Afwasmachine verslaat vaak het teiltje

Ooit was de vaatwasmachine het symbool van consumptiedrift en milieubederf. Dat is veranderd. Een gezin van vier personen kan de kwast maar beter de deur uit doen....

SLECHT nieuws voor verstokte milieumoralisten. Je moet vandaag de dag van goeden huize komen om met afwaskwast en teiltje een moderne vaatwasser te verslaan. 'Een huishouden dat uit meer dan drie personen bestaat, en over voldoende servies beschikt om het twee dagen uit te zingen, kan beter een afwasmachine aanschaffen', concludeert ir. A. Groot-Marcus van de vakgroep Huishoudstudies aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Ze is er zelf ook een beetje beduusd van.

In het begin van de jaren zeventig golden afwasmachines als energieverslinders en vormden ze een gemakkelijk symbool in de strijd tegen de consumptiemaatschappij, waarin de meest eenvoudige handelingen worden overgenomen door verspillende apparaten. Ze zopen water bij het leven (meer dan zestig liter per wasbeurt) en ook het energieverbruik kon niet door de beugel, om nog maar te zwijgen over de agressieve wasmiddelen die moesten worden toegediend.

De trotse bezitters spoelden in die tijd de hele vaat nog eens flink voor, omdat ze de herrieschoppende keukenrobot toch niet helemaal vertrouwden. En was de afwas af, dan moest er alsnog een theedoek aan te pas komen, want ondanks stromen hete lucht droogde de vaatwasmachine nauwelijks.

Dat ligt nu anders. Om een actuele vergelijking te maken, deden twee studenten van de Wageningse universiteit een stevige afwas met de hand. Hun tegenstander was een moderne, energiezuinige vaatwasser.

De conclusies liegen er niet om. Wanneer niet wordt voorgespoeld en bovendien slechts één keer schoon water wordt genomen, legt het teiltje het wat watergebruik betreft al bijna af tegen de machine, zo blijkt. Het zuinigste apparaat verbruikt zestien liter water (inclusief een voorspoelbeurt), terwijl na twee teiltjes al vijftien liter water door de gootsteen is gespoeld.

Opmerkelijk is dat de afwastemperatuur van de handwas en vaatwasmachine elkaar niet veel meer ontlopen. 'De afwas speelt zich af tussen 50 tot 55 graden Celsius. Omgerekend naar energieverbruik is er op het eerste gezicht niet veel verschil: twee teiltjes kosten samen 1,1 kWh, tegenover 1,4 kWh voor de afwasmachine. Dit laatste getal moet eerlijkheidshalve met een factor tweeëneenhalf worden vermenigvuldigd, vanwege het rendementsverlies bij de stroomopwekking in de energiecentrale', aldus Groot-Marcus. Strikt genomen kost een wasmachine dus 3,5 kWh.

Wie vijf minuten met warm water voorspoelt, benadert echter al weer het energieverbruik van de machine. Volgens een studie van de waterleidingbedrijven (Vewin) uit 1995 spoelt 65 procent van de Nederlandse huishoudens meestal voor. 84 Procent daarvan gebruikt warm water. Wie warm water tapt van een elektrische boiler is bij één minuut voorspoelen en twee teiltjes waswater al geklopt door de machine. Ook voor de elektrische boiler geldt immers het rendementsverlies bij de opwekking van de elektriciteit.

Daar komt bij dat bij de handwas nog water, zeep en energie in rekening moeten worden gebracht voor het schoonmaken van de theedoeken. 'Veel huishoudens drogen te lang met een vieze doek, waardoor de vaat bij het afdrogen weer vervuilt', aldus Groot-Marcus.

Uiteraard speelt het gedrag een belangrijke rol bij de milieu-afweging. Wie voor elk wissewasje de teil tevoorschijn haalt, scoort gegarandeerd slecht. Mensen die acht minuten voorspoelen met een permanente hete waterstraal (zeven liter per minuut), zijn vóór de eigenlijke afwas begint, op water en energiegebied al verslagen door de machine. Om nog maar te zwijgen van de types die gedurende de hele afwas de heetwaterkraan laten lopen en steeds zeep bij knijpen.

In de milieubalans van de Wageningse onderzoekers wordt ervan uit gegaan dat de afwasmachine wordt volgestouwd, en dat de vaat niet wordt voorgespoeld. 'De claims van fabrikanten dat halfvolle machines door intelligente doseringssystemen minder water, zeep en stroom gebruiken, kunnen de toets der kritiek niet doorstaan', meent Groot-Marcus.

Wel zijn de vaatwasmiddelen sterk verbeterd. Er is tegenwoordig minder keukenzout nodig voor ontharding van het water. Ook het glansmiddel dat de reclameclaim van de stralende lasagne-schotel moet waarmaken, is in de loop der tijd minder agressief geworden. 'Een enkel zeepmerk bevat chloor of een zuurstofactieve stof als perboraat, maar over de gehele linie is de samenstelling stukken milieuvriendelijker geworden', zegt ir. C. Butijn van de Wageningse vakgroep. Sommige wasmachines bevatten lampjes die aangeven wanneer een stof moet worden bijgevuld. Overdosering door overijverige huismannen en vrouwen wordt daardoor tegengegaan.

Net als bij de andere wasmiddelen zijn de fosfaten nagenoeg uitgebannen. Voor hoe lang is echter de vraag. 'Uit vertrouwelijke informatie weten we dat er een tendens bestaat om de afwasmiddelen voor de machine weer te voorzien van fosfaten, omdat de wasresultaten toch tegenvallen', zegt Butijn.

Het TNO Reinigingsinstituut in Delft bevestigt dit. TNO is niet te spreken over zogeheten hotfill-vaatwasmachines, die met heet water worden gevuld. Er treedt namelijk afkoeling op, waardoor het verwarmingselement toch moet bijstoken.

Een analyse van de levenscyclus beoogt de milieubelasting van een product van de wieg tot het graf te bekijken, en geeft dus ook rekenschap van energieverbruik en aanslag op grondstoffen in de productiefase en in het afvalstadium.

Wie denkt dat de machine daar beroerd scoort, heeft het mis. Volgens TNO is de milieubelasting bij huishoudelijke apparaten met een lange levensduur als een afwasmachine (tien tot vijftien jaar) te verwaarlozen. De energie die nodig is om het apparaat te maken en na afdanking weer te ontmantelen, valt namelijk in het niet bij het energieverbruik tijdens de lange levensduur van de apparaten, aldus TNO.

Groot-Marcus komt nog met één argument voor de handwas op de proppen. 'Uit onderzoek blijkt dat je gemakkelijker met je partner bijpraat als je samen dingen doet. En, nog afgezien van het opvoedend karakter van afwassen, is er tijdens de vaat de tijd om met je kind een gesprek te voeren.'

René Didde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden