Vijf vragen overIllegale vakantieverhuur

Airbnb te huur. Kijkt uit op juridisch doolhof

De Raad van State vindt de Amsterdamse aanpak van vakantieverhuur in strijd met de wet. Juristen buigen zich over de reikwijdte van de uitspraak. Gaat er veel veranderen in het ‘Airbnb-beleid’?

Toeristen in Amsterdam. De gemeente probeert illegale vakantieverhuur aan te pakken. Beeld ANP

Wat betekent de uitspraak voor mensen die hun woning aanbieden aan toeristen?

Formeel gesproken gaan verhuurders nu al over de schreef als ze hun huis zonder vergunning één dag aan toeristen verhuren. Moet de verhuurder nu als de wiedeweerga een vergunning gaan aanvragen? Dat lijkt verstandig, schat Victor Oranje van WS Advocaten & Mediators in, hoewel nog geen enkele gemeente een vergunningsstelsel heeft. Zo zouden verhuurders zich kunnen indekken, voor wanneer de gemeente haar bestuurlijke fout heeft hersteld en opnieuw gaat handhaven. 

Jim Friedrich van Quest Advocaten oppert daarentegen dat verhuurders er verstandig aan doen om eerst af te wachten wat de gemeente doet. Voor juristen zelf blijkt het dus al ingewikkeld om de reikwijdte te taxeren van de uitspraak van de Raad van State, laat staan voor mensen die willen verhuren. Dit beklemtoont ook Oranje.

Hoe moet de gemeente nu handhaven?
Volgens Jon Schilder, hoogleraar bestuursrecht aan de Vrije Universiteit, kan de gemeente met een relatief eenvoudige ingreep de ontstane onduidelijkheid oplossen. ‘De gemeenteraad kan de verordening aanpassen: zwart op wit stellen in welke gevallen ze vakantieverhuur niet als woningonttrekking zien, en daar vervolgens op handhaven.’

Daarnaast kan de gemeente in afwachting van de nieuwe wetgeving beperkt handhaven of niet beboeten. Er kan wel een moeilijke situatie ontstaan wanneer een omwonende melding maakt van illegale vakantieverhuur, beargumenteert Maarten Klaassen, advocaat bij Pact advocaten. De gemeente is dan verplicht te handhaven.

Maar, zegt Schilder: ‘De gemeente kan er in zo’n situatie ook voor kiezen geen boete op te leggen.’ Technisch gezien kan de gemeente ook nu iedereen zonder vergunning een boete opleggen, ook als die persoon slechts één of twee nachten een woning verhuurt. Dat ze dit gaan doen, acht Schilder onwaarschijnlijk. ‘Dat zou heel hard zijn.’

Wat betekent de uitspraak voor de boetes die de gemeente Amsterdam oplegt voor illegale vakantieverhuur?

Er waren twee boetes die konden worden opgelegd volgens de huisvestingsverordening van de gemeente Amsterdam: een van 6.000 euro voor het niet voldoen aan de meldplicht en een van 20.500 euro voor het onttrekken van een huis aan de woningmarkt. Door de uitspraak van de Raad van State kan zowel de meldplicht als de boete van 6.000 euro bij het grofvuil worden gezet.

Juristen zijn het erover eens dat het aanvechten van deze boete kansrijk is, mits de gestelde termijn van zes weken nog niet is verstreken. Na deze periode is een boete onherroepelijk, tenzij iemand al in een beroepsprocedure zit. Mensen die langer geleden de boete kregen en hebben betaald, hebben geen recht op restitutie. Tenminste, juridisch gezien. De gemeente heeft de ruimte om coulance te betrachten, als politiek gebaar.

De boete van 20.500 is een ander verhaal, stelt Klaassen. ‘Dat is de boete op woningonttrekking.’ Wie zich daar schuldig aan maakt, is in overtreding; daaraan verandert de uitspraak van de Raad van State niets.

Toeristen met rolkoffers op het Leidseplein in Amsterdam. Beeld ANP

Wat betekent deze situatie voor een platform als Airbnb?

In formeel juridische zin raakt de uitspraak Airbnb niet, zeggen advocaten en ook de Raad van State zelf. De uitspraak gaat louter over de voorwaarden die een gemeente stelt en over verplichtingen die verhuurders hebben. Maar dat de uitspraak het platform in de portemonnee zal raken, lijkt zeker.

Jim Frielink van Quest advocaten: ‘Als verhuurder kun je je nu niet meer beroepen op de vrijstellingsregeling die in de gemeentelijke verordening is opgenomen en ben je in principe dus verplicht een vergunning te hebben. Dat alleen al zal meer mensen huiverig maken.’  

Juristen verschillen van mening over de vraag of de vergunningplicht als consequentie heeft dat een gemeente een handhavingsplicht heeft bij klachten van omwonenden. Hoewel sluitende controles en honderd procent handhaving een illusie zijn, kan alleen al de vrees daarvoor leiden tot het afhaken van potentiële verhuurders. Een handhavingsteam op de stoep na een klacht van de buren, dat is geen prettig vooruitzicht - en het is goed mogelijk dat de gemeente daar wel toe verplicht zal zijn.

Er ligt een voorstel klaar. Draagt zo’n Wet toeristische verhuur van woonruimte bij aan het beteugelen van het aanbod?

Het wetsvoorstel, waarover de Raad van State positief adviseerde, is een aanpassing aan de Huisvestingswet. Gemeenten kunnen straks een registratieplicht invoeren voor verhuurders als er schaarste is op de woningmarkt. Het systeem komt erop neer – in Chicago wordt het al toegepast – dat de huiseigenaar die zijn woning aan toeristen wil verhuren, bij de gemeente een registratienummer aanvraagt dat wordt gekoppeld aan het huisadres.

Het nummer moet verplicht in de advertentie worden gemeld. Voor de gemeenten die het meest te maken hebben met deze verhuur, gaat de regeling niet ver genoeg: platforms als Airbnb, Booking en Expedia blijven buiten schot, omdat zij niet verplicht kunnen worden te controleren of verhuurders zich aan de regels houden. Dat kan niet anders, zegt minister Stientje van Veldhoven (Wonen), verwijzend naar een uitspraak van het Europese Hof van Justitie waarin staat dat Airbnb een informatiedienst is en geen verhuurmakelaar. 

Volgens het te behandelen wetsvoorstel kan de boete voor het onttrekken aan de registratieplicht oplopen tot 83 duizend euro.

Nu de uitspraak van de Raad van State alle vakantieverhuur zonder vergunning de facto illegaal heeft gemaakt, moet Amsterdam, net als andere grote Nederlandse gemeenten, zich bezinnen op nieuw beleid.

Illegale verhuur van woningen via platforms als Airbnb is een hoofdpijndossier voor de gemeente Amsterdam. Het gemeentebestuur poogt al jaren de explosieve vakantieverhuur in de hoofdstad aan te pakken, met wisselend succes.

In december stuurde staatssecretaris Stientje van Veldhoven een voorstel naar de Tweede Kamer voor een uitbreiding van Huisvestingswet. Het voorstel biedt ruimte voor een registratieplicht voor vakantieverhuur. Een wassen neus, vond onder anderen de Amsterdamse wethouder Laurens Ivens: men kon verhuurplatforms niet verplichten dit te handhaven.

Een uitspraak van het Europees hof waarbij Airbnb werd aangeduid als ‘informatiemakelaar’ en geen verhuurder, was een volgende tegenslag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden