Analyse

Ajax is moreel uit het trotse evenwicht gebracht

Op weg richting de Europese top struikelde Ajax over een directeur die seksueel grensoverschrijdende berichten stuurde naar vrouwen. Een topclub, op de weegschaal van moraliteit en sportiviteit.

Willem Vissers
null Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant
Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant

Van aanvoerder Dusan Tadic tot directeur Edwin van der Sar en trainer Erik ten Hag; allemaal blijven ze hem vriend noemen. Deemoedig, zeker, maar toch. Marc Overmars is hun vriend. Die vriend heeft dan wel over een langere periode ongewenste, seksueel grensoverschrijdende berichten gestuurd naar meerdere vrouwen op trainingscomplex De Toekomst en naar vrouwelijk personeel in de Arena – tot foto’s van zijn geslachtsdeel toe. Hij mag dan spoorslags en eerloos zijn vertrokken als directeur voetbalzaken van Ajax, een vriend blijft hij.

Vragen over het morele gehalte van Ajax werpen een schaduw over sportieve hoogtijdagen. Ajax vertoeft in zonnig Lissabon, om woensdag tegen Benfica te voetballen in de achtste finales van de Champions League. Er staan miljoenen op het spel bij de club die in het laatste volledige seizoen vóór corona de 200 miljoen euro aan omzet passeerde en jubelbonussen uitdeelde aan directieleden. Directieleden die nu beschaamd zijn vertrokken, of onder druk staan.

Schandaal

Twee dagen voor het duel met Benfica presenteert Ajax eindelijk een schikking van bijna acht miljoen euro met de familie van Abdelhak Nouri. Vijf jaar nadat de talentvolle middenvelder Nouri een hartstilstand kreeg op een veld in Oostenrijk. Sindsdien leeft hij mede door verkeerde medische behandeling bij laag bewustzijn. Algemeen directeur Edwin van der Sar poseerde met vader Nouri en een shirt met diens rugnummer, 34, dat nooit meer gedragen zal worden. Jarenlang is gesoebat over de afhandeling.

Zullen de bestuurders van Benfica het heikele nieuws over Overmars terloops aansnijden tijdens de traditionele ontmoeting met de leiding van Ajax, nadat het nieuws over zijn grensoverschrijdend gedrag de wereld over ging? Niet dat bij de Portugezen alles rustig is. Bij Benfica loert een omkoopschandaal. De prestaties zijn matig, de trainer is een tijd geleden ontslagen en de ploeg is slechter dan in het begin van het seizoen, met PSV als tegenstander. Maar een schandaal zoals bij Ajax, dat heeft zelfs Benfica niet.

null Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant
Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant

Ajax is soeverein koploper in de eredivisie. Weer een landstitel lonkt. In de Champions League zijn alle zes groepsduels gewonnen. Een record. Toch is Ajax in mentaal opzicht momenteel klein en angstig. Nauwelijks heeft NRC maandag een stuk gepresenteerd over hulptrainer Winston Bogarde en de mogelijk onheuse bejegening van een vrouw – in de privésfeer overigens – of Ajax komt met een verklaring. De slotzin: ‘Ajax is van mening dat vanaf de eerste melding is gezorgd voor een zorgvuldige opvolging.’

Duidelijk is dat het achter het fier wapperende rood-wit borrelt van ongenoegen, schaamte en ook wel angst. Voor nieuwe onthullingen en voor hoe nu verder. Ajax presenteerde zich vaak als modelclub, als uitdrager van een cultuur. En dan, opeens, ontploft er publiekelijk een morele bom.

‘We hebben bijna dagelijks contact’, antwoordt Erik ten Hag zaterdag op een vraag over Overmars, na de zege op Willem II in noodweer. ‘Je kunt de band ook niet zomaar doorsnijden.’ Dat wil hij ook helemaal niet. Overmars en hij waren de architecten van het sportieve succes. Ten Hag denkt dat de leiding in staat is diens vertrek op te vangen. ‘We kunnen dat zeker aan, als management.’ Er is dan wel werk te doen. Contracten lopen af. Noussair Mazraoui gaat sowieso weg. Zonder transfersom. Ryan Gravenberch wil niet bijtekenen. Ajax zal hem deze zomer moeten verkopen om nog miljoenen te pakken.

Cultuur

Ajax heeft een verdienmodel. Opleiden. Kopen. Duurder verkopen. Antony verkopen straks, voor een miljoen of zeventig, en liefst nog iets eerder de nieuwe Antony ontdekken. Ajax heeft overal scouts. Overmars koesterde Henk Veldmate als rechterhand, met diens specialisme Zuid-Amerika. Overmars was de spil in het wereldwijde web van Ajax, met ontelbare lijntjes naar clubs en zaakwaarnemers, met een telefoon vol informatie. Dezelfde telefoon die hij gebruikte om seksueel grensoverschrijdende berichten aan meerdere vrouwen bij Ajax te sturen, over een langere periode, terwijl er sprake was van een machtsverhouding.

Bizar aan Overmars’ vertrek was dat hij zegt dat hij zelf niet in de gaten had dat hij grensoverschrijdend bezig was met zijn berichten. Hij zou zich een hoedje zijn geschrokken, nadat een aantal vrouwen eindelijk beklag durfde te doen, aangespoord door onthullingen over The Voice en een brief van algemeen directeur Edwin van der Sar over veiligheid op de werkvloer. Was Overmars een eenling, of is de cultuur bij Ajax zo bedorven?

null Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant
Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant

Die cultuur verandert, ook bij Ajax. Vraag aan aanvoerder Dusan Tadic of het voetbal een mannenwereld is en hij begint te lachen. Ja, het is nogal macho, en bij Ajax mogelijk nog wat meer dan elders, want bij Ajax voetballen de beste mannen met de grootste successen en de hoogste salarissen. Ja, gesprekken gaan vaak over vrouwen, auto’s of huizen. Maar, weet ook Tadic, vrouwen vallen professioneel niet meer te negeren. Ze voetballen, ook bij Ajax, en 25 procent van het personeel is vrouw. De prestatiedruk is hoog. Een vrouw met wie de Volkskrant sprak, een van degenen aan wie Overmars berichten stuurde, zei dat hij altijd stress had. Dat zei hij ook tegen haar. Hij was eenzaam. Hij zwierf altijd rond. Hij stak nooit een vinger naar haar uit. Dat durfde hij niet eens.

De onthullingen hebben Ajax, buiten het veld althans, uit het trotse evenwicht gebracht. Het elftal is gefocust en denkt aan de volgende wedstrijd, aan volgende week, aan de titel en de Champions League. Op de burelen van de club werken ze aan de toekomst, ook qua beleid. Dat is even lastig nu, ook omdat overal gedachten rondgaan. Welke vrouwen zijn naar buiten getreden? Was de cultuur werkelijk zo onveilig? Hoe kan het beter? Het is intern onrustig, mede door verschillende gevoelens, bij zowel mannen als vrouwen, over de onthullingen en de gevolgen daarvan.

Van der Sar

Onderzoek moet meer duidelijkheid scheppen over wat precies is gebeurd en wat nog kan uitkomen. Was het dit? Was Overmars een uitzondering? Overmars overschreed seksueel grenzen bij vrouwen, maar liet ook zijn vriend Van der Sar in de steek, de algemeen directeur. Vroeger wonnen ze samen de Champions League, mini en maxi. Na grote zeges in Europa meldden ze zich de laatste jaren net als vroeger op het veld. Toen in voetbalplunje, nu in driedelig pak. Even zwaaien naar de meegereisde supporters.

Toen Van der Sar eindelijk de media toesprak, een week na de onthullingen, vroeg hij om stoelen in een kring met verslaggevers, in plaats van een officiële opstelling achter een tafel. In moeilijke tijden is hij kwetsbaar. Hij is klein nu, ook voor de televisie. Bij de vraag over zijn gevoelens jegens Overmars, barstte hij bijna in tranen uit. Van der Sar is een internationaal geprezen ceo. Hij zit in tal van Europese gremia. Als hij ergens de tribune beklimt, kijken ze met ontzag naar de lange oud-doelman, die bij wijze van spreken nog nooit op een bureaustoel had gezeten toen Michael Kinsbergen en Dolf Collee hem inwerkten als directeur. Van der Sar vertelde eens met een grap dat hij tijdens de opleiding op de Johan Cruyff Academy de regelafstand op zijn grootst zette, als hij een werkstuk moest maken.

Nu is hij directeur van een multinational. Hij en Overmars waren de winnaars van de revolutie van Cruijff van tien jaar geleden, om sporters de sport te laten leiden. Zij wisten wat in sport omging. De revolutie mislukte deels en Cruijff trok zich terug, voor zijn dood in 2016. De directeuren bleven, omringden zich met specialisten en waren de blikvangers van het nieuwe succes. Overmars, de stille, wat wereldvreemde architect. Van der Sar, de lerende directeur. Beiden geen mannen van het grote woord.

Morele vraagstukken

Van der Sar weet precies wanneer hij kritiek krijgt: als de club worstelt met morele vraagstukken en hij iets moet zeggen. Als Appie Nouri de verkeerde behandeling krijgt op het veld en levenslang buiten bewustzijn blijft, jaren nodig zijn om tot financiële afwikkeling te komen, terwijl overal de pijn schrijnt. Bij andere zaken, als met Quincy Promes (steekpartij), een zelfgekozen trainingskamp in Qatar of een vanwege corona afgebroken trainingsweek in Portugal, waarbij Ajax coronaregels negeerde. Dan zegt hij liever niets. Hij is afwachtend, niet leidend. Zo is zijn karakter. Dat zit hem in de weg als het moeilijk is.

null Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant
Beeld Elisa Maenhout / de Volkskrant

Als hij dan eindelijk het podium beklimt, gebruikt hij steeds het woord casus, net als Ten Hag. Casus. En dat het ‘niet leuk’ is, deze affaire. Dan is Ten Hag de eerste die naar buiten treedt, drie dagen na de onthullingen. Dat deed hij goed, oordeelden de media. Hij was ‘diep geraakt’, en zei dat het ‘erg is voor de vrouwen die het leed moeten ondergaan’.

Ten Hag denkt dat seksueel grensoverschrijdend gedrag geen onderdeel is van de cultuur bij Ajax. Toch staat de Ajax-cultuur onder druk. Ajax koketteert met zijn cultuur. De Ajax Foundation bezoekt scholen. Soms is een speler mee. Lessen gaan over sparen, gezond ontbijten en andere levenslessen. Ajax voetbalt ook volgens een cultuur. Aanvallend, dominant. Ajax laat talenten tegenwoordig liever bij Jong Ajax voetballen dan dat het ze uitleent aan andere clubs, omdat ze dan alvast kunnen wennen aan de Ajax-cultuur. Maar wat is die nog waard, als de directeur foto’s van zijn piemel stuurt naar vrouwen op het werk? In die strijd zit Ajax, zelfs als het gedrag van Overmars een incident is.

De club voelt de spanning. Hoe moet het nu verder? Wie volgt Overmars op? Vertrekt Ten Hag? ‘De juiste focus houden’, zegt Ten Hag steeds. ‘De rijen moeten gesloten zijn. Anders kun je in topvoetbal niet werken. Er komen altijd tegenslagen. Dan moet je elkaar rugdekking geven. Anders kom je op een hellend vlak.’ Over volgend seizoen praten, dat vindt hij op dit moment ‘totaal ongepast’.

Het is ook een opluchting voor de club, zo’n wedstrijd in Lissabon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden