Ajuus Plusfour

Hip? Jofel? In-di-vi-du-eel? Kindermode in de jaren vijftig bestond bij de gratie van vaardige moedervingers. Jongetjes in matrozenpakken en meisjes in keurige zomerjurken....

Door Merel Bem

Dit is Nanae, slechts drie jaar oud. Nanae draagt: een overgooier van spijkerstof (merk: Hysteric Mind), daaronder een lange ruitjesrok (merk: Hysteric Mind), een simpel wit T-shirt, een groen gehaakt mutsje en een regenboogarmband (merk: U Milky). Nanae heeft zilveren belletjes in haar oren en is hevig geobsedeerd door Barbie.

En dit is – onbekend. Leeftijd: een jaar of anderhalf. Ze draagt: een wit ajour ensemble met dito mutsje (merk: onbekend). De kapper die haar enorme kuif toupeerde? Wederom niet bekend. En wat ze leuk vindt om te doen – daarvan hebben wij al helemaal geen idee.

Hippe Nanae staat op een foto afkomstig uit Fruits, een twee jaar geleden verschenen boek van de Japanse fotograaf Shoichi Aoki. Fruits toont kleurige platen van jonge fashion victims. Met zelfgemaakte en zelf bij elkaar gezochte (merk) kleding proberen de kinderen en tieners op te vallen, en vooral: ánders te zijn dan de rest. Als uit elkaar gespatte verfbommen paraderen ze door de straten van Tokyo. Bloemetjes, streepjes, ruitjes, tijgerprint en nepbont – het liefst wordt alles door en over elkaar heen gedragen. Jezelf zijn betekent: je eigen kleren maken, een persoonlijke stijl ontwikkelen.

Wat een verschil met de sobere zwartwit foto van het onbekende meisje in haar wollen outfit. Zij leefde in het Nederland van de jaren vijftig, en waarschijnlijk zat een groot gedeelte van haar leeftijdgenoten in precies hetzelfde pakje te kraaien. Anders dan de rest? Opvallen? Het kind als indi-vi-du? Ben je mal, dat kost veel te veel geld. Het ontwerp was gewoon afkomstig uit het weekblad Libelle, de wol uit vaders oude schipperstrui.

De foto is onderdeel van de tentoonstelling Moeders Trots in het Stedelijk Museum in Alkmaar, dat voor de gelegenheid is omgetoverd tot een driedimensionaal patronenblad. Zo'n tachtig foto's, voornamelijk zwartwit en afkomstig uit het Spaarnestad Fotoarchief in Haarlem, tonen in dit hardroze decor brave Hollandse jongetjes en zoete Hollandse meisjes in keurige speelpakjes, rompertjes, zomerjurken en matrozenpakken die door vaardige moedervingers in elkaar konden worden gezet.

Alle foto's werden tussen 1945 en 1970 gemaakt voor Libelle, het vrouwenblad (uitgegeven bij Drukkerij De Spaarnestad) dat sinds 1934 de 'zelfmaakmode' voor kinderen propageerde.

'Het is voordeliger als u het zelf maakt', riep Libelle in 1954. En: 'Kijk, zegt Wollemijntje, voor 6 gulden en 57 centen een juweel van een wollen vestje', want: 'zelf gebreid is het eerste verdiend'. Met 'fantastisch elastisch' Helanca-garen was het goed en duurzaam sokken maken, Neveda handbreiwol zorgde voor sterke truien, en de stoffen van Favorita ('Merck toch hoe sterck') boden '1001 mogelijkheden'.

Bij die reclames en patronen voor jurken, jasjes en broeken hoorden degelijke foto's, waarop vrouwen precies konden zien welke steek was gebruikt voor de kraag, hoe de pofmouw moest worden geplooid en hoe figuurtjes konden worden gemaasd. Puur functionele foto's zijn het, loeischerp en zonder al te veel opsmuk. De jeugdige modellen werden in De Spaarnestad-studio zoetgehouden met poppen en – als ze geluk hadden – een nepstrand met emmers en schepjes of een geschilderd berglandschap op de achtergrond. Maar nooit zijn ze voluit spelend gefotografeerd, altijd poseren ze frontaal en ietwat stijfjes voor de camera.

Lange tijd is er weinig ontwikkeling te ontdekken, niet in de manier van fotograferen en ook niet in de kleding. De fotografen blijven anoniem (uitzonderingen als Walter Blum daargelaten, die in kleur fotografeerde en de kinderen in kitscherige Alice in Wonderland-achtige decors liet poseren), de kleren uitgesproken truttig.

Pas in de jaren zestig, als stoffen als nylon, Terlenka en polyester betaalbaar worden, wordt het allemaal wat vrijer. Het manteltje verdwijnt en maakt plaats voor een sportiever en lichter jack. Kinderen krijgen kinderinteresses en een eigen taal, kleding wordt 'hip' en 'jofel'.

En de bijbehorende fotografie verandert – langzaam, langzaam – mee. Drie zittende kleuters zijn van bovenaf én in de openlucht gekiekt, hun in wollen sokken gestoken benen steken parmantig vooruit. Een meisje van een jaar of negen showt met schalkse blik en een schram op haar knie een kekke ceintuurjurk van tweed.

Wat zullen die kinderen van toen zich bevrijd gevoeld hebben. Dag wollen onderbroek, ajuus plusfour. En wat zullen ze verbaasde ogen opzetten wanneer hun kinderen en kleinkinderen, individuutjes als Nanae, de verkleedkist plunderen, op zoek naar die tot op de draad versleten maar o zo aparte 'restjeswollen' trui.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden