interviewErik Akerboom

AIVD-baas waarschuwt voor de opkomst van alt-right en infiltratiepogingen in partijen als Forum voor Democratie

Inlichtingendienst AIVD signaleert in zijn jaarverslag toenemend extremisme en onverminderde spionagedreiging. Door de pandemie zijn de tegenstellingen in de samenleving vergroot en krijgen radicale ideeën en rechts-extremisme meer voet aan de grond, zegt directeur-generaal Erik Akerboom.

Protest tegen de coronamaatregelen in maart nabij het Museumplein in Amsterdam.  Beeld Joris van Gennip
Protest tegen de coronamaatregelen in maart nabij het Museumplein in Amsterdam.Beeld Joris van Gennip

Jarenlang waarschuwde de AIVD dat spionage en buitenlandse inmenging de grootste dreiging zijn. Nu is dat het opkomend extremisme. Hoe is dat zo snel gedraaid?

‘Het jaarverslag begint met extremisme, maar daar moet je niet te veel rangorde in zien. Het extremisme is nu het meest actueel. Dan gaat het met name om kleine radicale groepjes binnen het anti-overheidsprotest die in een eigen bubbel complottheorieën delen en geweld verheerlijken.’

Hoe groot zijn die groepen?

‘Het gaat om kleine aantallen.’

Hoeveel is dat exact?

‘Enkele tot tientallen personen.’

Als het om zulke kleine aantallen gaat, maakt de dienst het dan niet te groot? In een crisistijd waarin de overheid drastische vrijheidsbeperkende maatregelen neemt, is het toch niet gek dat er woede is en onrust borrelt?

‘We moeten erg oppassen waar we in treden als dienst. We zijn zeer terughoudend. We begeven ons niet op het terrein van het activisme. En als het gaat over bedreiging of geweld, of dat nou politici zijn of journalisten, is dat een taak voor politie of andere overheidsinstanties. Wij kijken of het georganiseerd is of niet. Of het de democratische rechtsorde bedreigt. Dat zijn de momenten waarop wij alert zijn. Dat onderscheid houden we scherp in de gaten.’

En dat betreft een andere groep dan de rechts-extremisten die ook in opkomst zijn?

‘Ja, we zien dat een brede groep tegen het overheidsbeleid demonstreert. Dat is prima. Wij richten ons daar zoals gezegd niet op. Maar we zien dat rechts-extremistische groepen uit de schaduw treden, dat ze op sociale media heel actief zijn. Daar zit eenzelfde beweging in als bij die radicale onderstroom: interesse in wapens en geweld, extreme geluiden onder vooral jonge jongens. Dat heeft in het laatste jaar al tot een paar aanhoudingen geleid.’

Is de opkomst van rechts-extremisme een gevolg van de pandemie?

‘Het is echt gegroeid van erg klein naar tientallen, met een veranderd geweldspotentieel. We zien niet alleen meer de hooligans en zwakzinnigen bij het rechts-extremisme, maar ook een intellectuele groep. De jonge jongens zijn van de actie en het geweld.’

U onderscheidt denkers en doeners binnen het anti-overheidsextremisme. Wie zijn de denkers?

‘Goed opgeleide mensen met internationale contacten die een bedenkelijk gedachtegoed verspreiden alsof het normaal is.’

Wie zijn dat?

‘Daar kan ik geen antwoord op geven.’

Aan wat voor mensen moeten we denken?

‘Het zijn mensen die actief zijn op internetfora. Die het debat in eigen kring aanjagen. En die zeer geïnteresseerd zijn in internationale contacten met geestverwanten in Duitsland en de Verenigde Staten. Ze koppelen ideologische ontwikkelingen daar aan ontwikkelingen in Nederland, zoals polarisatie en het coronabeleid.’

De AIVD waarschuwt ook voor het alt-rightgedachtegoed. Is de politieke partij van Thierry Baudet daarmee ook een bedreiging voor de Nederlandse rechtsorde?

‘Ik geef geen kwalificaties van politieke partijen en we doen ook geen onderzoek naar politieke partijen. We zien wel dat het rechts-extremisme toegang probeert te krijgen tot de politieke en bestuurlijke centra. Daar waarschuwen we politieke partijen soms voor.’

Hoe vaak heeft u Baudet gewaarschuwd?

‘Daar doe ik geen mededelingen over.’

Maar u heeft gesprekken met Baudet gevoerd.

‘Zeker, met verschillende politieke partijen. Zodra wij zien dat personen die wij in onderzoek hebben proberen te infiltreren in politieke partijen, waarschuwen wij de partijvoorzitters.’

 Erik Akerboom: ‘We hebben nog steeds de meeste zorgen over de permanente stroom digitale aanvallen op Nederland.’ Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant
Erik Akerboom: ‘We hebben nog steeds de meeste zorgen over de permanente stroom digitale aanvallen op Nederland.’Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

Spionage was voorheen de grootste dreiging. Is dat veranderd?

‘Nee, we hebben nog steeds de meeste zorgen over de permanente stroom digitale aanvallen op Nederland en de digitale weerbaarheid van overheden en instellingen. Het aantal digitale verstoringen was in de eerste maanden van dit jaar enorm. China, Rusland en Iran: het offensieve karakter neemt eerder toe in plaats van af. Er is een enorme honger naar informatie – zowel politiek, militair als economisch. We moeten daar een breed offensief tegen te weer stellen.’

De AIVD wil zich meer gaan inzetten voor de economische veiligheid van Nederland. Hoe?

‘Dat is vooral defensief, we gaan niet aan bedrijfsspionage doen. Dus onderkennen wat er gebeurt, bedrijven en instellingen bewust maken van het risico op spionage, aanvalsstructuren in kaart brengen en eventueel tegenmaatregelen nemen, zoals spionnen uitzetten.’

Kunnen dat ook digitale tegenmaatregelen zijn? Terugslaan?

‘Daar zijn we zeer terughoudend in. We willen niet zelf een verstoorder zijn van publieke infrastructuur.’

En als het bijvoorbeeld gaat om het uitschakelen van een command-and-controlserver die een buitenlandse spionagegroep gebruikt om in Nederland aan te vallen?

‘We nemen weleens maatregelen. Welke dat precies zijn, daar kan ik niets over zeggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden