Afvallige 'roverkapitalist' opent aanval op Poetin '

Een paar jaar geleden was Boris Berezovski nog een van de machtigste mensen van Rusland. Een zakentycoon met een imperium dat miljarden waard was....

Nu wil geen Russische politicus nog iets met hem te maken hebben, is zijn imperium bijna tot de grond toe afgebroken, en wordt hij gezocht wegens verduistering. Berezovski is uitgeweken naar Londen, waar hij een nieuwe rol speelt als slachtoffer van 'het groeiend autoritarisme', dat volgens hem wordt belichaamd door president Poetin.

Dinsdag deed hij de zoveelste zet in zijn strijd 'op leven en dood' met de president: de publicatie van documenten met aanwijzingen dat de Russische veiligheidsdienst FSB in 1999 de bomaanslagen op flatgebouwen in Moskou, Volgodonsk en Boejnaksk in scène heeft gezet om Poetin aan de macht te helpen. De aanslagen maakten driehonderd slachtoffers. De FSB wees de Tsjetsjeense rebellen meteen aan als de daders, en Rusland riep om wraak. In die atmosfeer kon Poetin, de voormalige chef van de FSB en een politieke grijze muis die pas was benoemd tot premier, zich opwerpen als redder.

Met harde bewijzen kwam Berezovski in Londen niet. Zittend tussen grote foto's van de ruïnes van de drie flatgebouwen, presenteerde hij een getuige: de directeur van het Moskouse Instituut voor Wapenconversie Nikita Tsjekoelin. Die zou hebben ontdekt dat de FSB tonnen van de springstof hexageen uit munitiedepots van het leger zou hebben gehaald - dezelfde springstof die is gebruikt om de flats op te blazen. Een onderzoek naar de verdwijning van het hexageen zou zijn tegengehouden door hoge regeringsfunctionarissen en de chef van de FSB, Nikolaj Patroesjev.

De omstandigheden waaronder de bomaanslagen werden gepleegd, zijn nooit helemaal opgehelderd. De daders zijn niet gepakt, al beweert de FSB dat hun identiteit bekend is. Op het lijstje dat door de veiligheidsdienst is verspreid, ontbreken vreemd genoeg de namen van Tsjetsjenen. Volgens de Britse Kaukasus-kenner Thomas de Waal is het mogelijk dat Tsjetsjeense strijders dubbel spel speelden, en op de een of andere manier samenwerkten met de FSB. 'Het kan niet worden uitgesloten, hoe bizar dat ook moge klinken, dat moslimstrijders en Russische provocateurs beiden een rol hebben gespeeld bij de bomexplosies', schreef hij vorig jaar.

De autoriteiten kozen voor de aanval als de beste verdediging. Voor de persconferentie van Berezovski liet de procureur in Moskou weten dat wellicht om zijn uitlevering zal worden verzocht 'als financier van internationale terroristen'. De tycoon zou miljoenen hebben overgemaakt naar de rebellen 'onder het mom van losgeld' en 'onder het mom van de wederopbouw van de Tsjetsjeense economie'. Procureur Barkovski deed de beschuldigingen van de tycoon af als provocaties, die zijn bedoeld om de aandacht af te leiden van zijn rol 'als financier van de Tsjetsjeense bandieten'.

Als Berezovski dacht dat zijn oproep voor 'een openbaar en onafhankelijk onderzoek' veel indruk zou maken, kwam hij bedrogen uit. Nagenoeg alle politici reageerden schouderophalend. De verpersoonlijking van het Russische roverskapitalisme in de jaren negentig, is niet geloofwaardig als strijder tegen het kwaad. 'Hij is zelf verantwoordelijk voor de verwoesting van Rusland', vindt communistenleider Gennadi Zjoeganov. Alleen een honderdtal veteranen van de dissidentenbeweging, die behoren tot twee partijtjes die door Berezovski worden gefinancierd, demonstreerden.

Berezovski heeft een tv-film over de aanslagen laten maken met de titel De Aanslag op Rusland, maar de kans dat die daar ooit wordt uitgezonden is klein. Het Kremlin heeft zijn medianetwerk systematisch ontmanteld. In januari werd zijn tv-station TV-6 uit de lucht gehaald. De tycoon beschikt nog wel over een handvol internetsites en kranten, maar die bereiken geen groot publiek.

Het lijkt er steeds meer op dat Berezovski al zijn munitie heeft verschoten in zijn politieke oorlog tegen Poetin. De meeste andere tycoons die in de jaren negentig hun fortuin vergaarden, hebben zich onder druk van het Kremlin neergelegd bij een meer bescheiden rol in de politiek. Dat heeft ze geen windeieren gelegd; volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes is het kapitaal van Ruslands rijkste mannen onder het bewind van Poetin fors gegroeid. Berezovski, die halsstarrig weigert zich bij het dictaat van het Kremlin neer te leggen, zit in zijn landhuis aan de Cote d'Azur en raakt zijn bezittingen in Rusland de een na de ander kwijt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden