Agressiever lenen voor de staat

De overheid wil minder rente betalen over zijn staatsschuld, maar evenmin het risico lopen dat de rentelasten snel oplopen. 'We moeten netjes omgaan met belastinggeld.'..

Elke huizenbezitter in Nederland kijkt dezer dagen of het al loont om de hypotheek over te sluiten. De rentestand is op een historisch laag punt beland, en voor steeds meer huiseigenaren begint het aantrekkelijk te worden om de oude lening af te lossen voor een nieuwe, met een lagere rente.

Wat voor huiseigenaren geldt, geldt echter niet voor de schuldenaar die de Staat der Nederlanden heet. De overheid heeft leningen uitstaan ter waarde van 172 miljard euro. Over sommige van die leningen betaalt de overheid nog rentepercentages van 7 procent of meer. Het zou de schatkist vele honderden miljoenen schelen om die leningen af te lossen, en nieuwe uit te geven - vanzelfsprekend tegen een lagere coupon.

'Elke keer dat ik privé iets aan mijn hypotheek probeerde te doen, ging het verkeerd', zegt Agent Leo Verwoerd van het ministerie van Financiën, de man die verantwoordelijk is voor de uitgifte van al het Nederlandse schuldpapier. 'In mijn werk kan ik de neiging onderdrukken om nu alle obligaties af te lossen en goedkoop geld aan te trekken. Uit het oogpunt van risicomanagement zou dat ook niet eens kunnen.'

Verwoerd doelt daarmee op het risico dat de rente zal oplopen. Als de overheid alleen kortlopende leningen uit heeft staan - bijvoorbeeld van een jaar - is een oplopende rente heel gevaarlijk. Die korte leningen moeten dan namelijk aan het eind van het jaar worden geherfinancierd, en dat kan dan alleen gebeuren tegen een hogere marktrente. Het resultaat: hogere financieringslasten voor de overheid.

Om dit risico te ondervangen bestaat de Nederlandse staatsschuld uit verschillende leningen die geleidelijk aflopen. Op die manier wordt het Agentschap van Verwoerd niet geconfronteerd met plotselinge schokken in de rentebetaling. 'We zijn geen profit center', zegt de topambtenaar. 'Het gaat om belastinggeld, en het is mijn taak om daar heel zorgvuldig mee om te gaan.'

Toch is ook het Agentschap langzaam maar zeker de koers aan het verleggen. In het komende jaar zal Financiën meer zogenoemd kortlopend schatkistpapier uit gaan geven, zo geeft Verwoerd aan. 'Kortlopend papier is nu toch goedkoper, en we creëren zo meer flexibiliteit.' Een iets agressievere manier van de staatsschuld financieren, dus. Want aan een lagere rente is een hoger risico verbonden. Deze tactiek leverde de overheid tussen 1999 en 2001 al 110 miljoen euro op.

Als nieuwe richtlijn hanteert het Agentschap dat de overheid jaarlijks voor maximaal 9 procent van het bruto binnenlands product aan nieuwe leningen mag afsluiten. Deze richtlijn biedt de ruimte om nog kortere leningen af te sluiten. Verwoerd wil jaarlijks voor 15 à 20 miljard euro aan leningen met een looptijd van enkele maanden afsluiten. Deze wijziging levert op jaarbasis nog eens tientallen miljoenen euro's op.

Ook de manier waarop obligaties worden verkocht, gaat voorzichtig op de helling. Eind jaren negentig koos het agentschap ervoor te werken met zogeheten Primary Dealers, 13 banken die op de uitgifte van staatsleningen mochten inschrijven. Elke maand organiseert het Agentschap een veiling, waar de Primary Dealers kunnen bieden op de obligaties. Afgelopen dinsdag bijvoorbeeld haalde de staat 2,7 miljard euro op, tegen een couponrente van 3 procent.

Nadeel van deze veilingmethode is dat het Agentschap het contact met de eindbelegger - doorgaans institutionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars - verloren heeft, stelt Verwoerd. Vanaf dit jaar gaat het Agentschap dan ook weer veilingen organiseren waarbij de eindbeleggers zelf op de leningen in kunnen schrijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.