Afzetting Dilma Rousseff was rechtse staatsgreep

In Brazilië is alles in het werk gesteld om de verwijdering van een democratisch gekozen president de schijn van legaliteit en legitimiteit te geven.

Een demonstrant tijdens protest tegen de afzetting van Rousseff in Sao Paulo. Beeld afp

'De afzetting van de Braziliaanse president is goed nieuws voor de democratie in Brazilië.' Aldus Ineke Holtwijk (O&D, 5 september). Dilma Rousseff zou een socialiste zijn met denkbeelden uit de jaren vijftig. De PT, de Arbeiderspartij van Dilma, wordt beticht van machiavellisme. Een partij die zou geloven dat het doel alle middelen heiligt.

Even de feiten op een rij. Ondanks alle pogingen van de oppositie om haar in een kwaad daglicht te stellen, werd nooit bewezen dat president Dilma Rousseff zelf corrupt handelde. Net als in andere Braziliaanse partijen bestaat er in haar partij corruptie. De opbrengsten van 3 tot 7 procent van alle infrastructurele werken verdwijnen systematisch in de partijkas.

Wat is dan de reden voor de afzettingsprocedure? Eigenlijk een fiscale manoeuvre die de budgettaire tekorten tijdelijk maskeert en die de vorige presidenten ook hebben toegepast, zonder dat er sprake was van een misdrijf. De ironie wil nu dat de fiscale manoeuvres die hebben geleid tot Dilma's afzetting ondertussen door de nieuwe regering zijn geformaliseerd en gelegaliseerd.

Blijft over dat een legitiem gekozen president afgezet is door een rechtse oppositie, die de verkiezingen in 2014 verloor en regeert zonder mandaat van het volk. Resultaat: een gebroken en gecorrumpeerd politiek systeem. Een rechtse putsch zonder militairen en tanks.

Wat is de feitelijke situatie? Een legitiem gekozen president - die juist alles in het werk had gesteld om corruptieschandalen aan het daglicht te brengen en corruptie te bestrijden - is afgezet door een parlement, waarvan een groot deel van de congresleden zelf in een corruptiezaak verwikkeld is. Volgens The New York Times van 14 april staat 60 procent van de 594 congresleden terecht voor zware aanklachten, zoals electorale fraude, omkoping en zelfs moord.

De nieuwe regering telde zeven ministers die in dezelfde situatie zaten. President Michel Temer werd zelfs veroordeeld door het electoraal tribunaal in São Paulo en kan zich in de komende zeven jaar niet kandidaat stellen voor een politieke functie.

Een demonstrant houdt een bord omhoog tijdens protesten in de hoofdstad Brasilia. Beeld ap

Anders dan Ineke Holtwijk komt Paulo Pinheiro in The Guardian van 1 september tot de enige juiste conclusie: alles is in Brazilië in het werk gesteld om de arbitraire verwijdering van een legitiem en democratisch gekozen president de schijn van legaliteit en legitimiteit te geven. Net zoals in Honduras en Paraguay gaat het om een moderne vorm van staatsgreep, niet tot stand gekomen door tanks, maar door een samenzwering van het grootkapitaal, de grootgrondbezitters en de pers.

De afzettingsprocedure werd geleid door conservatieve congresleden met een sterk religieus-fundamentalistische inslag. De huidige conservatief-liberale regering zet alle middelen in om de constructie van de welvaartsstaat in Brazilië structureel een halt toe te roepen.

De eerste beslissingen van de nieuwe regering spreken boekdelen. Naast de afschaffing van de ministeries van cultuur, wetenschap en technologie is de aanval geopend op de verdere sociale ontwikkeling van het land en de positie van minderheden. Geen wonder dat de straten van de belangrijkste grote steden van het land steeds vaker volstromen met protesterende mensen. Ze zijn bang. De democratische ontwikkeling van Brazilië lijkt een kort leven beschoren te zijn geweest.

Tijdens de opening van de Paralympische Spelen werd Michel Temer als kaper van de democratie door het volk uitgejoeld. Niemand heeft die man verkozen en iedereen weet hoe het politieke beleid voor de komende jaren geduid moet worden: een ontmanteling van de sociale zekerheid waaraan zoveel Brazilianen de laatste jaren bestaanszekerheid hebben ontleend.

Een hard neoliberaal beleid wordt aangevoerd door een stuurman zonder mandaat van het volk. Corruptie zal wederom hoogtij vieren en corruptieschandalen zullen in de doofpot verdwijnen. Goed nieuws voor de Braziliaanse democratie? Het is maar hoe je het bekijkt.

Fernando Suárez Müller is docent ethiek en duurzaamheid aan de Universiteit voor Humanistiek. Frederic Vandenberghe is hoogleraar sociale en politieke studies in Rio de Janeiro. Simon Marijsse is filosoof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden