Nieuws Jaarverslag

AIVD: islamitisch onderwijs staat onder groeiende invloed van ‘onverdraagzame’ salafistische predikers

Radicaal-islamitische aanjagers uit het ‘salafistisch spectrum’ krijgen een steeds steviger greep op het islamitisch onderwijs. Ze verspreiden er onverdraagzame en antidemocratische denkbeelden. Daarvoor waarschuwt de AIVD in zijn jaarverslag over 2018. 

Het gebouw van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in Zoetermeer. Beeld ANP

Radicale predikers

Een van de grote gevaren die Nederland voor de nationale veiligheid te duchten heeft komt uit salafistische hoek. Radicale predikers uit deze orthodox-islamitische stroming zijn bezig om binnen het islamitisch onderwijs ideeën te verspreiden die mogelijk een voedingsbodem creëren voor het gewelddadig jihadisme.

Dat stelde Dick Schoof, de kersverse directeur van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), dinsdag bij de presentatie van het jaarverslag over 2018. Het is de tweede keer in korte tijd dat een Nederlandse veiligheids- of inlichtingendienst bezorgdheid uit over het salafisme. Eind februari waarschuwde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) al dat salafisten ‘steeds actiever’ worden in het onderwijzen van een antidemocratisch gedachtegoed.

De AIVD is vooral bezorgd over een ‘nieuwe generatie welbespraakte predikers’ uit salafistische hoek die een steeds steviger greep op het islamitisch onderwijs krijgt. Zij onderwijzen een onverdraagzaam gedachtengoed dat jonge kinderen vatbaar kan maken voor jihadisme. Deze ‘radicaal-islamitische aanjagers’ zijn actief in naschoolse lessen Arabisch en islam, die worden gegeven in buurtcentra en moskeeën. De AIVD maakte niet expliciet om welke predikers het gaat. Wel wordt verwezen naar het Amsterdamse Cornelius Haga Lyceum, een islamitische middelbare school die vorige maand door de AIVD en de NCTV werd beschuldigd van het geven van ‘antidemocratisch onderwijs’ door ‘richtinggevende personen’ van salafistische snit.

Sommige moskeeën hebben zich al beklaagd over het gebrek aan duidelijkheid van de kant van de AIVD. In een verklaring stelt de Amsterdamse Blauwe Moskee dat het niet noemen van concrete voorbeelden van radicale predikers een ‘polariserend effect’ heeft. De moskee geeft wekelijks aan honderden studenten lessen Arabisch of islam. ‘Daar werken veel vrijwilligers aan mee. Met dit soort berichten gaat iedereen zich toch weer even achter de oren krabben.’

Jihadisme

De jihadistische terreur is terug van weggeweest op Nederlandse bodem, stelt de AIVD. Na de moord op filmmaker Theo van Gogh in 2004 vonden er geen jihadistische incidenten plaats. Tot 2018, toen twee aanslagen met een vermoedelijk terroristisch motief plaatsvonden. In Den Haag stak een Syrische man drie mensen neer, en in Amsterdam werden twee mensen ernstig verwond door een jonge Afghaan die wraak zei te nemen vanwege een cartoonwedstrijd over de profeet Mohammed, georganiseerd door PVV-leider Geert Wilders.

Een groot deel van de AIVD-capaciteit is daarom gericht op de jihadistische ontwikkelingen in Nederland. Volgens de AIVD kent Nederland een jihadistische beweging van ongeveer vijfhonderd mensen. Daarnaast sympathiseren enkele duizenden met het jihadistisch gedachtengoed zonder echt tot de beweging te behoren.

Volgens de AIVD bevindt de jihadistische beweging in Nederland zich in een heroriëntatiefase. Ze moet zien uit te vinden welke richting ze wil inslaan nu het kalifaat van IS opgerold is en veel leidinggevende IS-figuren ondergronds zijn gegaan. Dit gat zal volgens de AIVD hoogstwaarschijnlijk gevuld worden door Nederlandse Syriëgangers die uit het kalifaat zijn teruggekeerd met een bulk aan jihadistische kennis en statuur. Momenteel telt Nederland ongeveer vijfenvijftig teruggekeerde Syriëgangers die in verschillende mate ideologisch fanatiek zijn. De AIVD verwacht dat de ideologisch geharde terugkeerders – zelfs na het uitzitten van een eventuele gevangenisstraf – zich weer zullen aansluiten bij de jihadistische netwerken waar ze uit voortkomen of zelfs nieuwe netwerken zullen opbouwen.

Dit is vooral slechts nieuws voor de Syriëgangers die in Koerdische gevangenissen en vluchtelingenkampen verblijven. Zij zijn vaak overtuigde IS-leden die tot het laatst stand hielden in het IS-kalifaat. De politieke wil om hen te repatriëren zal er na dit AIVD-bericht niet bepaald groter op worden.

Ondertussen groeien hun aantallen wel. In de afgelopen weken steeg het aantal Nederlandse Syriëgangers in Koerdische gevangenissen en vluchtelingenkampen van vijftien naar veertig. Het gaat om dertig vrouwen en tien mannen. De AIVD verwacht dat hun aantal in de komende tijd zal toenemen tot maximaal zestig à zeventig personen.

Spionage door China, Rusland en Iran

Dit drietal landen vormt volgens de AIVD de ‘voorhoede’ die in Nederland op politiek en economisch gebied probeert te spioneren. Dat gebeurt volgens de inlichtingendienst bovendien steeds ‘brutaler’. Zo probeerde de Russische militaire inlichtingendienst vorig jaar digitaal in te breken bij de OPCW, een internationale organisatie die onderzoek doet naar het verboden gebruik van chemische wapens. Iraanse inlichtingendiensten zouden vooral belangstelling hebben in Iraans-Nederlandse personen en organisaties die te boek staan als tegenstanders van het huidige Iraanse regime. Volgens de AIVD zou Iran betrokken zijn geweest bij twee moorden op Nederlands grondgebied. In beide gevallen ging het om Iraanse dissidenten. De grootste dreiging op het gebied van economische spionage komt van China. Vooral Nederlandse bedrijven die actief zijn in hightech en energie hebben de interesse van Chinese spionagediensten. Om Nederland te beschermen tegen dit soort spionage roept de AIVD op om Chinese apparatuur buiten de deur te houden. China zou onder meer via mobiele telefoons van het merk Huawei inlichtingen proberen te verzamelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden