Afwijken is een etiket

Howard S. Becker is een befaamd socioloog, maar ook een nogal eigenzinnige buitenstaander. Maandag ontvangt hij in Rotterdam een eredoctoraat....

Misschien was de Amerikaanse socioloog Howard S. Becker (76) liefst muzikant gebleven. Zijn jonge jaren stonden geheel in het teken van de jazz. Het was Chicago, eind jaren veertig, de bloeitijd van de bebop. Pianist 'Howie' Becker en zijn kornuiten schnabbelen in kroegen, op bruiloften en bar mitzwa's. Tarantella's of polka's op verzoek, jazz als het kan.

Maar een Thelonious Monk of Bud Powell is hij niet, dus loopt Becker ook colleges sociologie bij Everett Hughes, voorman van de Chicago School. Afstuderen doet hij veelzeggend genoeg op een sociologie van de dansmuzikant. Sindsdien blijft zijn werk zijn passies weerspiegelen: onaangepastheid, subculturen, de wereld van de kunst.

Zijn naam vestigt Becker in 1963 in klap met Outsiders. Studies in the Sociology of Deviance. In die jaren van seks, drugs en rock-'n-roll een klassiek geval van het juiste boek op het juiste moment, al was het al wat ouder werk.

Becker ziet afwijkend gedrag als een proces van labeling waarin individuen stapsgewijs worden 'opgevoed' tot outsiders. Dat begint volgens hem vrij onschuldig met de afwijkende fantasiedie vooral jongeren vaak heimelijk koesteren. Ze voelen zich buitenstaanders en hebben dus lak aan regels.

Zulke rebels without a cause worden pas echt deviant wanneer hun gedrag als zodanig door de maatschappij wordt bestempeld en ze zich met hun etiket en de bijbehorende subcultuur gaan identificeren. Want dat kan uitmonden in echte 'carris' als bohen, bendelid of drugsverslaafde.

Beckers theorie, via participerende observatie uitgewerkt voor jazzmusici en marihuanagebruikers, wordt zeer invloedrijk in de criminologie van de jaren zestig en zeventig. Later wordt hij ook toegepast in de psychiatrie: gekte als een etiket voor gedrag waarmee de maatschappij niet uit de voeten kan.

Onomstreden is de theorie overigens allerminst. Critici stellen dat ze deterministisch en slecht falsifieerbaar is. Ook blijft de vraag wat nu de oorzaak van deviantie is. Volgens Becker, die het thema zelf nooit meer oppakte, is zijn theorie een benadering die verder empirisch moet worden onderbouwd.

In de jaren zeventig laat Becker zijn nuchtere en demystificerende kijk los op de kunstwereld. Dat leidt in 1982 tot Art Worlds, een baanbrekend standaardwerk dat de basis legt voor de kunstsociologie en voor de Erasmus Universiteit Rotterdam reden is hem nu een eredoctoraat toe te kennen.

Tegenover de romantische esthetische en normerende kunsttheoriestelt Becker een strikt sociologische analyse van de kunstwereld. Kunst is geen product van individueel genie, maar van collectieve activiteit. En kunstwerelden worden gevormd door alle mensen die samenwerken bij het maken, verspreiden, verkopen, consumeren en waarderen van wat zijzelf, en ook anderen, beschouwen als kunst.

Cruciaal zijn daarbij gedeelde conventies, van jargon en toonsoorten tot het formaat van een schilderij. Wie die conventies niet kent of accepteert, blijft een buitenstaander. 'Cultuur is hdit is hoe we het doen, en ik weet het, ik weet dat jij het weet en ik weet dat jij weet dat ik het weet', zo stelt Becker.

In Art Worlds klinkt het gezegde van Beckers leermeester Hughes na: 'Alles in een samenleving is altijd iemands werk'. 'Dingen zien als het product van mensen die dingen samen doen', stelt de oude jammer zelf, 'maakt veel andere zienswijzen minder plausibel en interessant.' Zoals abstract getheoretiseer.

In zijn vak is Becker een buitenstaander gebleven. 'Ik heb altijd weinig moeten hebben van instituties', zegt hij. Hij is een vrijbuiter. 'Iemand zei ooit: vrijheid, dis waarin je bent geeresseerd. Hoe meer ik erover nadacht, hoe meer ik besefte dat hij gelijk had.'

Sinds zijn emeritaat in 1991 leeft Becker ernaar. Hij woont met zijn vrouw, de fotografe Dianne Hagaman, in San Francisco, reist rond als gastdocent en publiceert over nieuwe media, drugs en jazz. En hij speelt nog steeds piano. Onlangs nam hij zelfs een cd op met de Franse bassist BenoCancoin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden