Aidsschandaal helpt nieuwe partij in Japan

Wat doet de Japanse kiezer die zijn regering beu is? De laatste jaren heeft hij zijn onvrede op hoogst ongebruikelijke manieren laten blijken, maar de grote ommezwaai bleef uit....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

TOKYO

'Wat, alweer een nieuwe partij?', riepen cynici die nog bitterheid van vorige teleurstellingen in de mond proefden. In de peilingen schiet de nog maar drie weken oude Minshuto (Democratische Partij) omhoog. De kiezers, vooral die in de steden, sluiten een nieuw hervormingsblok dankbaar in de armen.

Zij laten zich niet afschrikken door de ervaring van drie jaar geleden. Toen wipten afvalligen de al 38 jaar regerende Liberaal-Democraten (LDP). Maar die zaten een jaar later al weer op het regeringspluche. Het wanhopige electoraat koos daarna in Osaka en Tokyo tv-sterren tot burgemeester. In andere steden beleefden de afgeschreven communisten een comeback.

Op het eerste gezicht lijken de democraten sprekend op weer zo'n club weglopers uit de LDP. Een oud-politicus uit die partij vergeleek ze met roomijs: 'Het smaakt zoet, maar smelt in de politieke hitte'. Met hun frontale aanval op de in Japan oppermachtige bureaucratie raken ze evenwel een gevoelige snaar. Want als de kiezers een ding willen, dan is het verandering. Zo graag, dat alle partijen dit credo uitdragen.

Alleen, zij worden niet meer geloofd. En de democraten nog wel, want die hebben Naoto Kan in hun gelederen, Japans populairste politicus, die als minister van Volksgezondheid het falen van de overheid in het aidsschandaal blootlegde. De van de LDP-splinter Sakigake afkomstige Kan won in zijn eentje een bitter gevecht met het eigen department en wordt gezien als de ideale veldheer in de oorlog met het bureaucratische establishment.

'De Japanners hebben het gevoel dat ze op het tweede plan komen', zegt Masao Miyamoto, een oud-ambtenaar van Volksgezondheid, die vol walging een bijtende kritiek schreef over de almachtige bureaucratie. 'In de Aids-affaire ging het om ordinaire bescherming van geneesmiddelenbedrijven tegen buitenlandse concurrentie'.

Het droeve verhaal van de vierhonderd hemofiliepatiënten, die stierven omdat het ministerie willens en wetens weigerde besmet bloed terug te halen begon in 1983 en bereikte tien dagen geleden een climax met de arrestatie van een hoge ambtenaar van het departement, drie directeuren van een farmaceutisch bedrijf en een prominente hemofilie-onderzoeker. Ze zijn aangeklaagd wegens 'misdadige onachtzaamheid'.

Hoewel elders ook aids-schandalen losbarstten, zien de Japanners het hunne volgens Masao als een typische uitwas van de veel te nauwe belangenverstrengeling in de onheilige drie-eenheid tussen politiek, ambtenarij en industrie. Het ministerie bereidde in 1983 wel maatregelen voor die de verspreiding van besmet bloed moesten tegengaan, maar invoering werd op het allerlaatste moment uitgesteld.

Kan stelde een onderzoek in waaruit bleek dat ambtenaren van zijn departement er alles aan deden om het schandaal in de doofpot te stoppen. Een paar maanden geleden verklaarde een van de betrokken hoogleraren tegenover parlementariërs dat hoge ambtenaren de invoer van onbesmet, verhit bloed een half jaar vertraagden om vrienden bij de onvoorbereide Japanse bloedproducenten ter wille te zijn.

De minister werd door deze strijd zo populair, dat een LDP-topman zich beklaagde: 'Ik wil de naam Kan niet meer horen. Mijn vrouw en dochter stemmen op hem.' Kans democraten kiezen voor het volk en hopen dat het volk hen beloont. Ze hebben concretere plannen om de bureaucratische macht te breken dan de andere partijen die het hervormingsgeloof belijden. Financiën, de superman onder de ministeries, mag van hen niet langer de begroting opstellen, maar moet dat door de premier laten doen.

Met de roep om meer sociale zekerheid, de inbreng van een fors contingent van de door de coalitie met de LDP geruïneerde sociaal-democraten, en betere milieubescherming plaatst de nieuwe lijst zich ferm links van de twee grote conservatieve blokken die weinig van elkaar verschillen.

Akira Nagatsuma (36) voert in zijn district in het centrum van Tokyo campagne per fiets. 'Niet alleen omdat het goed is voor het milieu, het is ook veel efficiënter'. Hij heeft nog geen campagne-apparaat en hoopt desondanks meer mensen te bereiken dan zijn concurrenten die met hun geluidswUFoNew Age denker, roept deze link met de oude machtklieken vraagtekens op over de oprechtheid van de boodschap. Yukio's vrouw is de erfgename van Bridgestone, een van de grootste bandenfabrikanten in de wereld.

Sommige opiniepeilers denken dat de partij als tweede kan eindigen voor de oude vernieuwers, die in de oppositie steeds meer op de regeerders gingen lijken. Want in een Japan, waar bijna iedereen om verandering roept, is de Democratische Partij de fakkeldrager van de vernieuwing geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden