Afvallige PVV'ers voelen zich al langer niet senang bij Wilders

PVV-Kamerleden en afgevaardigden in de regio keren Geert Wilders dezer dagen verontwaardigd de rug toe. Toch is van een 'implosie' van de partij geen sprake. Diverse PVV'ers hebben de rel rond 'Minder Marokkanen' gebruikt voor wat ze al langer van plan waren: wegwezen.

AMSTERDAM - Should I stay or should I go? Het liedje zal veel PVV-politici de afgelopen dagen door het hoofd zijn geschoten. Dit is het moment om de partij waardig te verlaten: Geert is te ver gegaan, hiervoor ben ik geen politicus geworden. Een helder moreel argument dat alle andere argumenten maskeert.


Nog nooit in de geschiedenis van de partij verlieten zoveel matrozen tegelijk het schip. Twee Kamerleden, vier Statenleden (van wie één tevens leider van de Europese fractie) en een gemeenteraadslid. Er zijn er ook die zich van Wilders distantiëren maar wel PVV'ers blijven - waarschijnlijk om strafvervolging te ontlopen, want inmiddels wordt niet alleen tegen de partijleider aangifte gedaan om zijn uitspraken over Marokkanen, maar ook tegen degenen die hem steunen.


Toch is er, het slagveld overziend, geen sprake van een 'leegloop', een 'explosie' of een 'implosie' van de partij, termen die het afgelopen weekend gretig rondgingen. Loyaliteit is een groot woord in de PVV en Wilders heeft de afgelopen tien jaar gestaag gebouwd aan een tankgracht van getrouwen die veel dieper is dan de landelijke politiek alleen. Hij leidde door het hele land mensen op tot PVV'er en nu, in de zwartste week, zijn er meer blijvers dan vertrekkers.


De verwachting dat ook Tweede Kamerlid Lilian Helder op zou stappen bijvoorbeeld, werd niet ingelost. Dat liet ze donderdagavond al weten. Ook collega Raymond de Roon houdt zich koest, al is dat altijd een man geweest die zich nooit laat zien of horen. Het enige dat ervan te zeggen valt, is dat de Kamerfractie stil blijft, op Dion Graus na. Niemand reageert of belt terug, een beproefde tactiek van de partij die geen heil ziet in het afleggen van verantwoordelijkheid.


Ruimhartig is wel de bijval uit de provincies. Marjolein Faber, senator en voorzitter van de Gelderse Statenfractie, riep tijdens de verkiezingsavond enthousiast 'minder! minder! minder!' toen het over Marokkanen ging en neemt daarvan geen woord terug. 'Ja ik was erbij en ik ben het met hem eens', zei ze tegen Omroep Gelderland. 'Anders zat ik ook niet bij die partij.' Ton van Kesteren van de Groningse Statenfractie (de man die biljetten van honderd gulden verspreidt met het portret van Geert Wilders erop) liet mede namens zijn twee collega's weten: 'PVV was, is en zal PVV blijven!' Michael Heemels, van de Limburgse afdeling, idem. Op de vraag van het Brabants Dagblad of PVV-fractievoorzitter Alexander van Hattem nog steeds vindt dat er minder Marokkanen in Brabant moeten komen, zei hij: 'dat lijkt mij een logische gevolgtrekking.' Edgar Mulder, fractievoorzitter in Overijssel: 'Van racisme is geen sprake.'


Kamerlid Dion Graus zei zaterdag: 'De echte ridders blijven zitten.' Wat hij bedoelde: de afvalligen zijn geen echte PVV'ers. En daar heeft hij op zijn eigen manier nog wel een beetje gelijk in ook.


De vertrekkers zijn deels mensen die zich al langer niet senang voelden bij de soms militair georganiseerde operatie van Wilders. De PVV is geen partij maar eerder een geheimzinnige vrijmetselaarsloge van volledig gelijkgestemden. Wie net iets anders denkt hoort er net niet bij en zal dat altijd voelen; loyaliteit aan de leider is een groot goed. In de provincies en gemeenten geeft Wilders zijn mensen veel vrijheid ('wij zijn autonoom', zei de Almeerse fractievoorzitter Toon van Dijk), waardoor daar ook politici gedijen die eerder bij de VVD of zelfs de SGP thuishoren. Maar daar hadden ze nooit de kans gekregen zo snel carrière te maken.


De wortels van het Friese Statenlid Pieter Buisman bijvoorbeeld liggen in de VVD; alleen al de manier waarop hij ongedwongen met journalisten praat is atypisch voor de PVV. Dat juist hij nu Wilders de rug toekeert, is in die zin logisch. Zijn collega, Otto van der Galiën werd pas PVV'er toen er geen plaats meer was in de Statenfractie van zijn partij, de SGP. Nu vertelt hij nooit echt in Wilders te hebben geloofd.


Van de Tweede Kamerleden Van Klaveren en Van Vliet was het een publiek geheim dat ze al een tijdje naar een uitweg zochten - Van Vliet was graag overgestapt naar de VVD, iets wat wel meer PVV'ers zouden willen maar niet voor elkaar kregen. Van Klaveren speelde met het idee een nieuwe, uiterst rechtse partij op te richten. Met afvaller Louis Bontes en wellicht ook met Van Vliet, beraden ze zich deze week al over samenwerking.


Het einde van Laurence Stassen is een apart verhaal. Begonnen als kroonprinses van Wilders (hij vierde bij haar thuis in Echt de provinciale verkiezingsavond, in 2011), verknalde ze het in bolwerk Limburg, waar de partij aanvankelijk mee mocht regeren in de provincie en was ze vervolgens een gezichtsloze Europarlementariër die in onmin raakte met Wilders bovendien. De kans dat ze kandidaat zou worden voor de Europese verkiezingen in mei leek tot voor kort klein, maar ineens verscheen ze op het podium van de PVV-demonstratie in Den Haag en werd ze genoemd als Europese lijsttrekker. Het is Kremlinkijken wat haar echt bewogen heeft te stoppen, want Stassen zelf noch haar woordvoerder reageert op vragen, maar ze zou niet de eerste PVV'er zijn die afhaakt als het zicht op een goedbetaalde stoel in het Europarlement verdwijnt.


Opvallend blijven de PVV-politici die zich wel 'distantiëren' van Wilders, maar niet vertrekken. Het zijn zeven van de acht gemeenteraadsleden in Almere (de enige die achter Wilders bleef staan, Chris Jansen, werd eruit gebonjourd), vier Statenleden van de provincie Flevoland, plus twee uit Utrecht en Noord-Holland. Een vermoeide Toon van Dijk, fractievoorzitter in Almere, zei vrijdagnacht: 'we zijn nog steeds bij de PVV.' Van Dijk is advocaat; hij reageerde niet op de vraag of het distantiëren te maken heeft met het voorkomen van strafvervolging.


Dezelfde route volgen het Utrechtse Statenlid Henk Scherer en het Noord-Hollandse Statenlid Joost van Hooff. 'Geert, je weet wel, onze blonde leider, neemt de bocht te ruim', schreef Van Hooff zaterdag op zijn weblog. Maar 'Geert is Geert en ik ben Geert niet', en dus blijft hij bij de PVV.


Het is mogelijk dat de komende dagen nog een paar PVV'ers hun biezen pakken, de Statenfracties in Drenthe, Utrecht en Noord-Holland beraden zich pas begin deze week. De belangrijkste vraag is of de achterban van Wilders hem zijn faux pas vergeeft. Zolang er geen alternatief is voor de rechtse burger, zal de PVV niet snel ineenstorten. Eind mei zijn de Europese verkiezingen. Als Wilders daar scoort, staat hij sterker dan ooit.


Crisis in de PVV


Wilders op zijn persconferentie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden