Aken tussen Pink en Printenmann

De talloze fonteinen in Aken vertellen aardige anecdotes, de lokale lekkernij, der Printenmann, komt uit Nederland en Akenaren zijn zo open dat ze zelfs hun geheime groet verklappen: met een standbeeld....

Akenaren, in Akens plat Öcher, schijnen bescheiden mensen. In den vreemde steken ze, als teken van herkenning, hun pink - hun Klenkes - omhoog. Aan de Holzgraben in de binnenstad hebben ze hun Klenkes-monument: drie bronzen jongeren maken, pinkje omhoog, een rondedansje.

Die schroomvallige Aachener Gruss vormt een schril contrast met de monumenten van macht, van misschien wel grootheidswaan, in de stad: Dom, Raadhuis en Schinkels Elisenbrunnen, waar in lang vervlogen jaren keizers, koningen en prinsen met hun vrouwelijke entourage heilzaam water dronken.

Waldemar Fischer (82) tapt allang geen Heilwasser meer uit een van de ruisende kranen van de Elisenbrunnen. Hij trekt een vies gezicht: 'Het stinkt naar rotte eieren.' Gelijk heeft hij. In drie dagen tijd zag ik één enkele Öcher een bekertje onder de kraan houden voor het vocht dat zo geliefd was bij Romeinen en Europese vorsten. Op witmarmeren platen staan hun namen gegrift: onder anderen Pepijn de Kleine, zoon van Karel Martel, Pepijns zoon Karel de Grote, de Russische tsaar Peter de Grote, Napoleons echtgenote keizerin Josephine, onze stadhouders Willem IV en Willem V, en kunstenaars als Petrarca, Albrecht Dürer en Georg Friedrich Händel.

Fischer viel in de jaren dertig voor Hitler, ereburger van de stad Aken. De Akense journalist Henry Schavoir noemt het 'een van de schaduwzijden in de geschiedenis van zijn stad dat 'de stad van de grootste keizer uit de Duitse geschiedenis de grootste misdadiger uit de Duitse geschiedenis, Hitler, ereburger maakte'. De Tweede Wereldoorlog takelde het historische centrum van de keizerstad ernstig toe. Nieuwbouw in het centrum markeert de soms storende littekens.

Het Aken van Karel de Grote blijft, ondanks Hitlers intermezzo, extreem populair. Mensenmassa's drommen dagelijks door de Dom, de Schatkamer van de Dom en het Raadhuis. Van de tijd vóór de Frankische keizer - met name de tijd dat de Romeinen er poedelden in warmwaterbaden - rest nauwelijks iets. Een Akense actiegroep protesteerde uitgerekend op de elfde september 2001, New Yorks zwartste dag, dat de gemeente niets doet om de resten van de oude thermen te beschermen tegen de oprukkende stadsvernieuwing.

Dit jaar zijn Romeinse thermen gevonden aan de Büchel, ooit centrum van Aquis Granum, de wateren van de Keltische riviergod Granus, en voorloper van Aken. Het verlies van deze thermen heet 'een treurig hoogtepunt' in het Akense stadsvernieuwingsbeleid. Het oude badhuis uit latere dagen is trouwens geen badhuis meer, maar herbergt een restaurant. Misschien zouden de Romeinse thermen ook Karel de Grote een rotzorg zijn geweest. Zijn ambitie was van Aken het nieuwe Rome te maken, dat het oude in de schaduw stelde. Vijftig oorlogen voerde hij om zijn Europees imperium te grondvesten. 'Het was', aldus Schavoir, 'het begin van Europa.'

Het grootste ontzag onder Europese machthebbers oogstte Karel met zijn Oktogoon, de achthoekige kapel tussen de entree van de Dom en het Koor. In die Oktogoon hangt de kroonluchter, geschonken door keizer Friedrich I oftewel (vanwege zijn rode baard) Barbarossa. De kroonluchter stelt de stadsmuur van het hemelse Jeruzalem voor. Op de galerij van de kapel staat de marmeren troon van Karel de Grote. Deze galerij is alleen toegankelijk voor wie een rondleiding door de Dom heeft geregeld.

De Schatkamer van de Dom is niet ín de Dom gehuisvest, maar in de Klosterstrasse, niet ver van de Dom. Pronkstukken zijn er de Karlsbüste met een stuk van de schedel van Karel de Grote, het Lotharkreuz en de Mariënschrein met de lendendoek van Christus en de doek waarin het hoofd van Johannes de Doper werd geborgen na diens onthoofding. Ook staat er de Romeinse sarcofaag waarin Karel de Grote in eerste instantie werd begraven voordat zijn resten in de gouden Karlschrein werden geborgen die in de Dom staat.

Dom en Schatkamer zijn natuurlijk de grote toeristische trekpleisters van Aken. Een bezoek past heel goed in een wandeling door hartje oude stad, beginnend waar we eerder al waren: de Elisenbrunnen. Vandaaruit gaat de tocht langs de Ursulinenstrasse en de Holzgraben naar de Buchkremerstrasse, waar rechts ooit het zogenaamde Römerbad was, maar nu de Mayerschen Buchhandlung nieuwbouw pleegt. Langs hotel Aquis Grana passeren we de Bahkauvbrunnen, een fonteintje met een 'Bachkalb', een soort koe, die volgens de overlevering op de nek van een late kroegloper sprong en er bleef zitten tot aan diens voordeur.

Wie dán al trek heeft in een kop koffie, of zo, vindt op de hoek Büchel en Körberstrasse (de mandenmakerstraat) een van de mooiste koffie/theehuizen van Aken: de Alt Aachener Kaffeestuben van de Belg Leo van den Daele. Voor de deur staat een bronzen meisjesbeeld met een Printenmann in d'r armen. Het koffiehuis bestaat uit kleine kamertjes en een paar nisjes uit betovergrootmoederstijd. Je kunt er lunchen, enkel koffie, thee, bier of wijn drinken, vlaai eten én Printen, een uitvinding van de Nederlandse bakker Wilhelm Balthasar van Rey uit Maaseik, die zich omstreeks 1830 in Aken vestigde. Wij kennen ze wel als taaitaaipoppen, maar de Printen zijn verfijnder van substantie en smaak met piment, anijs, koriander, kaneel en vanille. 'Neem die met chocola en nootjes', raadt een mevrouw uit Geilenkirchen me aan. 'Dat zijn de lekkerste, maar ook de duurste!' Ze zijn, inderdaad, verslavend.

Neem, weer buiten, de Körbergasse naar de Hof, vroeger de Kaasmarkt. De Romeinse bogen die er staan, zijn niet echt; de authentieke vind je in Bonn. Via de Romaneygasse arriveren we op de Hühnermarkt met de fontein Der Hühnerdieb. Ertegenover ligt het Couven Museum, genoemd naar de Akense architect en bouwmeester Johann Josef Couven. Binnen keer je terug in het leven van de achttiende eeuw - de wereld van Nicolaas Beets. Weer buiten arriveren we langs Zum Postwagen, de oude halte van de postkoets, op de Markt en bij het Raadhuis. In de dagen voor kerst is het op deze plek Weihnachtsmarkt, waar heel veel gegeten en gedronken wordt, maar niettemin ook huisvlijtproducten te koop zijn.

Na bezichtiging van de Krönungssaal in het Raadhuis, en het originele standbeeld van Karel de Grote uit 1620, kun je - rechts afslaand - Karels 'kruidentuintje' bezichtigen om vervolgens door de Krämerstrasse, de oudste winkelstraat, en langs de Puppenbrunnen, een fontein met bewegende figuren, terug te keren naar de Elisenbrunnen.

Óf ga nog even naar de Foillankerk bij de Dom en lees Hollandse drama's: 'Lieve God, zou u a.u.b. onze zoon Denis terug willen brengen, wij missen hem zo erg en houden veel van hem. Veel liefs, Ria uit Holland.' Of: 'Lieve God, zou u a.u.b. willen zorgen dat alles weer goedkomt tussen mijn ouders en ons. Het is zo jammer dat ze Martijn niet zien opgroeien. Yolanda aus Holland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.