het ‘schokfonds’ voor eurolanden dat geen schokfonds meer is. En dat, in tegenstelling tot wat de naam BICC doet vermoeden, helemaal niet zo ‘big’ is.

Dat Centeno zijn blijdschap toonde met een verwijzing naar moeizame pauskeuzes, is niet verwonderlijk. Het Budgettair Instrument voor Convergentie en Concurrentiekracht, zoals het BICC voluit heet, was er bijna niet gekomen. Tijdens de eerste onderhandelingsronde woensdagavond liep de spanning tussen de bewindslieden behoorlijk op, mede door de onverzettelijke opstelling van minister Wopke Hoekstra. Het was de Duitse minister Olaf Scholz die de gemoederen tot bedaren bracht en de weg naar een akkoord opende.

Donderdagochtend reageerde iedereen euforisch. Centeno sprak over een ‘nieuwe pijler onder de eurozone’. De Franse minister Bruno Le Maire noemde het nieuwe fonds een ‘game changer’. Europees Commissaris Pierre Moscovici (economische zaken) zette het neer als een ‘belangrijke eerste stap’ en Hoekstra zei ‘heel erg tevreden’ te zijn. Zoals bij alle moeilijke Europese beslissingen had ook dit keer iedereen gewonnen.

Centeno zette het nachtelijk beraad in enig perspectief. Twee jaar geleden was een speciaal budget voor eurolanden die kampen met economische schokken ‘nog een academische discussie’, aldus de Eurogroepvoorzitter. ‘En nu is het werkelijkheid.’ Maar van wat hem en andere zuidelijke politici destijds voor ogen stond, is weinig meer over. Tot opluchting van Hoekstra.

De Europese Commissie was een groot pleitbezorger van zo’n stabilisatiefonds. De eurocrisis en de Griekse crisis hadden geleerd dat lidstaten economisch failliet laten gaan, uiteindelijk voor de hele eurozone veel duurder uitpakt (door reddingsacties met omvangrijke noodleningen). De Franse president Emmanuel Macron dacht in 2017 aan een schokfonds van enkele honderden miljarden euro’s. Een big bazooka betaald uit vers belastinggeld. De zuidelijke landen – Italië, Spanje en Griekenland voorop – waren enthousiast.

Slap aftreksel

Wat woensdag bij aanvang van de vergadering op tafel lag, was (na twee jaar hard onderhandelen) al een slap aftreksel van de oorspronkelijke plannen: een budgettair instrument, puur gericht op hervormingen en investeringen, van nog geen 20 miljard euro voor de komende zeven jaar, gefinancierd uit het bestaande EU-budget, dus geen nieuw geld. Het verzet van Nederland, Oostenrijk, Luxemburg, Ierland en Finland – die vreesden op te draaien voor gebrek aan begrotingsdiscipline in het zuiden – was succesvol.

De vergadering spitste zich toe op een laatste poging van Frankrijk, Duitsland en de Club Med om met ‘aanvullende financiering’ (lees: nieuwe Europese heffingen of belastingen) het fonds alsnog wat vlees op de botten te geven. Rond middernacht lag ook dit plan aan duigen.

Hoekstra wil niets van nieuwe financiering weten. Als de andere landen dat wel willen, best, maar deelname kan louter op vrijwillige basis, dus zonder Nederland. Het woord ‘vrijwillig’ was voor Centeno weer onacceptabel, hij vreest dat op die manier de eurozone uiteenvalt. Rond middernacht werd besloten dit besluit door te schuiven, een beproefde EU-methode.

Winst voor Hoekstra

Hoekstra’s tevredenheid vloeide niet alleen hieruit voort. Nederland vindt al jaren dat de honderden miljarden euro’s in het EU-budget bestemd voor de armere lidstaten, slecht besteed worden. ‘Voor treinverbindingen van A naar Nergens’, zoals een betrokkene typeerde. Dat de komende jaren een kleine 20 miljard via het BICC-fonds gericht naar hervormingen (van de arbeidsmarkt, pensioenstelsels) en investeringen gaat, is volgens Hoekstra pure winst. ‘Op deze manier wordt belastinggeld verstandiger uitgegeven.’ Van Hoekstra mag een veel groter deel van het EU-budget naar het nieuwe fonds worden overgeheveld, maar daar vindt hij de armere lidstaten op zijn weg.

Commissaris Moscovici erkende dat hij nog weleens droomt van de honderden miljarden die Macron destijds voorspiegelde, en van de Europese minister van Financiën, een rol die hij voor zichzelf zag weggelegd. ‘Het is allemaal wat bescheidener geworden’, aldus Moscovici.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden