Agenda 2000 is hooguit schets van toekomstig Europa

Met Agenda 2000 heeft de Europese Commissie het startschot gegeven voor lange, moeizame onderhandelingen, zowel tussen de lidstaten van de Europese Unie als tussen de EU en de kandidaat-lidstaten....

Van onze correspondent

STRAATSBURG

De Europese Commissie heeft met Agenda 2000 slechts een eerste schets gegeven van de contouren van de Europese Unie na de eeuwwisseling. De Europese Raad van regeringsleiders en ministers heeft het laatste woord. En het is zeer de vraag of de voorstellen van de Commissie de toets der kritiek zullen doorstaan.

Het voorstel om begin volgend jaar de toetredingsonderhandelingen te openen met vijf Oost-Europese landen en Cyprus kan als een tactische zet worden beschouwd. De Scandinavische landen willen graag een Baltische staat bij de EU en Italië heeft zijn zinnen gezet op het lidmaatschap van Slovenië. Maar hoe objectief de selectie volgens de Europese Commissie ook is gemaakt, ze kan evengoed arbitrair worden genoemd.

De Europese socialistische leiders, onder wie premier Kok, spraken zich vorige maand nog uit voor het principe om met alle kandidaat-lidstaten tegelijk onderhandelingen te beginnen. Tijdens die besprekingen zou dan wel blijken welk land eerder kan toetreden en welk land nog moet wachten. Het voordeel van deze strategie is dat niemand voor het hoofd wordt gestoten.

Ook in het voorstel van de Commissie blijft differentiatie mogelijk. Het feit dat de EU besprekingen begint met zes landen, wil nog niet zeggen dat deze zes ook tegelijk zullen toetreden. Maar waarom dan maar niet meteen met alle landen begonnen?

In december moeten de Europese regeringsleiders tijdens de Top van Luxemburg beslissen welke uitbreidingsstrategie wordt gekozen. Veel zal afhangen van de reacties in de landen die in Agenda 2000 voorlopig buiten de boot vallen. Zijn die reacties scherp en teleurgesteld, dan valt de optie van de Eurosocialisten te verkiezen. Want is de uitbreiding van de EU niet bedoeld om stabiliteit te creëren in Europa?

Ook over het 'geval' Turkije is het laatste woord nog niet gesproken. Turkije blijft in aanmerking komen voor het EU-lidmaatschap, zij het op de lange termijn. De Commissie stelt voor om de betrekkingen met het land te versterken. De band moet verder gaan dan de huidige douane-unie. Ook op gebieden als justitie, drugscriminaliteit, politietraining, grenscontroles en milieu kan worden samengewerkt.

Maar Turkije is niet uitverkoren voor het 'partnerschap voor toetreding' die de de Commissie de andere kandidaatleden heeft beloofd. Het beleid is ambigu, constateerde de liberale fractieleider Gijs de Vries . Maar hij weet ook dat de christen-democratische regeringsleiders, onder wie bondskanselier Kohl, zich al eens hebben uitgesproken tegen het EU-lidmaatschap van Turkije. Volgens Kohl behoort het land tot een andere beschaving, die niet strookt met de christelijke traditie van Europa. De socialisten en liberalen vinden dat onzin.

Europees Commissaris Van den Broek wijst ook op de sleutelrol van Turkije bij het oplossen van het conflict op Cyprus. Het eiland kan het EU-lidmaatschap vergeten als er geen einde komt aan de tweedeling. Officieel wordt dat echter niet zo hard gezegd, want dat zou bevestigen dat Cyprus de 'gijzelaar' is van Turkije.

Een hele kluif worden ook de onderhandelingen over de hervormingen van het landbouwbeleid, de structuurfondsen en de financiële perspectieven. Nettobetalers als Duitsland en Nederland dreigen dieper in de buidel te moeten tasten. Beide regeringen vinden echter dat ze nu al te veel bijdragen aan Brussel.

Het zal nog wel even duren voordat de EU overeenstemming vindt over de hervormingsplannen en de financiering. Aan de verdeling van lasten en lusten in Europa gaan traditioneel verhitte discussies en hevige ruzies vooraf.

Peter de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.