Ahmed Aboutaleb: 'Ik heb nooit naar meisjes gefloten'

Ooit wou hij dichter worden, maar hij is nu burgemeester van Rotterdam. Ahmed Aboutaleb kwam op zijn 15de naar Nederland. Hij is uitgegroeid tot een klassieke bestuurder, beleefd, formeel en op zijn hoede. En moslim ook, die soms bewust de confrontatie zoekt met geloofsgenoten: 'Juist ik moet me uitspreken.'

Beeld Linelle Deunk

'Het leven neemt hij niet lichtvaardig.' Peter van Heemst, oud-fractievoorzitter van de PvdA in Rotterdam, over partijgenoot Ahmed Aboutaleb. Op zijn beurt nam in 2008 Van Heemst de speurtocht naar een nieuwe burgemeester niet lichtvaardig. Dertig, misschien wel veertig mensen werden benaderd. Er waren tot in de laatste ronde gedoodverfde kandidaten bij; Gerd Leers, de burgemeester van Maastricht, Geert Dales, tot een jaar daarvoor burgemeester van Leeuwarden. Maar tot verrassing van velen werd het Aboutaleb, Marokkaanse Nederlander, moslim met gereformeerde allure.


In besloten zitting stemde begin deze maand de Rotterdamse gemeenteraad in met een tweede termijn voor Aboutaleb. De meerderheid was groot, zo wordt verzekerd.


Terug naar 1976. 15 was hij, zoon van een imam, die toen hij 3 was vooruitging naar Nederland, land van beloften. Hij bleef achter in Beni Sidel, een dorp in het Rifgebergte, met moeder, zes broertjes en zusjes, en grootvader. Hij was anders dan de anderen in Beni Sidel. Droomde ervan dichter te worden en in Bagdad te gaan studeren. Maar voorlopig bestond zijn wereld, in eigen woorden, uit 'een koe, een ezel, een waterput, heel veel stenen'. Op blote voeten liep hij achter de geiten aan.


Totdat hij op zijn 15de op 17 oktober 1976 met moeder en zes van haar kinderen zijn intrede deed in Nederland. Vanuit zijn dorp had hij vooraf de Nederlandse ambassade gevraagd om informatie. Ze hadden een dik pakket gestuurd. Folders over kaas en klompen en over de Keukenhof.


In maart 1982, Ahmed Aboutaleb was 20 en vijf jaar in Nederland, bracht hij in accentloos Nederlands, doch in een ingewikkelde zin, de eerste ervaringen onder woorden. Hij was te gast in het nachtprogramma Rust Zacht van de VPRO, gepresenteerd door Joop van Tijn.


De jonge Ahmed: 'Mijn eerste indruk was dermate groot eigenlijk dat hetgene wat ik het eerst gezien heb mijn gedachten dermate heeft vastgehouden gemagnetiseerd heet het in vaktermen dat ik die gedachten nog steeds heb vastgehouden.' Hij bedoelde Schiphol, vliegtuigen, roltrappen, winkels, hoornen des overvloeds.


Zijn oordeel over Nederland was nog ongerept. Zijn vader had het almaar over teruggaan. Telkens veegde Ahmed die suggestie van tafel. 'Ik heb gewoon geen zin om in Marokko verder te leven.' Maar ook aan Nederland had hij de pest: 'Ik zie dat de Nederlandse samenleving steeds zieker en zieker wordt en wie krijgt de schuld van de dilemma's? Dat zijn wij, wij buitenlanders.'


Als een kat uit de zak was hij in 1976 losgelaten in de grote, vreemde stad. In Den Haag kwamen ze te wonen, in een portiekwoning in Molenwijk. Huilen, huilen, wat heeft hij in de eerste maanden verschrikkelijk moeten huilen. In alles voelde Ahmed Aboutaleb zich ontheemd. Radeloos zelfs. Hij droeg de weg van school naar huis bij zich op een velletje papier; hij zou anders hopeloos verdwalen. En dan was er nog de regen en de kou van het polderland.


Een keer moest het stoppen, dat huilen. Hij heeft zichzelf een plicht tot slagen opgelegd. Die verplichting geldt nog steeds.

Beeld ANP Kippa

Obama-achtig

Ahmed Aboutaleb behoort tot de weinige Nederlanders die The New York Times heeft gehaald. Op 5 januari 2009, de dag waarop hij werd geïnaugureerd, schreef de bekendste krant ter wereld over de eerste Marokkaan in Nederland die het tot burgemeester wist te schoppen. Een Obama-achtige putsch!

'The son of an Islamic preacher became the first Moroccan-born mayor of a Dutch city (...), a landmark in the successful integration of immigrants. Mayor Ahmed Aboutaleb of Rotterdam (-) has been likened to President-elect Barack Obama for breaching barriers that have long kept immigrants out of office in the Netherlands.'

Woordenboeken

In de derde week na aankomst in Nederland kocht hij voor 200 gulden woordenboeken. Hij begon aan de lagere technische school, hij deed de middelbare technische school, doorliep de hogere technische school. Hij is nu 53, hij is 38 jaar in Nederland en al die tijd heeft hij vooral één boodschap. 'Onderwijs, onderwijs, onderwijs en nog eens onderwijs', zei hij in 2006 tegen Cisca Dresselhuys van Opzij. Moeten thuiszittende allochtone vrouwen niet bevrijd worden uit hun opsluiting, vroeg Dresselhuys. Nee, was het antwoord. 'Die moeten eerst leren lezen en schrijven. Pas dan kun je een zinvol gesprek met ze hebben over emancipatie.'

Het is nog steeds zijn mantra. Hij gaf als burgemeester een gastles op een mavo in Delfshaven. Overwegend allochtone kinderen. Hij las een gedicht voor in het Arabisch. De strekking: ouders die hun kinderen geen kennis laten verwerven, zijn als ouders die hun kinderen als soldaat zonder wapen naar het front sturen.

In het begin sprak hij Arabisch met zijn oudste dochter. Bewust. Net zoals hij daar abrupt een einde aan maakte toen hij hoorde dat een kind daar een leerachterstand van oploopt. Afgelopen zaterdag stond een interview met hem in het AD: 'Diederik Samsom vroeg me een tijdje geleden wat minister Opstelten van Veiligheid meer kan doen voor Rotterdam. Ik zei: niets, maar ik verwacht daarentegen heel veel van de minister van Onderwijs.'

Zijn uitverkiezing in de vertrouwenscommissie destijds in 2008 tot opvolger van burgemeester Opstelten ging zonder slag of stoot. PvdA'er Van Heemst, de voorman van wat toen nog de grootste raadsfractie was, had aanvankelijk twijfel. Leefbaar Rotterdam zou een benoeming van Aboutaleb als provocatie beschouwen. Er hing bovendien 'een Amsterdams sfeertje' rond de man. 'Maar hij stak er met kop en schouders bovenuit.'

Toen de vertrouwenscommissie hem sprak, stond Aboutaleb onder politiebescherming. Het was niet de eerste keer. Met name in zijn tijd als wethouder van Amsterdam, tussen 2004 en 2007, is hij ernstig bedreigd, hij moest enige tijd zijn gezin verlaten. Van Heemst: 'Iemand vroeg: wat houdt u op de been? Zonder één moment van aarzeling antwoordde hij: 'De wil om het goede te doen'.'

Eenmaal benoemd is de Marokkaanse Nederlander en belijdend moslim Aboutaleb een paar maal onderuit geschopt, met name door Leefbaar Rotterdam. Fractievoorzitter Ronald Sörensen vond het heel erg dat Rotterdam een Amsterdammer kreeg, een carrièremaker en een Ajax-supporter. 'Maar het allerergste is dat Aboutaleb twee paspoorten heeft.' Marco Pastors verklaarde na een gruwelijk uit de hand gelopen feest op het strand van Hoek van Holland: 'Veiligheid kan je aan een burgemeester met een islamitische achtergrond niet toevertrouwen.'

Aboutaleb overleefde zijn eerste jaar. Hij gaf geen krimp, bleef beleefd, hoe smerig de aanvallen soms ook waren. En hij organiseerde zijn steun in de stad, onder de burgers. Dat doet hij nog steeds. Schoolbezoeken zijn bijna aan de orde van de dag. Hij belt aan bij willekeurige mensen: mag ik u vragen, hoe is het met u en de stad?

Hij is geen zwierige man; er hangt een zekere stilte om hem. Maar op verloren uurtjes maakt hij een wandelingetje door de straten. Je kunt hem gewoon tegenkomen tussen de schappen van Albert Heijn, als hij boodschappen doet. Dat zijn activiteiten waarop voorgangers als Peper en Opstelten moeilijk te betrappen waren.

Een belangrijk moment in zijn strijd als bestuurder te overleven, was de organisatie van de Tour de France van 2010, die in Rotterdam van start ging. Het was een grote gebeurtenis voor de stad. Het evenement bleek perfect georganiseerd. Er is een foto waarop Aboutaleb met Christian Prudhomme, directeur van de Tour de France, in een open auto door de stad rijdt. Hij straalt. Alles wat bij hem hoort, het formele, dat op zijn hoede zijn het was voor één keer weg.

De plicht tot slagen is de rode draad in het bestaan van Ahmed Aboutaleb. Het krijgt vorm in nagenoeg volmaakte onberispelijkheid. Of hij weleens zoals sommige Marokkaanse jongens 'hoer' had geroepen naar een vrouw, wilde Cisca Dresselhuys weten in haar interview voor Opzij. Hij had een keer afstand genomen van een vriend, antwoordde Aboutaleb. Die vriend floot naar meisjes. 'Ik heb nooit naar meisjes gefloten en dat zal ik ook nooit doen.'

Beeld Linelle Deunk

Ahmed de Onberispelijke

Hij leeft in het besef dat hem de maat wordt genomen. Als Marokkaan. Als moslim. Soms is het alsof hij zich op voorhand indekt. Jazeker, hij is een gelovige moslim, hij is belijdend. 'Maar', zei hij in een documentaire van RTV Rijnmond, 'uitsluitend voor mezelf. De stad, het land zal nooit last hebben van mijn levensovertuiging.' Ahmed de Onberispelijke zal geen overlast geven. Iedereen moet weten: hij bewandelt de kaarsrechte weg.

Paradoxaal genoeg wordt hij zo de knuffel van de moslimhaters. Op de dag na de moord op Theo van Gogh in 2004 hield hij in de Al Kabirmoskee in Amsterdam-Oost een geëmotioneerde toespraak. Strekking: een moslim die niks ziet in de Nederlandse waarden moet zijn koffers pakken en vertrekken. Op het internet verscheen een stuk onder de titel 'Eruit met dat tuig'. De schrijver constateerde: 'We hebben een medestander gevonden in de Amsterdamse wethouder Ahmed Aboutaleb.'

Hij zoekt de confrontatie met de eigen groep. 'Juist ik moet me uitspreken', zegt hij dan. Begin september schreven Aboutaleb en loco-burgemeester Joost Eerdmans een opiniestuk in Trouw. De Rotterdamse moslims moeten zich massaal uitspreken tegen IS, meende het tweetal. Het ontbreekt in moslimgemeenschappen aan moreel leiderschap, voegde Aboutaleb hieraan toe in Nieuwsuur.

Afgelopen zondag sprak zijn Amsterdamse collega Eberhard van der Laan hem tegen. In de Abel Herzberglezing zei de burgemeester van Amsterdam dat het niet goed is specifiek van Nederlandse moslims te verlangen de islamitische terreurbeweging af te wijzen. 'Niemand wil over één kam geschoren worden met extreme anderen.'

Precies dat was het verwijt dat hem werd gemaakt in een fel debat in de Rotterdamse gemeenteraad. 'Dit is polariserend', zei Nourdin El Ouali van de moslimpartij Nida. 'U had moeten zeggen: we moeten met 620 duizend Rotterdammers opstaan tegen IS.'

Het Platform van Islamitische Organisaties in Rotterdam zegt zich zorgen te maken over de toon die wordt gevoerd door onder anderen Aboutaleb en Eerdmans. Directeur Marianne Vorthoren: 'Steeds meer Nederlandse moslims voelen zich daardoor tweederangsburger in eigen land. Grote woorden drijven mogelijke jihadstrijders alleen maar meer in de armen van radicalen.'

Aboutaleb zette in de raadzaal een klassieke burgervader neer: 'Ik krijg mails: 'Burgemeester, help, zeg iets, ik heb vertrouwen in u.' Voorzitter, dat doet iets met mij. In mijn leidende rol van burgemeester wil ik me daarover uitspreken.'

Op zo'n moment is de dolende jonge Marokkaan van 15 op zijn 53ste uitgegroeid tot een zelfverzekerde Hollandse bestuurder. Soms bijna een gewone regent. 'Je doet het als burgemeester ook nooit goed', bromt hij dan.

Beeld ANP

'Zéér weloverwogen'

Aboutaleb was op bezoek bij de Nelson Mandelaschool in de Afrikaanderwijk waar de straten zijn vernoemd naar blanke Zuid-Afrikanen. Een kind vroeg hoe hij burgemeester was geworden. Hij zei: 'Alles in mijn leven is toevallig gegaan.' Hij was directeur van Forum, wethouder in Amsterdam, staatssecretaris en nu dus burgemeester van Rotterdam.

Oud-fractievoorzitter Van Heemst: 'Ik denk dat iedere stap in zijn leven zéér weloverwogen is. Ik denk dat elke stap in zijn carrière zéér zéér weloverwogen is, bewust als hij zich is van zijn roeping.'

Loopbaan Ahmed Aboutaleb

1961 - Op 29 augustus geboren in Beni Sidel, Marokko

1976 - Komst naar Nederland

1984 - Getrouwd met Khaddouj; het echtpaar heeft drie dochters en een zoon

1987 - Opleiding hts elektrotechniek

1998 - Directeur Forum, instituut voor multiculturele ontwikkeling

2004 - Wethouder Sociale Zaken en Onderwijs in Amsterdam

2007 - Staatssecretaris Sociale Zaken en Werkgelegenheid

2009 - Burgemeester van Rotterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden