Agnes Jongerius: 'Als we nu muren optrekken, geven we toe dat het Europese project mislukt is'

Donkere wolken pakken zich samen boven Europa. Denemarken trekt muren langs zijn grenzen op en Griekenland dreigt uit de euro te vallen. Alleen voor vakantiegangers is er goed nieuws: het is een tropische dag en de roaming-tarieven worden afgeschaft. Vandaag nemen we in de Nieuwsbreak de dag door met Europarlementariër en voormalig vakbondsvoorvrouw Agnes Jongerius, die de Europese toekomst somber inziet.

Agnes Jongerius in het Europees Parlement. Beeld anp

Laten we vandaag beginnen met het goede nieuws: het wordt warm vandaag. Bent u in de zon gaan zitten voor het interview?
'Nee, ik heb binnen een plekje gevonden, voor de deur van de liberale partij. Daar hebben ze tenminste airconditioning.'

In Nederland is een Nationaal Hitteplan van kracht. Hebben ze dat in Brussel ook?
'Ja! Alle parlementaire medewerkers hebben een hele lijst met instructies gekregen, waarin onder andere staat dat ze vandaag ook 'niet-knellende kleding' mogen dragen. Ofwel: ze hoeven geen pak aan.'

Dat is misschien maar goed ook. Mensen van boven de 50 horen bij deze hitte al tot een 'risicogroep', en daar heeft het Europarlement er een boel van.
'Echt waar? Dan zit ik ook in die groep! Hebben ze nog tips?'

U moet veel water drinken.
'Oh, dat gaat lukken. Ik overleef de dag wel.'

Tips om de dag door te komen bij een hittegolf. Beeld anp

Heel fijn. Over naar het minder goede nieuws: Nederlandse werkgevers hebben op het nippertje honderden mensen de laan uitgestuurd voordat de nieuwe arbeidswetgeving vandaag ingaat, om kosten te besparen. Wat vindt u daarvan?
'Ik vind dat getuigen van zo'n ongelooflijke kortzichtigheid. Dit hoeft gewoon niet, de vergoeding waar die mensen in de nieuwe wet recht op hebben is geen gouden handdruk. Het gaat om kleine bedragen die mensen na een ontslag nodig hebben om bijvoorbeeld nieuwe scholing te betalen. Het valt me tegen van de werkgevers dat ze nu reorganisaties naar voren trekken om op de korte termijn een paar duppies te besparen.

'Het treurigste is misschien nog dat het me niet eens verbaast. Wat ik trouwens zorgwekkend vind is dat een belrondje langs advocaten voldoet om deze informatie boven tafel te krijgen. Het zou best eens kunnen dat, als je dieper gaat wroeten, blijkt dat hier nog meer mensen door getroffen worden dan in jullie krant staat.'

Volgens sommigen is de nieuwe Wet Werk en Zekerheid zelf het probleem, omdat deze het te duur maakt om werknemers te ontslaan.
'Nee, de wet is goed. Iedereen die zijn baan verliest maakt daarna kosten om een nieuwe baan te vinden, ongeacht zijn contract, dus iedereen hoort daarvoor een vergoeding te krijgen. De nieuwe vergoeding is niet te hoog. Ik heb dan ook geen begrip voor iedereen die zit te miepen over dit akkoord.'

Wat vond u zelf het belangrijkste nieuws van de dag?
'Voor mij is dat toch Griekenland (dat niet op tijd een verlenging voor het Europese hulpprogramma heeft verkregen, red). It breaks my heart. Je zou hopen dat de onderhandelaars het hoofd koel houden en rationeel denken. In plaats daarvan is het een PR-gevecht geworden dat draait om schuld en boete. Hier hoor je continu de retoriek over de luie Grieken, terwijl ze daar het Duitse oorlogsverleden oprakelen. Het is geen verheffend schouwspel.

'En wat betekent het voor de mensen in Griekenland? Voorraden in ziekenhuizen raken op, de werkloosheid is hoog, uitkeringen worden niet betaald en soms leven hele gezinnen alleen op het pensioen van opa of oma.'

Had de Europese Commissie meer water bij de wijn moeten doen?
'Ja, niet alleen de Commissie, ook het IMF en de ECB, de hele trojka - ik geloof dat we ze nu weer zo mogen noemen. Ze vertellen nu dat Varoufakis van de onderhandelingstafel is weggelopen, maar dat is niet het hele verhaal. Als je aan het onderhandelen bent, moet je snappen dat ook de andere partij uiteindelijk tegen zijn achterban moet kunnen zeggen: ik heb gewonnen. Daar is inlevingsvermogen voor nodig, en dat hebben ze niet getoond.'

Commissievoorzitter Juncker gaf de Grieken een expliciet stemadvies. Hij noemde een tegenstem bij het referendum een stem tegen de euro en vroeg de Grieken om 'ja' te stemmen. Ging hij daarmee zijn boekje te buiten?
'Ja, en hij was niet de enige. Europarlementvoorzitter Martin Schulz gaf hetzelfde advies, terwijl je van de voorzitter mag verwachten dat hij boven de partijen staat. Ik denk ook niet dat zijn advies helpt. Wat hij zegt klopt ook niet. Dat de Grieken met dit referendum voor of tegen de euro zouden stemmen is een conclusie die hij er zelf aan verbindt. Het referendum gaat over de bezuinigingsvoorstellen.'

Kunnen de Grieken volgens u dan wél binnen de euro blijven als ze 'nee' stemmen?
'Dat is een ongelooflijk ingewikkelde vraag. Het hangt er helemaal van af hoe de hoofdrolspelers zich dan opstellen.'

Wat zou u zelf stemmen, als u in Griekenland woonde?
Jongerius slaakt een diepe zucht. 'Ik zou het eerlijk gezegd niet goed weten. Ik zou vooral hopen dat ik niet hoef te stemmen en dat er alsnog op tijd een akkoord komt. Dat kan nog, want misschien zit Tsipras vandaag weer in het vliegtuig naar Brussel om verder te onderhandelen.'

Demonstranten in Athene protesteren tegen de Griekse bezuinigingsvoorstellen. Beeld anp

Laten we ook naar het goede nieuws uit Europa kijken: de roamingkosten verdwijnen, dus mobiel internetten wordt in de hele EU even duur.
'Jaha. Het kost een tijdje, maar dan heb je ook wat.'

Bespeur ik daar enige frustratie?

'Nou, het is zo dat de Europese Commissie en het Europarlement er allang duidelijk over zijn dat dit moet gebeuren. Maar doordat we in die rare driehoek zitten met de Europese raad kon een beperkt aantal landen blijven dwarsliggen. Dat zijn dan landen waar veel toeristen op vakantie gaan, met machtige telecombedrijven die veel geld aan de roamingkosten verdienen.'

Hoe lang zijn jullie eigenlijk al met dit dossier bezig?
'Ach, man! Jáaren! Minstens vijf of zes jaar. Dat is in Europese termen misschien niet veel, maar het is een lange tijd om mensen onnodig op kosten te jagen.'

Portret van Agnes Jongerius uit 2012. Beeld anp

Ander Europees nieuws: Denemarken wil weer controles invoeren aan de Duitse grens om illegale migranten tegen te houden.
'Dat wordt dan de tweede muur, want Hongarije wil de grens met Servië ook gaan afschermen. Hongarije ligt aan de buitengrens van de EU, terwijl Denemarken nu binnen de Schengen-zone gaat controleren. Terwijl je het migratieprobleem er helemaal niet mee oplost.'

Kunt u zich niet inleven in de landen die zich bedreigd voelen?

'Kijk, het vrije verkeer van mensen is een verworvenheid van de Europese Unie. Ik weet dat het problemen met zich mee brengt, bijvoorbeeld ook wanneer werkgevers goedkope werknemers uit het buitenland halen en op die manier geen premies afdragen. Maar als we de controles weer invoeren wordt Europa alleen een zone met vrij verkeer van kapitaal en van goederen, en is het er niet voor de mensen. Als we nu muren binnen Europa optrekken, geven we toe dat het Europese project mislukt of misschien al mislukt is.

'Je hoort altijd dat de Europese Unie vrede en veiligheid heeft gebracht, maar het Europese project ging om vrede, veiligheid én welvaart. De belofte was dat iedereen beter zou worden van de Europese samenwerking, ook de gepensioneerden en mensen die niet veel verdienen. Maar vraag nu aan de mensen in Griekenland of ze er beter van zijn geworden. Vraag het aan Spanje, vraag het aan Portugal. Vraag het aan de Nederlandse vrachtwagenchauffeurs. Ik denk dat zij nee zeggen.

'Er is te veel opgeofferd aan de goederen en aan het kapitaal. Hetzelfde zie je nu gebeuren met de onderhandelingen over TTIP, het vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten. Ook dat ondermijnt de positie van Europese werknemers. De sociale spelregels en de sociale standaarden moeten worden beschermd. Als Europa geen beschermer is voor zijn burgers in een geglobaliseerde wereld, wat is het dan nog wel?'

Immigranten bij de Noord-Italiaanse plaats Ventimiglia wachten op een kans om de grens met Frankrijk over te steken. Beeld anp

Het klinkt bijna alsof u het niet meer ziet zitten. Gelooft u nog wel dat Europa die bescherming kan bieden?
'Ik vind dat het móet gebeuren. Ik zie het ook als mijn plicht om daarvoor te knokken, daarom zit ik hier. Maar soms denk ik: help.

'Er gebeuren ook goede dingen. Zo heeft Lodewijk Asscher (de Nederlandse minister van Sociale Zaken, red.) steun gekregen voor Europese richtlijnen om de uitbuiting van buitenlandse werknemers tegen te gaan. Het is ook een goed teken dat verschillende partijen nu de handen ineenslaan voor het bestrijden van jeugdwerkloosheid en het investeren in duurzame energieproductie. Er zijn dus redenen voor optimisme. Maar heden 1 juli, met het laatste nieuws uit Griekenland, overheerst dat niet.'

Tot zover de toekomst van Europa. Is er nog Nederlands nieuws dat u vandaag noemenswaardig vond?
'Ja, dat de Tour de France dit weekend naar Utrecht komt. Daar woon ik zelf, dus we kunnen het van dichtbij bekijken. Mijn man Ger stelde voor om flesjes water uit te delen aan de wielrenners, maar ik weet niet of ze dat vertrouwen. Waarschijnlijk zijn ze bang dat we er iets raars in stoppen. Terwijl wij toch betrouwbare mensen zijn.'

Bent u een tourfanaat?
'Ik vind het leuk om te kijken, vooral vanwege de mooie beelden op de achtergrond. Het fijnste van de Tour vind ik nog dat je er zo lekker bij voor de tv in slaap kunt vallen. En dan word je meestal net op tijd wakker om de eindsprint te kunnen zien. Heb jij dat niet? Ach, misschien is dat ook iets voor 50-plussers.'

Sommige Utrechters vinden de Tour maar niks en mopperen dat hij voor overlast zorgt.
'Och, wie weet kan ik vrijdag niet met de auto bij mijn huis komen en moet ik de bus nemen. Maar de sfeer die bij de Tour hoort is dat zeker waard.'

Dit is aflevering 546 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Een gemeentebord in Utrecht kondigt de gewijzigde verkeerssituatie aan in verband met de Tour de France. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden