REPORTAGE

Afstand tot hulp: twintig minuten

Overal op het platteland broeit het verzet tegen schaalvergroting in de zorg. Zodra de afstanden naar hulp toenemen, roeren burgers, artsen en bestuurders zich. Zoals in Hellevoetsluis.

Beeld Arie Kievit

De huisartsenpost die moet verdwijnen, is gevestigd op de benedenverdieping van een grijze flat, vlak bij de lokale middenstand, zoals meesterbakker Voskamp en bloemist De Duinroos. In een kamer vol beeldschermen en telefoons wachten de huisarts, twee assistentes en een chauffeur op de eerste patiënten.

Na de jaarwisseling zullen hier geen patiënten meer komen, want de huisartsenpost gaat sluiten. Wie buiten kantoortijden naar de huisarts wil, moet voortaan 20 minuten rijden, naar Spijkenisse. 'Het maakt heel wat los', roept een assistente vanuit haar bureaustoel. In Hellevoetsluis, op het Zuid-Hollandse eiland Voorne, verenigt de hele gemeenschap zich in het verzet.

Overal in Nederland broeit onvrede over schaalvergroting in de zorg - streekziekenhuizen die sluiten, huisartsenposten op het platteland die verdwijnen, de eerstehulp die moet fuseren. Wat opvalt: zodra gezondheidszorg op afstand komt te staan, gaan niet alleen inwoners zich roeren, maar ook lokale bestuurders en artsen.

Afgelopen week werd bekend dat in Dokkum medisch specialisten streekziekenhuis de Sionsberg willen overnemen, omdat daar faillissement dreigt. In Hoogeveen steunt de burgemeester een oproep van zijn bevolking om zorgverzekeraar Achmea te boycotten wegens bezuinigingen op de lokale zorg. En ook in Hellevoetsluis staat het lokale bestuur achter het verzet van de bevolking.

Een Facebookactie tegen sluiting van de huisartsenpost heeft al ruim 3.500 'likes' van verontruste inwoners. Zorgwethouders van alle omliggende gemeenten - niet alleen Hellevoetsluis, maar ook Brielle en Westvoorne - spreken zich uit tegen de sluiting. Huisartsen keren zich in meerderheid tegen het plan en de directeur van het plaatselijke ziekenhuis roept op tot burgerlijke ongehoorzaamheid.

De weg van Hellevoetsluis naar Spijkenisse volgt het kanaal door Voorne, dat het tweelingeiland Voorne-Putten in tweeën lijkt te delen. 'Dat kanaal is een natuurlijke barrière', zegt Hans van der Velde (CDA), wethouder in Hellevoetsluis. Voorne, dat is platteland. Putten, waar Spijkenisse ligt, daar begint de randstad.

Dit is een belangrijke reden dat het verdwijnen van de huisartsenpost op Voorne slecht valt, zegt Van der Velde. 'Het zijn nog steeds twee verschillende eilanden. Op Voorne hebben wij niet zoveel met Spijkenisse.' Het besluit om de huisartsenpost te sluiten noemt hij 'heel ongelukkig.'

De sluiting is bedacht door bestuurders op afstand, weg van de lokale cultuur. 'Dit is een besluit van zorgbobo's', zegt Maarten Blokdijk, een van de initiatiefnemers van de drukbezochte Facebookpagina 'Huisartsenpost Hellevoetsluis moet open blijven'. 'Het is bezuinigen, bezuinigen, bezuinigen.'

Het hoofdkwartier van alle huisartsenposten in deze regio staat aan de Glashaven in het centrum van Rotterdam, ruim dertig kilometer van Hellevoetsluis verwijderd. Hier, in het kantoor van de Centrale Huisartsenposten Rijnmond (CHPR), heet de huisartsenpost in Hellevoetsluis een 'onveilige satellietpost.'

Traditie

Vraag aan CHPR-bestuurder Bert Prins waarom de locatie Hellevoetsluis moet sluiten en hij vertelt het verhaal van een decennium schaalvergroting in de zorg. In 2003 werd de huisartsenpost Hellevoetsluis opgericht en kwam een einde aan de traditie van lokale huisartsen op het eiland. Nu, anno 2014, is het tijd voor een volgende schaalvergroting: alle zorg gaat naar het 15 kilometer verderop gelegen Spijkenisse.

Dat heeft alles te maken met het nieuwste 'zorgconcept': een huisartsenpost kan het beste gevestigd zijn naast de spoedeisende hulp van een ziekenhuis, vanwege de patiëntveiligheid. Die in Hellevoetsluis, gevestigd vlakbij de plaatselijke meesterbakker, ruimt daarom het veld. Dat is een 'op de toekomst gericht besluit.'

En het scheelt de CHPR veel geld, erkent Prins: tot drie ton per jaar. 'Maar dit is geen verkapte bezuinigingsmaatregel.'

In een beige ziekenhuiscomplex aan de rand van de stad bevindt zich de huisartsenpost Spijkenisse. Het ziekenhuis waar deze post is gevestigd, is niet zomaar een hospitaal. Dit is het voormalige Ruwaard van Putten, dat in opspraak is geweest vanwege slechte zorg. Onlangs heropende het onder een nieuwe naam, Spijkenisse Medisch Centrum. Veel inwoners van het eiland Voorne mijden het liever.

'In Spijkenisse liggen, is een angst van mijn inwoners', zegt wethouder Van der Velde.

Openingstijden

Kijk nou naar de openingstijden in Spijkenisse, verzucht inwoner Maarten Blokdijk. Het veronderstelde veiligheidsanker van de huisartsenpost, de spoedeisende hulp waar alles om te doen is, sluit al om 9 uur 's avonds. 'Het is te gek voor woorden.' Wat moet hij met zijn zoontje, diabetespatiënt, als die na negenen met spoed wordt doorgestuurd naar het ziekenhuis?

'Naar het ziekenhuis in Dirksland, op Goeree Overflakkee', zegt zorgbestuurder Prins. Daar, in het Van Weel Bethesdaziekenhuis, 35 kilometer verderop, blijft de spoedhulp open. Dat patiënten zo'n afstand moeten overbruggen, vindt hij niet in strijd met het nieuwe zorgconcept: de spoedhulp op loopafstand. 'Middenin de nacht is er weinig verkeer, dus die afstanden zijn snel af te leggen.'

Maar het is nogal een eind. Van Hellevoetsluis naar Spijkenisse: 20 minuten. Met een doorverwijzing van de huisartsenpost van Spijkenisse weer langs Hellevoetsluis, de Haringvlietdam over naar Dirksland ruim een half uur.

Veel te ver, vinden ze bij het Van Weel Bethesdaziekenhuis. 'Patiënten moeten straks omrijden, eerst naar Spijkenisse, dan hierheen', zegt ziekenhuisdirecteur Paul van der Velden. 'Over tweebaanswegen hè. In die zin is de patiëntveiligheid in gevaar.'

Als directeur van een 'perifeer streekziekenhuis' heeft Van der Velden niets met schaalvergroting. Zijn advies aan de bewoners van Voorne is daarom: het nieuwe zorgconcept negeren. Gewoon gelijk naar Dirksland rijden. Iedereen is welkom. Nee, dan niet eerst braaf bellen met Spijkenisse, zoals de zorgbobo's en verzekeraars willen. 'Gewoon langsgaan. Dan word je hier geholpen.'

Het Van Weel Bethesdaziekenhuis is opgericht met geld van een rijke weduwe, in een tijd dat zorgconcepten nog niet bestonden. Daarom is dit ziekenhuis op Voorne populair. 'De meeste van mijn patiënten vinden de sfeer daar rustiger en meelevender', zegt Marcel Olieslagers, al achttien jaar huisarts in het kustdorp Rockanje. 'Het is een dorpse sfeer versus een stadse sfeer in Spijkenisse.'

Genegeerd

De huisarts wil dit gezegd hebben: zeker 90 procent van zijn collega's is tegen sluiting van de huisartsenpost Hellevoetsluis. Maar het 'dringende advies' om de post open te houden, is volstrekt genegeerd door de CHPR-bestuurders aan de Glashaven. De huisartsen op Voorne zijn daarover 'ontstemd'.

Voorne is 'aandachtsregio' voor de vergrijzing, zegt wethouder Van der Velde. Veel ouderen hebben geen auto. Openbaar vervoer rijdt 's avonds niet, dus moet men tientallen kilometers met de taxi. Financieel is dat niet voor iedereen haalbaar. Ja, huisartsen kunnen ook naar patiënten komen, over de busbaan. 'Zelfs dan is het 20 minuten', zegt Arjan van der Hurk, al twee decennia huisarts in Brielle. 'Dit is geen zorg dichtbij, maar zorg verder van huis.'

Dokter Van der Hurk vraagt zich af wat hij aanmoet met deze jongste schaalvergroting. Denk aan terminale patiënten. 'Is die huisartsenpost in Spijkenisse, gegeven de afstand, zorg die je namens jou geleverd wilt zien?' Nee, is het antwoord. Stilte. 'Soms betekent dit dat je buiten kantooruren weer meer zorg zelf zult moeten verlenen, net als vroeger.' Maar met een regio van 70 duizend patiënten is teruggaan naar de tijd van voor de schaalvergroting, toen de huisarts 24 uur per dag beschikbaar was, ook onhaalbaar.

Op het plein bij de afgeschreven huisartsenpost staat Jozé Bol, inwoonster zonder auto. 'Als wij 's avonds naar de huisarts moeten, bellen we voortaan 112.'

Huisartsenposten onder druk

Bij een huisartsenpost kunnen patiënten terecht als hun eigen huisartsenpraktijk 's avonds, 's nachts en in het weekend is gesloten. De eerste posten ontstonden eind jaren negentig om huisartsen te ontlasten die zelf diensten regelden buiten kantooruren. In 2002 was er een landelijk dekkend netwerk van circa 130 huisartsenposten. Dat aantal is teruggelopen naar 122 en zal nog iets verder dalen. In het buitengebied staan de posten soms onder druk, vertelt Christel van Vugt, programmamanager Acute Zorg bij beroepsvereniging Ineen. 'Als je drie hulpverleners klaar hebt zitten voor zeer weinig patiënten, dan is het een kostbare voorziening.' De nieuwste ontwikkeling is om huisartsenposten te vestigen vlak bij de spoedeisende hulp (SEH) van een ziekenhuis. Dat is efficiënter - patiënten kunnen gelijk worden doorgestuurd. 'Voor elke SEH een huisartsenpost, dat is het uitgangspunt', zegt van Vugt. 'Maar er zullen in Nederland altijd zelfstandige huisartsenposten overblijven, anders wordt de aanrijtijd te lang.' Patiënten mogen in een auto maximaal een half uur onderweg zijn, is het uitgangspunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden