Afvalmanagement

Vandaag is er, behalve het ophalen van versleten koelkasten, niet veel te beleven in Mijdrecht. Het jaar is nog pril en het Groene Hart van Holland moet nog groen worden....

Dank zij de opkomst kan hij wel wat tijd vrijmaken. Even later zit de goedgemutste magistraat naast zijn directeur openbare werken en de gemeentevoorlichtster op kinderstoeltjes voor een borrelend aquarium. Onverholen trots blinkt in de ogen. Want de gemeente De Ronde Venen (De met een hoofdletter, zegt de voorlichtster) waar Mijdrecht bij hoort, werkt aan een novum voor Nederland. Ontprivatiseren, deprivatiseren, resocialiseren. Er bestaat nog niet eens een woord voor, zo nieuw is het.

Het afstoten van overheidstaken is immers nog steeds wet, zeker bij de lagere overheden. U weet natuurlijk, zegt directeur Klerk van openbare werken streng, dat bijna alle gemeenten vanwege de Haagse bezuinigingen een tekort hebben. Vandaar de modieuze kerntakendiscussie. Je kunt geen gemeentehuis meer binnenstappen of ze discussiëren over hun kerntaken. Personeel gaat eruit, de belasting voor de burger omhoog, zaken die voorheen vanzelfsprekend door de gemeente werden opgeknapt, worden overgedaan aan het bedrijfsleven. Alles om geld te verdienen.

In Mijdrecht hadden ze het ophalen van huisvuil al vijf jaar geleden uitbesteed, aan de firma Spitman. Maar in vijf jaar kan veel veranderen. De vuilnisman beperkt zich niet langer tot het legen van vuilnisemmers, maar komt tegenwoordig huis aan huis voor de grijze container, de groene container, grof-huisvuil, grof-tuinafval (op takkendag) en oud papier. De gemeente Mijdrecht is in de tussentijd opgegaan in De Ronde Venen, en de firma Spitman in BFI, de Amerikaanse afvalgigant Browning Ferris Industries.

Het produkt dat ze leveren is erg goed, verzekert de directeur. En over de uitvoering is hij best te spreken. Maar dat doet aan de kwestie niks af. Want de gemeente had nog niet berekend dat ze zelf het afval op kan halen voor een kwart miljoen minder, of BFI kwam met een nòg lager bod. 'En dat betekent dat we in die vijf jaar een miljoen te veel betaald hebben', zegt de wethouder met een grijns van oor tot oor.

Ze willen het woord monopolist niet gebruiken. BFI ontkent altijd dat ze een monopolie hebben. Maar het staat gewoon in de gemeentestukken. 'De markt van afvalverwijderaars is een monopolistische.' De Nederlandse afvalmarkt (die heet in nota's 'afvalland') is verdeeld over drie bedrijven, BFI, Waste Management (ook Amerikaans) en Van Gansewinkel. Dat ze onderling prijsafspraken maken is nooit bewezen en mag je dus niet zeggen. 'Maar het is wel opvallend dat Van Gansewinkel met een bod kwam dat maar 40.000 gulden scheelde met dat van BFI. Dan moeten ze wel heel goed gerekend hebben', grijnst wethouder Bakker.

Een basisregel van het privatiseren is dat je erop vooruit moet gaan. Directeur Klerk kan daarover ver-ha-len vertellen. Hij komt van het Amsterdamse Energiebedrijf (GEB) en kent ambtelijke diensten waaraan alleen nog afstoten, opruimen, uithuilen en -besteden helpt. Zo had de vakbond ooit bedongen dat in alle bestelwagentjes van het GEB een keukentje werd gebouwd, zodat de mannen koffie konden drinken op de plek waar ze een gat in de grond moesten graven. Het onbedoelde gevolg was dat de wagentjes de helft kleiner werden, zodat ze tweemaal zo vaak terug naar het basiskamp moesten om materiaal op te halen. Wat gingen de mannen doen die terug op de basis kwamen? Koffie drinken. En weet u dat ze bij de Amsterdamse straatmakers maar vier uur per dag werken?

'Het voordeel van privé-ondernemingen is dat je de produktiviteit iets meer kunt beïnvloeden. Ambtenaren kun je aannemen, maar ervan af komen is heel wat moeilijker', zegt de wethouder. Het abc van privatiseren is ook dat je nooit het monopolie van de staat door een particulier monopolie moet vervangen. Legio voorbeelden om aan te tonen dat je dan meestal verder van huis bent, en daarvoor hoef je niet eens naar Engeland. Het verhaal van het Loodswezen is berucht.

Privatiseren is een mode geworden, een panacee voor overheden met financiële problemen. Het ziet er nu eenmaal prachtig uit wanneer er minder ambtenaren op de loonlijst staan. Wat al niet in aanmerking kwam: de Postbank, DSM, PTT, NS, de directie vreemdelingenzaken, de Informatiseringsbank, het kadaster, Staatsbosbeheer, Monumentenzorg, het KNMI, de scheepvaartinspectie, het ABP, de jeugdhulpverlening, en ga zo maar door. Wat 'afvalland' betreft: in de provincie Utrecht, waar ook Mijdrecht ligt, hebben 22 van de 37 gemeenten hun ophaaldienst uitbesteed, en het aantal neemt nog steeds toe.

De voormalige PvdA-voorzitter Sint schreef eind vorig jaar een rapport, waarin stond dat de ervaringen van twaalf jaar afslankende overheid helemaal niet zo onverdeeld gelukkig zijn. Vaak worden taken juist duurder uitgevoerd omdat het zakelijker wordende klimaat bij de overheid via privatisering kan worden ontvlucht.

Directeur Klerk maakte zijn eigen rapport. Op alle negen criteria - zoals flexibiliteit, mogelijkheden tot samenwerking, verdere specialisering, stuurbaarheid, tariefdifferentiatie, beperking van financiële risico's - scoorde zelf ophalen van huisvuil beter dan uitbesteden. 'De feiten spreken voor zich. Het middel is een eigen inzameldienst.' Een stukje in het vakblad Afvalmanagement leverde zeker vijfentwintig reacties op van gemeenten die met dezelfde materie worstelen. Klerk maakte een informatiepakket met zijn nota, de stukken uit de raad en wat folders, dat belangstellenden voor honderd gulden konden krijgen. De eerste ¿ 2500,- zijn dus al verdiend.

Wat niet wil zeggen dat de deprivatisering nu doorgaat. Modes zijn taai, dat had het onderzoek van Sint al uitgewezen. Toen de nota van Klerk in de gemeenteraad werd behandeld, gaven alle leden uiteraard uiting aan hun blijdschap over de besparing van een kwart miljoen, die zou worden doorberekend aan de burgers. Niettemin schrokken de volksvertegenwoordigers terug van deprivatisering van de afvaldienst. Zou het komen omdat er een socialistisch luchtje aan zit?

Het eind van het liedje was dat directeur Klerk werd teruggestuurd met de opdracht een gedetailleerd businessplan te maken. Hij is somber over de uitkomst. Ze zullen wel zwichten voor de korte termijn, want als je alleen naar de centen kijkt, lijkt uitbesteding nog steeds goedkoper. Deze week heeft BFI zich alweer gemeld en wie weet zakken ze nog verder met de prijs. En dan is er nog een ander sentiment, in de raad verwoord door de heer Dekker van Ronde Venen Belang. Die wees op het bestaan van de firma Bos uit Mijdrecht. 'Als deze firma onder de offertes van de andere bedrijven gaat zitten, dan is de gemeente van de twee Amerikaanse bedrijven af en dan kan men gewoon Mijdrechts gaan spreken.' Daar kan geen ambtenaar tegenop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.