Ajax sluit de hemel

Grootheidswaanzin en goudkoorts dreven Ajax aan het eind van de vorige eeuw naar Afrika, naar Obuasi onder meer. In die Ghanese stad ligt een goudmijn; twee zelfs, als de plaatselijke voetbalclub Ashanti Goldfields Sporting Club wordt meegeteld....

Paul Onkenhout

Goldfields, alsof het zo moest zijn.

Ajax trok in 1998 met groot vertoon en een grote mond naar Afrika. De expansiedrift werd veroorzaakt door financiële motieven.

Nadat het Bosman-arrest in 1995 was uitgesproken en de transfersommen en salarissen explosief begonnen te stijgen, zocht Ajax naar nieuwe bronnen voor talentvolle, jonge voetballers.

Zelfoverschatting speelde ook een rol bij de opening van de filialen in Zuid-Afrika (Ajax Cape Town), België (Germinal Beerschot Antwerpen) en Ghana. Ajax was na de Champions League-zege in 1995, de opening van de Amsterdam Arena en de beursgang te groot voor Nederland geworden, volgens Ajax.

De initiator was de toenmalige financiële directeur van de club, Maarten Oldenhof. Het was zijn bedoeling 'het product Ajax wereldwijd te vermarkten' en 'extra inkomsten te genereren'. Niemand bij Ajax sprak - of hield - hem tegen.

De derde wereld als melkkoe, kortom. Dat de inhalige en malafide makelaars die Afrika traditioneel koloniseren, buitenspel werden gezet, was mooi meegenomen.

Desondanks verdween de scepsis nimmer. Neo-kolonialisme, werd de expansiedrift smalend genoemd, alsof de Verenigde Oostindische Compagnie tot leven was gewekt. Onvergetelijk waren de beelden uit de documentaire Ajax - Daar hoorden zij engelen zingen.

De manier waarop de Ghanese talenten werden geselecteerd, wekte afschuw. Blanke mannen die straatarme en veel te magere zwarte jongens keuren en vaantjes uitdelen, het riep een ongewenste associatie op.

Maar toen een verslaggever van Het Parool in 2001 in Obuasi rondkeek, werd hij getroffen door de goede voorzieningen.

'Het internaat biedt alles wat negentig procent van de Ghanezen mist: een goed bed, scholing, een spaarregeling, elke dag opnieuw goed voedsel en uiteraard een gedegen voetbalopleiding. (. . .) De jongens mogen op Ajax-kosten naar school, krijgen een zakcentje en hebben een bescheiden spaarregeling. Daarmee hebben ze een vangnet dat hun leeftijdgenootjes ontberen.'

De verslaggever citeerde een voetballertje dat één jaar op het internaat verbleef: 'Het is alsof je de hemel binnengaat.'

In zijn strijd tegen het enorme exploitatietekort van de club richtte algemeen directeur Arie van Eijden zijn pijlen vrijwel onmiddellijk op de filialen. Ajax was plotseling niet meer te groot voor Nederland, met een verlies van 25,8 miljoen euro. De fors teruglopende inkomsten noopten Ajax tot nederigheid.

Vorige week maakte Ajax bekend dat het meerderheidsbelang (51 procent) in Ghana is verkocht, aan de Ashanti Goldfields Company. Te duur, te weinig rendement, te veel moeite om de opleiding te organiseren, er bleef maar één mogelijkheid over: Out of Africa, ter besparing van een bedrag dat ongeveer gelijk is aan het gezamelijke salaris van pakweg Witschge en Winter.

Meer dan een spotprijs zal de verkoop niet hebben opgeleverd. Ajax is met de club een samenwerking op technisch gebied overeengekomen. Wel de lusten, kortom, niet de lasten.

Over tien, vijftien jaar zal Ajax in Obuasi nog slechts een vage herinnering zijn. Hier zal een foto hangen, daar een vaantje.

Onkruid zal het internaat en de trainingsvelden overwoekeren. Een enkele man zal zijn kinderen verhalen vertellen over de blanke mannen die uit Europa kwamen en begonnen te graven in de goudvelden van de streek, verwoed maar zonder enig resultaat.

Even plotseling als ze waren gekomen, verdwenen ze - en werd de hemel gesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden