Afstand is iets anders

De kabinetsformatie van 1998 is een stoet van trompe-l'oeils. Niets is wat het lijkt. De veronderstelling dat drie informateurs met de traditionele gepaste afstandelijkheid aan het werk zijn is een vergissing van de bovenste plank....

In de seniorenkamer van de senaat is in werkelijkheid een kernkabinet van drie ministers bezig de begroting voor de komende vier jaar vast te stellen, in samenspraak met drie fractievoorzitters. Welwillend kan het worden beschreven als een politiek novum in de kabinetsformatie. Maar het kan ook worden geduid als een weeffout. De drie informateurs hebben rechtstreekse portefeuillebelangen, maar ook politieke belangen als aanvoerders van hun partijen. Die belangenverstrengeling vertraagt.

Zo verstijft informateur Zalm, die ook minister van Financiën is, als VVD-onderhandelaar Bolkestein brainstormt over een flexibeler manier om de meevallers te besteden. Als het PvdA-werkgroepslid Melkert op bezoek is bij de informateurs en de onderhandelaars, ontwijkt informateur Kok gevoelige onderwerpen. Kok weet hoe deze twee haantjes elkaars bloed in de ministerraad soms kunnen drinken.

Minister Melkert van Sociale Zaken, die als spil in de werkgroepen Arbeid & Inkomen en het nieuwe belastingstelsel fungeert, wist gisteren één ding zeker: dat hij het afgelopen etmaal een akkoord in die twee cruciale werkgroepen moest sluiten. Want anders ontfermt Zalm zich erover aan de onderhandelingstafel. Als Melkert in de werkgroepen deals weet te sluiten, stelt hij informateur Zalm voor voldongen feiten.

Alle hoofdrolspelers zijn belast door hun gezamenlijke geschiedenissen. De gevoeligheden die in vier jaar zijn opgebouwd, ontladen zich in deze weken. Dat blijkt ook als demissionaire ministers als werkgroepslid akkoorden proberen te sluiten. De parlementariërs Pronk, Voorhoeve, Van Aartsen en Jorritsma zijn geen Kamerleden, maar zitten daar als beheerders van hun departementale toko's.

De werkwijze van de informateurs is bij een aantal leden uit werkgroepen omstreden. Er wordt een stortvloed van vragen over hen uitgestort. 'Ik vraag me af hoe al ons werk zich verhoudt tot het gebrek aan sturing', zegt een D66-prominent.

In PvdA, VVD en D66 vinden ze dat de informateurs hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Het is genoeg geweest. Een VVD'er stelt: 'De informateurs willen het ons laten oplossen, opdat we zo het cement voor de coalitie aanmaken. Dan zijn we gecomitteerd. Maar we zetten de hakken in het zand.'

Vier jaar geleden, op zondag 26 juni 1994, gooide Bolkestein de deur dicht in de Blauwe Zaal van het ministerie van Algemene Zaken. Hij overrompelde Kok en Van Mierlo met de eis dat er voor 5,7 miljard aan bezuinigingen uit de sociale zekerheid moest worden gehaald. 'Dat doe je dan maar met het CDA', sprak Kok. 'Misschien moet dat dan wel', antwoordde Bolkestein.

De verbouwereerde informateurs De Vries, Van Aardenne en Vis genoten die zondagavond abrupt nog een laatste avondmaal met de drie onderhandelaars in de Anna Palowna-zaal van hotel Des Indes.

Er kon enkele dagen later prettig worden gestookt door de oppositie; de scherven lagen op straat. Als politiek novum werden de informateurs ter verantwoording geroepen in de Tweede Kamer, en beschuldigden Kok en Bolkestein elkaar van onwaarheden.

Uit 'hoffelijkheid' komen de informateurs vanmiddag om 13.00 uur naar de Tweede Kamer. Ze hebben niets te vertellen, zo willen ze het parlement wijsmaken. Maar 'kringen rond de informateurs' lieten vorige week weten dat het financiële kader bewust niet naar buiten zal worden gebracht voor het Kamerdebat. Met een malicieuze glimlach sprak de bron: 'Dat begrijpt u zeker wel. . .'

Er ligt een financieel kader klaar waar de informateurs dit weekeinde aan hebben gewerkt. En vandaag om 12.00 uur leveren de cruciale werkgroepen Arbeid & Inkomen en Belastingen hun rapporten in. Ook op andere deelterreinen liggen tal van akkoorden. Niets weerhoudt de informateurs en de onderhandelaars ervan meteen verslag te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden