'AIVD-bronnen Somaliërs onbetrouwbaar'

AMSTERDAM - De ambtsberichten van de AIVD op basis waarvan de Somalische terreurverdachten een week geleden zijn opgepakt, waren maar deels gebaseerd op betrouwbare bronnen. Dat zegt advocaat C.A. Jonkers, die een samenvatting zag van de ambtsberichten die betrekking hadden op zijn twee cliënten.

De eigenaar van belhuis Banadir in de 1e Middellandstraat in Rotterdam staat in zijn winkel. Het pand werd vrijdag binnengevallen door de Nationale Recherche in het kader van het onderzoek naar de twaalf Somaliers die worden van verdacht van terrorisme.Beeld anp

Het versterkt de indruk dat de arrestaties zijn verricht op grond van beperkte informatie. Alle twaalf arrestanten zijn inmiddels op vrije voeten. De laatste, een 29-jarige man, is donderdag vrijgekomen. Net als twee anderen geldt hij nog wel als verdachte in het lopende onderzoek. Van de andere negen staat voor justitie vast dat zij niets met terrorisme te maken hebben.

Eén bron
De 48-jarige eigenaar van belwinkel Banadir II in Rotterdam is opgepakt op basis van één AIVD-bron van wie de betrouwbaarheid niet was vastgesteld, zegt Jonkers. De winkelier is dinsdag al vrijgekomen. Zijn naam was genoemd in verband met geldtransacties naar de islamitische strijdgroep Al Shabaab in Somalië.

Het merendeel van de vrijgelaten Somaliërs vermoedt dat deze tip afkomstig was van een 'afperser'. Hun advocaten Marjolein Dikkerboom en Michael Ruperti kondigden donderdag aan dat aangifte gedaan gaat worden tegen deze in Nederland woonachtige Somaliër. Hij zou hen onder druk hebben gezet om geld te betalen. 'Deden ze dat niet, dan zou hij diverse overheidsdiensten berichten dat deze Somaliërs banden hebben met een terreurorganisatie', aldus Dikkerboom.

Trainingskamp
De AIVD-informant die had gemeld dat de 29-jarige man in Jemen was geweest en daar mogelijk een trainingskamp van Al Shabaab had bezocht, stond te boek als betrouwbaar, zegt Jonkers.
Het klopt dat de man in Jemen is geweest, maar dat was naar zijn zeggen voor familiebezoek. De recherche heeft niet kunnen vaststellen of dat waar is. 'Zijn versie is de stand op dit moment', zegt Wim de Bruin, woordvoerder van het Openbaar Ministerie. Maar reden om hem langer vast te houden, was er niet.

De status van verdachte betekent dat 'niet vaststaat dat hij er helemaal niets mee te maken heeft', zegt De Bruin. Naast de twee genoemde Somaliërs betreft dat ook de 44-jarige eigenaar van de Rotterdamse belwinkel Juba. Advocaat Jonkers denkt dat het betekent dat de recherche de gebelde nummers uit hun mobiele telefoons nog wil natrekken, evenals de routes die opslagen zijn in de tomtom uit de auto waarin de 29-jarige werd gearresteerd.

Terreurofficier
Terrorismedeskundige Beatrice de Graaf zegt dat ambtsberichten van de AIVD altijd worden voorgelegd aan de landelijk terreurofficier. 'Die moet beoordelen of onmiddellijk moet worden ingegrepen, of dat het verstandiger is eerst met de verdachten te gaan praten.'
Vermoedelijk is er afgelopen week sprake geweest van circumstantial evidence, zegt De Graaf. Ze somt een opeenstapeling van aanwijzingen op, waarbij het directe bewijs ontbreekt.

'Een betrouwbare bron, vermoedelijk de CIA, stelt vast dat een verdachte op trainingskamp in Jemen is geweest; een andere bron meldt dat geld wordt overgemaakt aan de radicale beweging Al Shabaab; enkele Somaliërs hebben een kamer geboekt in een motel tegenover vliegveld Gilze-Rijen waar Apache-helikopters uit Afghanistan zijn gestationeerd. En het is Kerstavond.'

Kerstmis
Kerstmis is een christelijk symbool en daardoor een aantrekkelijk periode voor jihadi's om toe te slaan, legt ze uit. Vorig jaar Kerst vloog de 'onderbroekterrorist' vanuit Jemen via Schiphol naar Amerika. Ook zijn er eerder incidenten geweest rond kerstmarkten in Duitsland en de VS.

Dat op grond van dergelijke aanwijzingen is ingegrepen, begrijpt De Graaf. Het blijft ook allemaal binnen de wet. De terreurwetten zijn dermate ver opgerekt dat al kan worden opgetreden op basis van een aanwijzing. Bovendien wordt 'het net voor informatieverzameling steeds verder uitgegooid. We werken samen met zusterdiensten die met informatie komen waarvan de betrouwbaarheid vaak moeilijk is vast te stellen.'

Nu er zulke ruime terreurwetten zijn, moet zorg worden gedragen voor een stevig nazorgpakket, vindt De Graaf. Excuses zijn lastig, want juridisch lijken er geen grenzen overschreden. De overheid moet zich volgens haar meer inspannen om de naam van de gemeenschap te zuiveren en de geleden schade ruim te compenseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden