Geneesmiddelentekorten

Agressie in de apotheek: ‘Er wordt met pillen gegooid en gedreigd’

Apothekers vangen de klappen van aanhoudende medicijntekorten, soms zelfs letterlijk. In het Gooi sluiten apotheken uit protest zelfs de deuren. ‘Iemand moet ergens een streep trekken. We zijn continu aan het de-escaleren.’

Apotheek Carlo Schneider in zijn apotheek aan het Zevenend in Laren. Beeld Raymond Rutting Photography

Bep Mulder (68) pakt haar nieuwe doosjes pillen vorsend aan. De apothekersassistent in Kortenhoef, een dorp in de Gooi- en Vechtstreek, heeft haar zojuist routineus uitgelegd dat ze nu alweer een ander merk krijgt van het diabetesmedicijn dat ze sinds een maand gebruikt. ‘Wegens leveringsproblemen. We kunnen die andere niet meer krijgen’, zegt de assistent. ‘Maar de werkzame stof is exact hetzelfde, hoor. Alleen de hulpstoffen van deze pillen zijn anders.’

‘Ik hoop dan maar dat het de goede hulpstofjes zijn’, zegt Mulder op een toon die argwaan verraadt. ‘Want je kunt er akelige bijwerkingen van krijgen.’ Ze is het wel gewend, ze wordt eigenlijk ‘om de haverklap op een goedkoper middel overgezet’, zegt ze even later. Blij is ze er niet mee. Heb je net een pil waar je het goed op doet, krijg je weer een andere. ‘De zorgpremies worden duurder en duurder, maar de pillen moeten goedkoper en goedkoper’, vat ze haar ergernissen samen. Achter haar zwelt de rij wachtenden aan.

Mulder ondergaat het allemaal vrij gelaten, maar er zijn genoeg patiënten die hun frustraties over niet-leverbare medicijnen botvieren op de apothekersassistent. ‘Er worden doosjes pillen terug over de balie gesmeten en er wordt gedreigd’, zegt Carlo Schneider, apotheker in het nabijgelegen Laren. Ruim de helft van de veertig apotheken in het Gooi bleef woensdagochtend gesloten nadat Schneider had opgeroepen tot actie, in een poging om aandacht te vragen voor medicijntekorten en de daaruit voortvloeiende irritatie en agressie bij patiënten. Ook in andere regio’s broeden apothekers op ­actie, volgens de branchevereniging KNMP.

Preferentiebeleid 

In 2016 bleek al uit een enquête onder apothekersassistenten dat ongeveer driekwart van hen dagelijks te maken heeft met boze patiënten die gefrustreerd zijn over het niet-leverbaar zijn van medicatie. Een van de respondenten geeft als voorbeeld van zo’n reactie: ‘Deze goedkope zooi wil ik niet, godverdomme. Als ik na het weekend dood ben, weet jij waardoor.’

Het probleem speelt dus al langer, maar wordt volgens Schneider steeds nijpender, omdat de lijst met niet-leverbare medicijnen elk jaar groeit. In 2018 ging het volgens de KNMP om 776 middelen die tijdelijk of definitief niet beschikbaar waren. ‘Kijk wat ik hier heb liggen’, zwaait Schneider in zijn kantoor opgewonden met een document. ‘Dit is de lijst van mijn leverancier met alle namen van medicijnen die er op dit moment niet zijn. Hoeveel zouden erop staan? Ik denk een stuk of honderd.’ 

Deels zijn de tekorten te wijten aan het zogenoemde preferentiebeleid van verzekeraars, menen althans de apothekers. Dat beleid houdt in dat verzekeraars per medicijntype een voorkeursmerk mogen aanwijzen – veelal het goedkoopste. Daardoor is het voor andere fabrikanten niet meer aantrekkelijk om hetzelfde medicijn in Nederland uit te geven en kan een tekort ontstaan. Maar volgens de verzekeraars worden medicijntekorten veroorzaakt doordat fabrikanten hun productie te grootschalig hebben geconcentreerd, bijvoorbeeld in China en India. Als er daar bij de aanlevering van grondstoffen iets misgaat, is er direct een probleem.

Aangifte

Wat de oorzaak ook is, Schneider is het zat met zijn assistenten de hele dag patiënten te moeten kalmeren. Hij doet zijn verhaal met één voet op zijn bureau uitgestrekt – onlangs heeft hij zijn been op drie plekken gebroken, dus hij moet rust houden. Maar verbaal dendert hij door. ‘Een keer moet iemand ergens een streep trekken. Het gaat landelijk om tientallen miljoenen doosjeswisselingen per jaar hè, en dan overdrijf ik niet. Wij zijn hier in de apotheek continu aan het de-escaleren. De overheid en de verzekeraars maken dit beleid, maar hier aan de balie vangen we de klappen.’

Sommige collega’s letterlijk: apotheker Michiel Verhulst uit Elsloo zei eind vorig jaar op de Limburgse zender L1 al aangifte te hebben gedaan nadat een klant hem was aangevlogen omdat hij werd overgezet op een ander merk medicijnen. Ook een apotheker in Weesp incasseerde al eens een klap van een woedende patiënt, weet Schneider.

In het chique Laren gaat zoiets doorgaans minder lijfelijk, maar ook daar wordt geëist en gedreigd. Het ergste dat Schneider heeft meegemaakt, was die keer dat iemand zei: ‘Als u mij die pillen niet geeft, stuur ik mijn advocaat op u af. Want als er nu iets met mijn zoon gebeurt, bent u aansprakelijk.’

De apotheker begrijpt de frustraties wel. ‘Het is ook heel vervelend, steeds maar weer andere doosjes, andere vormen en kleuren pillen. De ene patiënt maakt het niks uit en telt gewoon zijn hoeveelheid pillen, maar de ander raakt erdoor in de war en vergeet misschien vaker wat. Daardoor komt de medicatieveiligheid in het gedrang.’

Onrust

Er zijn patiënten die allerlei kwaaltjes koppelen aan hun verandering van medicijnmerk. ‘Die voelen ineens hier wat of daar wat’ – Schneider wijst op zijn rug en op zijn been. ‘En of dat nu klopt of niet, je creëert een heleboel onrust bij mensen. Ook mensen die aan chemotherapie zitten of hiv-positief zijn, dat zijn situaties die potentieel ­levensbedreigend zijn.’ Juist dan kunnen gedwongen medicijnveranderingen patiënten beangstigen. ‘Bij zulke ziektebeelden spelen emoties een belangrijke rol.’

Bij diabetespatiënt Bep Mulder gaat het er niet in dat medicijnen zo makkelijk inwisselbaar zijn. Zij merkt wel degelijk verschil. ‘Vooral bij de cholesterolverlagers. Eerst had ik een middel waar een patent op zat, en dat ging vrij goed. Toen dat patent was vervallen, was het blijkbaar financieel niet meer interessant om te maken, dus kon het niet meer worden geleverd.’ Dus kreeg ze een ander middel, maar ja, die bijwerkingen: pijn op de borst, verminderd gezichtsvermogen, een slechter geheugen. ‘Het staat ook allemaal in de bijsluiter hoor, twee kantjes met mogelijke bijwerkingen. Als ik die waslijst bekijk, denk ik dat ik binnenkort door die pillen de pijp uit ga.’

MEDICIJNTEKORTEN BLIJVEN MAAR TOENEMEN. HOE KOMT DAT?

Patiënten grepen vorig jaar opnieuw vaker mis wanneer zij in de apotheek hun medicijn kwamen ophalen. 769 medicijnen waren in 2018 minstens twee weken aaneengesloten niet leverbaar.

Apothekers moeten steeds vaker nee verkopen aan patiënten, omdat een medicijn niet meer te verkrijgen is. Waarom is het zo moeilijk om dergelijke tekorten te voorkomen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden