AIVD: Russen zitten achter regeringsdocumenten aan, honderden digitale aanvallen

Aan de vooravond van de inhoudelijke behandeling van de nieuwe inlichtingenwet spreekt AIVD-baas Rob Bertholee zijn zorgen uit over digitale aanvallen vanuit Rusland, China en Iran. Met name de Russen zouden proberen om gevoelige regeringsdocumenten buit te maken. Dat zegt Bertholee in een interview met EenVandaag.

Rob Bertholee, directeur-generaal van de AIVD. Beeld Mike Roelofs

Dat Nederland een doelwit is van buitenlandse hackers is een gegeven. De AIVD merkt al een aantal jaar in zijn jaarverslag op dat het aantal digitale aanvallen op Nederland toeneemt. Het zoeken naar daders is lastig omdat hackers geen handtekening achterlaten en het makkelijk is om sporen te wissen. Vandaar dat de AIVD vaak volstaat met de opmerking dat de dienst signaleert dat een aantal landen daarbij erg actief is. Dat zijn Rusland, China en in mindere mate Iran, Brazilië, India en Israël.

Wat nu nieuw zou zijn, is een forse toename en het feit dat de Russen specifiek op zoek zijn naar de meest gevoelige documenten: stukken van de ministerraad. Bertholee: 'Dan praat je over verslagen uit de boezem van de regering, beraadslagingen in een overheidsinstelling. Ik vind dat een gevaar voor onze democratie.'

Om wat voor aanvallen gaat het?

Dat er 'honderden cyberaanvallen' zijn, zegt op zichzelf niets. De vraag is om wat voor aanvallen het gaat. Gaat het om geavanceerde pogingen om door te dringen tot ministeries? Of gaat het om phisingmails zoals mensen die ook van criminelen krijgen? Daar zit een groot verschil tussen.

De Amerikanen en Britten bleken in 2013 heel diep te zijn geïnfiltreerd in de Belgische telecomprovider Belgacom en daar middels zeer kundige malware heimelijk gegevens uit te trekken. Het duurde jaren voordat deze infiltratie werd ontdekt. Eén zo'n geval heeft een enorme impact, waarbij een knullige phisingmail als het goed is geen schade veroorzaakt.

Toch lijkt het erop dat de AIVD steeds beter zicht krijgt op digitale aanvallen op de Nederlandse infrastructuur. Aan de andere kant heeft de dienst nu ook een belang om dit naar buiten te brengen. Volgende week spreekt de Kamer eindelijk over de nieuwe inlichtingenwet die de AIVD en de militaire inlichtingendienst MIVD meer bevoegdheden moet geven. In het publieke en politieke debat gaat het bij deze wet vaak over de mogelijkheden die de diensten krijgen om grootschaliger internetverkeer af te tappen.

'Dreiging is in jaren nog niet zo groot geweest'

Dit gaat een ongemakkelijk gesprek worden. Aan tafel Rob Bertholee, de belangrijkste man van de veiligheidsdienst AIVD. En zijn boodschap is: in de strijd tegen terreur moet de burger niet zeuren over privacy. Dus moeten we de AIVD gewoon vertrouwen en zomaar in onze laptop, smartphone en privéleven laten rondneuzen? Lees hier het interview. (+)

Onschuldige burgers

Tegenstanders spreken daarbij van een 'sleepnet' waarbij de communicatie van onschuldige burgers ook door de zeven van de diensten zal gaan. De AIVD en de MIVD willen graag dat het debat ook gaat over de digitale aanvallen van vijandelijke staten. De inlichtingenwet zou Nederland daar beter tegen beschermen.

Niet toevallig sprak het hoofd van de MIVD, Onno Eichelsheim, anderhalve week geleden in Trouw ook al over de Russische dreiging. Hij zei dat de nieuwe inlichtingenwet cruciaal is om een vuist te maken tegen digitale aanvallers. 'Die toegang tot de kabel is voor mij essentieel. Je ziet dat Rusland en China via de kabel opereren. Als ik hun activiteiten en cybercapaciteiten in kaart wil brengen, moet ik ook toegang tot de kabel hebben.'

Digitale dreiging: is onze democratie in gevaar?

'Tweede kamer krijgt team om hacks te voorkomen'

De Tweede Kamer krijgt een speciaal team om hacks te voorkomen. Dit stelt Kamervoorzitter Khadija Arib vandaag tegenover RTL Nieuws, naar aanleiding van berichtgeving over het hacken van Kamerleden. Journalisten wisten onder andere het Twitteraccount van SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij binnen te dringen. Eerder vandaag meldde minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders 'zeer, zeer alert' te zijn op cyberaanvallen. Politieke partijen zijn daarom bijgepraat door het Nationaal Cyber Security Centrum NCSC.

Hoe voorbereid zijn wij?

In december schreef onze expert Huib Modderkolk over de verscherpte beveiliging van computersystemen in de Nederlandse politiek. 'Of Russische hackers ooit in staat zijn geweest binnen te dringen bij politieke partijen in Nederland, is niet bekend. Toch signaleert inlichtingendienst AIVD al jaren dat 'overheidsinstellingen structureel doelwit zijn van omvangrijke en geavanceerde digitale spionageaanvallen' door buitenlandse staten.'

Bekijk hier ons hele dossier over de grenzen en gaten van de digitale wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden