Review

Afstandelijkheid Sacrifice zit religieuze ervaring in de weg

De slotavond van Festival Spring draait om creativiteit en religie, maar na vier uur is de optelsom aan spirituele ervaringen magertjes. Het hoogtepunt van de avond is de film Dies Irae van Gabríela Fridriksdóttir.

No Tomorrow. Beeld Jónatan Grétarsson
No Tomorrow.Beeld Jónatan Grétarsson

Het gebeurt niet vaak dat de artistiek leider van een balletgezelschap als bezeten stier door de foyer rent, tappend op laarzen, met een vette rode grijns op het wit geschminkte gezicht. Aan haar roesjesrok kleppert een ketel. Wie dat wil, helpt ze met een lesje 'haat-yoga' de drempel over van de zwarte, met stof beklede cabine bij de ingang van de Stadsschouwburg Utrecht; daar kun je tijdens een pauze even je woede uitschreeuwen.

Erna Ómarsdóttir, leider van de Iceland Dance Company, is op uitnodiging van Festival Spring met een groep kunstenaars neergestreken in de Stadsschouwburg Utrecht voor een vier uur durende slotavond rond creativiteit en religie. Ze bieden nieuwe rituelen voor belangrijke gebeurtenissen in het leven, zoals geboorte, huwelijk en dood, voor mensen die graag geloven, maar liever niet in een god. Of die god zou kunst moeten heten.

Festival Spring - Sacrifice

Dans
Door Iceland Dance Company / Erna Ómarsdóttir, Valdimar Jóhannsson, Ragnar Kjartansson, Gabríela Fridriksdóttir, Margrét Bjarnadóttir, Bryce Dessner en Matthew Barney
26/5, Stadsschouwburg Utrecht

Samen een creatieve wereld scheppen kan een religieuze ervaring opleveren. In de foyer staan marktkraampjes die zenkunst aanbieden. In een hoek neuriet een gemaskerde faun in een microfoon, terwijl zijn hooggehakte voeten een boetseerschijf aanzwengelen. Twee spreekstalmeesters lopen rond om alles licht ironisch aan te prijzen.

Toch is de optelsom aan spirituele ervaringen na vier uur magertjes. Een bedwelmend ritme in de presentaties blijft uit. Vooral omdat het gezelschap het publiek niet bij de kladden grijpt, maar met halfslachtige spot op afstand houdt. Ook de dolende artistiek leider maakt weinig echt contact. Je zou het bijna IJslands willen noemen, met een vreemde adoratie voor natuurlijke scheppingsdrift in combinatie met afstandelijke humor. Vooral schreeuwkunstenaar Sigtryggur Berg Sigmarsson domineert te veel met kunstmatige oerkreten. Moet je Sacrifice wel of niet serieus nemen, vraag je je de hele avond af.

Lees verder onder de foto.

De gemaskerde faun in de foyer tijdens Sacrifice van Iceland Dance Company. Beeld Jónatan Grétarsson
De gemaskerde faun in de foyer tijdens Sacrifice van Iceland Dance Company.Beeld Jónatan Grétarsson

Doen we dat wel, dan vormt de 15 minuten durende film Dies Irae van Gabríela Fridriksdóttir het hoogtepunt. We zien occulte personages uit voorstellingen en interventies (zoals de klepperende Ómarsdóttir) verdwijnen en verschijnen in vervloeiende beelden in zwart-wit-negatief. Nu eens schieten ze kuit op het IJslandse strand, ingegraven in zand, dan weer zinken ze weg in brak water of besmeuren ze elkaar met modder. De cyclische onderdompeling resoneert mooi met de klanken van een Engelse vertaling van de beroemde Latijnse hymne.

De grillige priesteressen met langharige pruiken duiken ook op in de voorstelling Shrine, gedanst in de grote zaal. Daar aanbidden zes vrouwen en twee mannen een stapel fietsbanden als heilige berg, terwijl Sofia Jernberg hoog verheven haar hemelse stem laat vieren en barsten. De choreografie oogt echter als goedkope hekserij. De andere dansvoorstelling, No Tomorrow, lijkt stijlvoller, met acht bijna identieke danseressen in wit shirt en spijkerbroek, die hun beginnersniveau op gitaar etaleren, van slagakkoord naar getokkel. Ze paraderen in strakke lijnen. Maar meer dan deze vondst, culminerend in het titelliedje op iele gitaarklanken, is No Tomorrow niet.

De avond eindigt met de 80 minuten durende film Union of the North van een nog grotere beroemdheid: beeldend kunstenaar Matthew Barney. Het is een langgerekte verfilming van een modern huwelijksritueel, voltrokken in een Dunkin' Donuts, door de zingende hogepriester Jernberg, tussen choreograaf Ómarsdóttir en haar geliefde, muzikant Valdimar Jóhannsson. De ceremonie inclusief voorbereiding voltrekt zich in een groot winkelcentrum. De antidiefstallabels zitten nog aan de shirts die de dansers tijdens het ritueel aan- en uittrekken.

In een split screen zien we links de vrouwelijke inwijding tussen hardloopschoenen, rechts de mannelijke tussen schappen vol botervet. Allemaal delen ze een obsessie met sport en gezondheid. De heiligverklaring van de liefde gaat hier duidelijk hand in hand met handel en 'health'. Maar hoe mooi de sappige versmelting van ritueel en commercie ook is gefilmd, de video draait te veel om het gezelschap zelf. Vanuit je schouwburgstoel krijg je weinig contact met het ritueel op het scherm. En voeling met het hogere, ook als dat artistiek is ingekleurd, is toch een voorwaarde voor een religieuze ervaring.

Excentriek stel kunstenaars

Ómarsdóttir danst een straathond, Jóhansson maakt van schreeuwend publiek muziek.

Erna Ómarsdóttir (danser en choreograaf) en haar levenspartner Valdimar Jóhansson (muzikant en componist) mogen met recht een excentriek kunstenaarsduo worden genoemd. Zij studeerde in 1998 af aan P.A.R.T.S., de dansopleiding van choreograaf Anne Teresa De Keersmaeker. Daarna danste ze een woeste straathond, bijtend in boter, tijdens een solo, gemaakt door Jan Fabre.

Een kleine tien jaar geleden richtte ze met Jóhansson de performancegroep Shalala op en de theatrale band Lazyblood. Daarmee introduceerden zij concepten zoals de Borderline Musical, waarin MC Multiple Personality Disorder karakters uit eerdere voorstellingen tot leven wekt, en de Black Yoga Mantra - A Screaming Spa, waarin een soundscape werd gemaakt van een verzameling kreten, geproduceerd door toeschouwers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden