nieuwsinlichtingendiensten

AIVD en MIVD voldoen na twee jaar nog steeds niet aan inlichtingenwet

Inlichtingendiensten AIVD en MIVD voldoen bijna twee jaar na invoering van de nieuwe inlichtingenwet nog steeds niet aan de noodzakelijke waarborgen ervan. Dat constateert toezichthouder CTIVD in de derde voortgangsrapportage over de invoering van de wet waarover in 2017 een referendum plaatsvond.

Het hoofdkantoor van de AIVD. Beeld anp
Het hoofdkantoor van de AIVD.Beeld anp

De commissie bevestigt het beeld dat eerder door de Volkskrant werd geschetst: AIVD en MIVD worstelen met de nieuwe wet en er zijn veel discussiepunten met de toezichthouders.

Een heikel punt is bijvoorbeeld de omgang met grote datasets, die bijvoorbeeld verkregen worden na een hack. Beide toezichthouders van de diensten – zowel de TIB die vooraf toetst als de CTIVD die achteraf controleert – constateren dat AIVD en MIVD niet in staat zijn om op tijd de relevantie van gegevens te beoordelen.

Een van de voorwaarden voor het verkrijgen van bulkdata is dat de geheime diensten binnen maximaal anderhalf jaar bekijken welke data ze nodig hebben en de rest weggooien. Dit is van belang vanwege de grote privacyschending die dit soort datasets met zich meebrengen. Met name de AIVD blijkt niet in staat om aan die voorwaarde te voldoen. Mariëtte Moussault, voorzitter van de TIB, zei daarover: ‘De diensten willen soms grote operaties doen. We hebben geen discussies over simpele taps, wel over middelen waarbij de privacy van honderdduizenden mensen op het spel staat.’ En: ‘Is het redelijk om de data van zoveel mensen een jaar lang ongemoeid te laten?’ Die andere toezichthouder vindt nu dat de AIVD ‘onrechtmatig’ handelt door de datasets of delen daarvan tot ‘relevant’ te bestempelen om ze maar te kunnen bewaren.

Ook op andere terreinen zijn de diensten nog steeds niet in staat om goed met de nieuwe wet om te gaan. Dan gaat het bijvoorbeeld over de geautomatiseerde data-analyse: het koppelen van bestanden met metadata om personen te identificeren. Om te bepalen of de diensten binnen de wet blijven, wil de toezichthouder weten welke bestanden de diensten gebruiken - het liefst zo gedetailleerd mogelijk. AIVD en MIVD willen liever wat algemener blijven. De CTIVD nu: ‘Het is zaak dat de juiste mate van abstractie dan wel detail wordt bereikt, waarmee een gedegen rechtmatigheidstoets kan plaatsvinden.’

In de derde voortgangsrapportage valt op dat de CTIVD begrip heeft voor de worsteling van de AIVD en MIVD. ‘De nieuwe wet vraagt veel van de diensten’, schrijft de commissie meerdere malen. De commissie suggereert een onafhankelijke toets om vast te stellen of al het extra werk niet ten koste gaat van de operationele activiteiten van de AIVD en MIVD. Tegelijk stelt de toezichthouder vast dat er, ondanks het vele werk dat is verzet, nog steeds ‘aanzienlijke risico’s zijn op onrechtmatig handelen’. De voorzitter van de andere toezichthouder TIB, Moussault, reageerde onlangs minder begripvol op onvrede vanuit de AIVD over de nieuwe wet en de strenge toets door de TIB. ‘Soms moet de AIVD ook gewoon z’n verlies nemen en erkennen dat het niet mag’, zei ze in de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden