Afzeiken die feut

Dit weekend begint in verschillende universiteitssteden de kennismakingstijd – de ontgroening dus. Studenten willen graag lid worden, en nemen de ontberingen op de koop toe. Maar wat drijft de ouderejaars? ‘Ze moeten zich ongemakkelijk voelen.’

Wie geluk heeft kan weer een glimp van ze opvangen, vanaf vandaag in de Nederlandse universiteitssteden. Jonge mensen in vieze shirts, in de weer met kratjes of onzinnige kinderspeeltjes – toegeschreeuwd door jongens in gruizig jasje-dasje en meisjes met knotjes. ‘Neuk die lantaarnpaal, hoer!’

Intelligente mensen, stuk voor stuk.

Intelligent zijn de feuten die het zich laten gebeuren, maar ook de ouderejaars die het bevel voeren. Tienduizenden Nederlanders – van Shell-baas Jeroen van der Veer tot prins Willem-Alexander en koningin Beatrix – hebben aan de rituelen meegedaan. Als slachtoffer, maar vooral ook: als dader.

Het is weer studenten melden zich vanaf dit weekend met weekendtas vol rare spullen bij een studentenvereniging tijd voor de kennismakingstijd.

Dan is de vraag: hoe kunnen gewone mensen zo ver gaan?

Vroeger heette het de groentijd, ofwel ontgroening. Tegenwoordig dig mag het niet meer zo heten. Door de negatieve bijklank die dat woord in de loop der tijd heeft gekregen, spreken de meeste studentenverenigingen tegenwoordig liever van kennismaken. Dat kennismaken kent verschillende verschijningsvormen. Soms wordt een halve watermeloen op iemands hoofd leeggeperstals een sinasappel. Wel als diegene contactlenzen draagt, want die is ze dan zo goed als zeker kwijt. Soms moet iemand hurkend en springend als een kikker letter voor letter zijn naam ‘kwaken’ (de a: één kwaakje, de z: 26 kwaakjes). als zijn knie net uit het gips is? Soms wordt iemand na twee uur staand ‘zoemen’ met een waterpistool in het gezicht gespoten om hem wakker te houden.

Vernederend of niet? Waar ligt de grens voor ontgroeners? Hebben die tienduizenden oud-leden achteraf geen spijt of schaamte dat ze eraan hebben meegedaan?

De vraag blijkt niet gemakkelijk te beantwoorden. Het is zeer ongebruikelijk voor studenten en oud- leden om naar buiten te brengen hoe ze als ‘ontgroener’ te werk gingen. Ook de verhalen over hun eigen groentijd houden oud-leden angstvallig geheim. Verboden voor onbevoegden dus. Iemand die ruim tien jaar geleden als een redelijk lief ontgroener bekend stond – ‘alle jankers kwamen altijd bij mij uithuilen’ – wil na overleg met haar ouders toch niet in de krant, ook niet anoniem. ‘Ik zou de erecode schenden en vrees dat ik geen leven meer heb als wat ik verteld heb naar buiten komt.’

Soms wordt het stilzwijgen toch doorbroken. Zoals vorig jaar, toen een oud-lid van de Delfts Studentcorps een brief stuurde die onder de kop ‘Abu Ghraib aan de Schie’ in NRC Handelsblad werd afgedrukt. Hij beschreef daarin de ontberingen die zijn zoon tijdens de groentijd had moeten doorstaan: rauwe eieren eten, in ijswater zitten met een kaars in zijn mond en in een natte slaapzak slapen.

Martelen
Heftig, maar niet ongebruikelijk, blijkt ook uit eerdere reacties van (oud-)verenigingsleden op de onthullingen over misdragingen door Nederlandse militairen in Irak. Gevangenen waren daar met water overgoten en hadden harde muziek te horen gekregen. ‘Als dat martelen heet, dan vraag ik me af hoe de ontgroening heet.’

Naar aanleiding van de brief van de vader stelde de Vereniging van Oud Leden van het DSC een onderzoek in, waarin zij tot de conclusie kwam dat ‘veel van de beschuldigingen niet waar waren’. Wel was er volgens het rapport sprake van ‘excessieve handelingen’ en ontgroeningsmethoden die ‘op of over de rand van het aanvaardbare’ waren. De commissie adviseerde daarom ‘middelen, die als persoonlijke vernedering zouden kunnen worden ervaren’ af te schaffen. MOETEN WE DSC NOG BELLEN?

Nu is de deksel weer op de pot. De vader van het corpslid wil het er niet meer over hebben. ‘Die zaak is afgedaan’, zegt zijn vrouw. De man wil niet aan de telefoon komen.

T. H. (28) uit Den Haag kan wel een en ander uitleggen. Hij werd zelf in 1999 lid van de Delftse studentenvereniging Sanctus Virgilius en ontgroende naar eigen zeggen ‘niet agressief of gewelddadig’. ‘Nieuwe leden moeten hun plek veroveren in een vereniging. Dat moet op een ludieke manier, het moet binnen het redelijke blijven uiteraard. Het ligt er ook een beetje aan hoe een feut het oppakt. Ze moeten zich ongemakkelijk voelen. Ik vind het wel kunnen als je iemand vraagt chocomel over zijn hoofd te gooien.’

Het gaat er volgens Hehenkamp om dat een nuldejaars het afzeiken overleeft, en op die manier laat zien: kijk, ik heb bewezen dat ik bij deze groep mag horen.

Hij kan zich nog het einde van zijn eigen ontgroeningstijd herinneren. ‘Ik vond het een mooi idee dat ik deel mocht uitmaken van een gesloten groep.’ Hij geeft toe dat de regels die daarmee samenhangen, niet aan iedereen zijn besteed. Tijdens de kennismakingstijd krijgen de aspirant-leden als ongeschreven regel mee dat de mythe van het ontgroenen bewaard moet blijven, voor het volgende jaar. Een ongeschreven regel die tientallen studentenverenigingen door het hele land hanteren.

Ook het Amsterdams Studenten Corps (ASC), met ruim drieduizend leden de grootste studentenvereniging van Nederland, heeft veel kritiek gekregen van oud-leden, ouders en de universiteit, die schrokken van de harde ontgroeningspraktijken. Daarop besloot de senaat (het bestuur) van het ASC een aantal jaar geleden een reglement op te stellen, dat alle 39 disputen moeten ondertekenen. In het document, dat de senaat niet openbaar wil maken, staan de basisregels waaraan de groenbesturen van alle disputen zich moeten houden: er moeten colleges en werkgroepen gevolgd kunnen worden, fysiek contact mag geen onderdeel zijn van de ontgroening, feuten moeten dagelijks kunnen douchen en discriminatie is uit den boze.

De twee belangrijkste stelregels in het reglement zijn dat de aspirant-leden dagelijks zes uur ongestoord moeten kunnen slapen en dat alcoholgebruik tijdens de ontgroening niet is toegestaan. Om het belang van die regels te onderstrepen, heeft Ontgroeners zijn verplicht een bijeenkomst bij te wonen waar huisarts Nico Mensing van Charante hen voorlicht.

‘Bij alle incidenten die er de afgelopen jaren zijn geweest, speelde slaaptekort en/of drank een rol’, zegt hij. ‘Daarom laat ik de ontgroeners in een powerpointpresentatie zien wat die twee dingen met een mensenlichaam doen. Als je bijvoorbeeld 24 uur niet slaapt, begin je al significant veel slechter te functioneren. Als je mensen nog langer uit de slaap houdt, weten zij soms niet meer waar ze zijn en krijgen ze psychische klachten. Als je jongeren met een slaaptekort de straat opstuurt om allemaal opdrachten uit te voeren, dan is dat gevaarlijk in het verkeer.’

Ook drankgebruik tijdens de ontgroening is een risico, weet Mensing van Charante dingen die iedereen ook van de site van de Jellinekkliniek kan plukken. ‘Toch weet niet iedereen dat. Zo zegt de kliniek dat iemand een ‘zware drinker’ is als hie wekelijks 6 glazen alcohol achter elkaar drinkt. Daar kijken de ontgroeners van op: 90 procent van hen blijkt een zware drinker.’, die zelf in 1967 lid werd van het ASC. Hij woont en werkt al zijn hele leven in Amsterdam, en heeft altijd een nauwe band met het studentenleven gehouden. Er wordt daar op een gemiddelde borrel stevig ingenomen, vaak gezellig, maar de negatieve kanten heb ik ook gezien.

‘Ik werd ik ongeveer tien jaar geleden door jongens die ik kende door de bewoners van mijn dispuutshuis uit mijn bed gebeld omdat een feut zich bewusteloos had gezopen. Die heb ik direct in het ziekenhuis op laten nemen, hij liep gelukkig de volgende dag weer het ziekenhuis uit. Maar voor mijn gevoel had het dubbeltje had ook gemakkelijk de andere kant op kunnen vallen. Dat was een jaar eerder wel gebeurd in Groningen nadat een feut een liter jenever had gedronken. Het zal je maar gebeuren dat je je kind op zo’n manier verliest. Dat hou ik de oudere jaars ook voor tijdens de bijeenkomst.’

Daarom heeft Mensing van Charante ook een dia in zijn powerpoint, waarop de droge informatie van de Jellinek staat: Bij meer dan twintig glazen bestaat er al een kans op een ernstige alcoholvergiftiging, waarschuwt hij. ‘Ik benadruk bij alle ouderejaars dat je je absoluut niet Je kunt je als ouderejaars absoluut niet permitteren dat iemand dit onder jouw verantwoordelijkheid overkomt.’

Protocol
Ook in Utrecht is sinds een paar jaar scherper toezicht op de groentijd. Een onafhankelijk orgaan, de Adviescommissie Introductietijd Utrecht, heeft een protocol samengesteld dat alle studentenverenigingen moeten ondertekenen. Zeven uur slaap per nacht is verplicht, het dwingen tot vernederende handelingen is verboden en het aspirant-lid moet zich elke dag kunnen wassen.

Daar houdt iedereen zich aan, zegt een bestuurslid van de Utrechtse vrouwenvereniging U.V.S.V. Verenigingen die het protocol niet naleven, kunnen hun verenigingssubsidie verliezen.

Ondanks zijn serieuze waarschuwingen denkt Mensing van Charante nog steeds met veel plezier terug aan zijn eigen groentijd. ‘Vernederend? Mijn ervaringen vind ik vergelijkbaar met die van een sportploeg die samen een doel nastreeft. Dat schept een band.’ Een belangrijke vraag is volgens de huisarts: hoe verhoud je je als individu in een collectief? Zo kreeg hij tijdens zijn groentijd vaak te horen: jij voert nu een opdracht uit en als je weigert, moet een van de andere jongens het doen. Na een korte stilte zegt hij: ‘Eigenlijk vind ik dat een goed thema voor jongeren die in een tijd leven die ik toch wel als redelijk egocentrisch zou typeren.’

En dan: ‘Om maar eens een oude-lullenopmerking te maken.’

Tijdens zijn lezing probeert hij zijn publiek nog één vaderlijke boodschap mee te geven. ‘Het moet allemaal wel een beetje ludiek en vrolijk moet blijven. Het doel van ontgroening mag nooit zijn, iemand de grond in te boren: afzeiken om het afzeiken, is nergens goed voor.’

‘Dat zag ik destijds wel af en toe gebeuren, en zal ook nu zeker nog wel voorkomen. Je ziet het immers ook in gewone kroegen wel gebeuren. Ik heb daar zelf een hekel aan. Zo ga je niet met mensen om. Ik ben er van overtuigd dat ik dat zelf als ontgroener ook niet deed. Er loopt volgens mij niemand rond die denkt: wat heeft die Mensing mij toch ooit te grazen genomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden