ReportageZonneakker

Akkerbouwer wordt zonneboer: waar vroeger graan groeide, wordt nu zon geoogst

Met 38 hectare en 117 duizend zonnepanelen heeft Voorst de grootste zonneakker van Gelderland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In Wilp, een dorp in Gelderland, is donderdag Zonneakker Voorst BV officieel geopend: 117 duizend zonnepanelen op 38 hectare voormalige landbouwgrond. Voor de familie Gooiker was het de enige manier om het bedrijf te behouden. Maar zonnepanelen op landbouwgrond is in Nederland omstreden. 

Wie nietsvermoedend door het landelijk gebied rijdt rond Wilp, een dorpje onder Deventer, kijkt er toch even raar van op. Tussen de groene velden duiken ineens grote zwarte vlekken op. Die worden veroorzaakt door zonnepanelen: rij na rij, keurig in het gelid, hun donker glanzende oppervlak naar de hemel gericht.

Hier in Wilp is donderdag de grootste zonneakker van Gelderland officieel geopend: 117 duizend zonnepanelen op 38 hectare voormalige agrarische grond. Daarmee is het niet het grootste zonnepark van Nederland – in Groningen en Drenthe staan parken van 100 hectare en meer – maar het is toch een hele lap. Waar vroeger graan groeide, wordt nu zon geoogst.

Familiebedrijf

Zonneakker Voorst BV (Wilp is gemeente Voorst) is eigendom van de familie Gooiker: vader Willy (70), moeder Brigitte (64) en hun dochters Jolien (36) en Hilde (32). In het begin was het wel even schrikken, geeft Brigitte toe op het terras achter de boerderij, midden tussen de zonnepanelen: toen de eerste palen de akker in gingen en daarna de donkere platen erop werden gelegd. ‘Maar het went snel.’

Willy en Brigitte kochten deze boerderij, pal aan de A1, in 1991 nadat ze wegens stadsuitbreiding weg moesten van hun oude familiebedrijf bij Deventer. Ze hadden een biologisch melkveebedrijf met tachtig koeien. Toen Willy het werk wegens gezondheidsproblemen niet meer aankon, gingen de koeien eruit en schakelde hij over op graanteelt. Tot dat ook niet meer ging.

Dat Willy geen opvolger had, was allang duidelijk. De dochters waren uitgevlogen en hadden een eigen carrière opgebouwd. ‘Zo’n boerderij’, zegt Hilde, ‘dat is keihard werken, zeven dagen per week.’ Daar hadden ze geen zin in.

Projectontwikkelaar

De boerderij werd te koop gezet, maar serieuze gegadigden dienden zich niet aan. Wel werd Willy benaderd door een Duitse projectontwikkelaar die zonnepanelen op zijn land wilde zetten. Maar zijn voorwaarden stonden Willy niet aan. De projectontwikkelaar eiste exclusiviteit, wat onder meer inhield dat hij het park kon doorverkopen. ‘Dan kun je op een dag zomaar te horen krijgen dat een paar Chinezen het hebben gekocht. Dat wilden we niet.’

Na familieberaad besloten de Gooikers het heft in eigen handen te nemen en zelf een zonnepark te bouwen. De stroom wordt afgenomen door energiemaatschappij Eneco: 45 megawatt, goed voor 12 duizend huishoudens, meer dan alle huishoudens van Voorst.

Zonneakker Voorst BV is een familiebedrijf met vier aandeelhouders; de dochters vormen het bestuur. Jolien heeft er haar baan bij een bank voor opgegeven. Het is leuk om te doen, zegt ze. ‘En je levert een bijdrage aan het tegengaan van de klimaatopwarming, het urgentste probleem van deze tijd.’

Tussen de panelen lopen schapen 'zodat het er nog een beetje als een boerderij uitziet'.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Lucratief

Voor boeren kan een overstap naar zonne-energie lucratief zijn. Ontwikkelaars van zonneparken bieden vergoedingen van 5.000 euro per hectare per jaar. Dat is vele malen meer dan de gemiddelde pachtprijs in Nederland (790 euro). Maar het gebruik van landbouwgrond voor zonnepanelen is omstreden.

Landbouworganisatie LTO-Nederland is er niet voor, zegt een woordvoerder. De markt voor zonneparken drijft de grondprijzen, die toch al hoog zijn Nederland, nog verder op. ‘En het is zonde van de grond. Je legt de natuur ook niet vol met zonnepanelen: waarom zou je dat wel op agrarische grond doen? Wees zuinig op landbouwgrond, dat is onze lijn.’

Wijnand van Hooff, directeur van Holand Solar, de brancheorganisatie van de zonne-energiesector, begrijpt de weerstand. ‘Iedereen zegt: leg zonnepanelen op daken, niet op land.’ Maar om het klimaatprobleem aan te pakken, is volgens hem haast geboden. ‘We hebben meer duurzame energie nodig. Met zonneparken kun je snel grote stappen maken.’

Tijdelijke oplossing

Het is ook niet zo dat boerengrond daarmee voor altijd verloren gaat, benadrukt Van Hooff. Zonneparken zijn volgens hem een tijdelijke oplossing. ‘Over 25 jaar is de efficiëntie van zonnepanelen zodanig toegenomen dat we genoeg hebben aan panelen op daken. Dan kan de grond weer worden teruggegeven aan de landbouw.’

Overigens is het aandeel van energie uit zonnepanelen op land tot nu toe beperkt: een zevende van het totaal. De rest komt van daken. Die toepassing heeft ook zijn voorkeur, zegt Gelders gedeputeerde Jan van der Meer (GroenLinks), verantwoordelijk voor energietransitie.

‘Maar we hebben snel meer capaciteit nodig. Dan moet het soms ook op land.’ Het is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van gemeenten om te bepalen waar zonneakkers mogen komen, aldus Van der Meer. ‘Pas als het de spuigaten uitloopt, grijpen wij in. Dat is nog niet aan de orde.’

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De buren

Dan zijn er ook nog de buren. Die van de familie Gooiker zijn niet onverdeeld blij met hun veranderde uitzicht. Het is toch een rot gezicht, zegt een buurvrouw. ‘Gelukkig hebben wij ons raam aan de voorkant.’

Hans Klunder, die vanuit zijn huis uitkijkt over het zonnepark, procedeerde tot aan de Raad van State. Helaas voor hem ving hij bot. De gemeente maakt goede sier met duurzame energie, moppert Klunder. ‘Maar wij als omwonenden zitten met de ellende: een 38 hectare groot industrieterrein voor je deur.’ Hij vreest dat zijn huis daardoor minder waard is.

Aan de omwonenden is wel gedacht, zegt Jolien Gooiker. 10 hectare land is gereserveerd voor groenstroken. Rondom is 4 kilometer heg geplant. ‘Die zie je nu niet, omdat de planten nog klein zijn. Maar uiteindelijk wordt die 3 meter hoog.’ Tussen de panelen lopen zeshonderd schapen. ‘Zodat het er nog een beetje als een boerderij uitziet’, aldus Hilde.

Vader Willy ziet het probleem niet. Zijn voorouders verbouwden haver om aan paarden te voeren. ‘Dat was ook energie.’ Het was de enige manier om het bedrijf in de familie te houden, benadrukt moeder Brigitte. ‘Daar zit ook emotie achter. Ik ben trots op mijn dochters dat ze dit doen.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Zonneakker Voorst BV stroom levert voor 12 duizend huishoudens, de helft van de bevolking van Voorst. Voorst heeft 24 duizend inwoners en tienduizend huishoudens. Zonneakker Voorst levert dus meer dan genoeg stroom voor alle huishoudens van Voorst.

Meer lezen over zonneparken:

Zonneparken kunnen een broedplaats zijn voor biodiversiteit. Dit blijkt uit onderzoek van Naturalis Biodiversity Center. Een van de grootste zonneparken van Nederland, in Moerdijk, herbergt veel meer soorten planten en insecten dan gedacht.

De laatste tijd stonden de kranten vol verhalen over zonneparken die niet konden worden aangesloten op het stroom­net, vanwege onvoldoende capaciteit. Netschaarste leek te bewijzen dat de energie­transitie onmogelijk is. Maar is dat zo?

Behalve op land en daken kunnen zonnepanelen ook op het water worden gelegd. Het consortium Zon op Water wil Nederland wereldwijd koploper maken in de aanleg van drijvende zonneparken. Wat zijn de voor- en nadelen van zonnepanelen op water?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden