Nieuws Europese Unie

Aftasten en afstrepen: de Brusselse banencarrousel komt op gang met premiersdiner

Dineren in Brussel doet premier Mark Rutte wel vaker – meer dan hem lief is – maar het etentje vrijdagavond met vijf collega’s is uniek. Voor het eerst schuiven zes premiers namens de drie grootste politieke partijen aan tafel om te onderhandelen over de verdeling van de EU-topbanen.

Op deze archieffoto schudt premier Mark Rutte de hand van de Belgische premier Michel voor de EU-top van regeringsleiders over de brexit, 10 april. Beeld ANP

Het is het startschot van een twee weken durend diplomatiek offensief op meerdere fronten met een hoge inzet: het programma én de poppetjes voor de toekomst van Europa.

Rutte vertegenwoordigt met de Belgische premier Charles Michel de liberalen. De belangen van de sociaal-democraten worden behartigd door de Spaanse premier Pedro Sánchez en zijn Portugese collega António Costa. De christen-democratische stem komt van de Kroatische premier Andrej Plenkovic en de Letse minister-president Krisjanis Karins. De Groenen – de grote winnaar van de Europese verkiezingen – zitten niet aan tafel, er is nog steeds geen Groene premier.

Het etentje is de eerste ‘zichtbare’ stap na de Europese verkiezingen om de topbanen te verdelen. Nog steeds achter gesloten deuren, in het Brusselse Egmontpaleis, maar tot nog toe vonden dit soort bijeenkomsten überhaupt niet plaats en werd het spel om de poppetjes in schimmiger sferen en wandelgangen gespeeld. Vrijdag gaat het volgens betrokkenen om ‘aftasten en afstrepen’: wie zijn beschikbare kandidaten, wie is er echt kansloos? Maar de premiers praten ook over het programma bij de meest begeerde toppositie: die van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

Twee petten

Rutte zit met twee petten op aan tafel. Als partijonderhandelaar moet hij zich hard maken voor de meest kansrijke liberaal voor het Commissievoorzitterschap: de Deense Concurrentiecommissaris Margrethe Vestager. Maar hij heeft ook de kaart van Frans Timmermans in zijn binnenzak, de PvdA’er die namens de sociaal-democraten op dezelfde baan aast. Vorige week beloofde Rutte, toen als premier van Nederland, ernaar te streven dat ‘een goede Nederlander op de mooiste portefeuille komt’.

Michel op zijn beurt is naast gastheer ook belanghebbende: zijn naam wordt vaak genoemd als de nieuwe EU-president, de tweede beschikbare topjob. Rutte’s naam valt ook regelmatig voor deze baan maar hij ontkent met klem het Binnenhof te zullen verlaten. Dan Sánchez die Timmermans prijst maar tegelijk iets moois wil voor een Spanjaard, als nieuwe EU-buitenlandchef bijvoorbeeld.

De christen-democraten Plenkovic en Karins menen dat hun Spitzenkandidat, de Duister Manfred Weber, dé man is om huidig Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker op te volgen. De christen-democraten zijn de grootste in het Europees Parlement en willen die positie verzilveren. Ze doen daarbij een in hun ogen royaal aanbod: ze zien af van alle andere EU-topbanen. Een geste die volgens andere partijen vooral ‘de arrogantie van die christen-democratische machtsmachine’ bevestigt.

Europees Parlement

Ondertussen zit het Europees Parlement niet stil, de nieuwe Commissievoorzitter moet ook daar met absolute meerderheid worden goedgekeurd. De leiders van de vier grootste fracties besloten deze week – ook voor het eerst – gezamenlijk een programma voor de Commissie te schrijven, als tegenwicht voor de plannen van de regeringsleiders. Dit keer zitten de Groenen er wel bij. Ondertussen wordt er natuurlijk druk gebeld, gemaild en ge-sms’t tussen alle kandidaten, mogelijke kandidaten en regeringsleiders en reist EU-president Donald Tusk de hoofdsteden af in zijn rol als ‘informateur’.

De tijd dringt. Tusk wil de volgende EU-top (20-21 juni) een akkoord over alle topbanen (naast Commissievoorzitter, EU-president en EU-buitenlandchef, ook een nieuwe voorzitter voor de ECB en van het Europees Parlement). Als dat lukt zou de EU zichzelf overtreffen, dus waarschijnlijk is het niet. Diplomaten houden rekening met een extra EU-top net voor het nieuwe parlement voor het eerst in Straatsburg bijeenkomt (2 juli). Ligt er ook dan nog geen akkoord, dan voorspellen EU-ambtenaren een ‘crisiszomer’.

Al een paar dagen na de Europese verkiezingen kwamen alle EU-leiders bijeen om op hoofdlijnen over de banencarrousel te spreken.

De uitslag van de Europese verkiezingen leverde een versplinterd beeld op. Wat wilden de kiezers daar nu mee zeggen?

Hoe (on)democratisch de Europese politiek is
In theorie is de Europese Unie hartstikke democratisch. Een overdreven vrolijk voorlichtingsfilmpje is zo gemaakt (en dat deden we dan ook). Toch heeft de EU niet een al te best imago. Hoe kan dat? Onwetendheid? Vast. Onoverzichtelijke besluitvorming? Dat ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden